Uzlaşma Komisyonu'nun hazırladığı bu paket, oluşturulan özel komisyon tarafından aynen benimsenerek değişiklik teklifi haline getirildi ve 6 Eylül 2001'de TBMM Başkanlığı'na sunuldu. 

Teklifi, 57. Koalisyon Hükümeti'ni oluşturan partilerin genel başkanları, Demokratik Sol Parti (DSP) Genel Başkanı İstanbul Milletvekili Bülent Ecevit, Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkanı Osmaniye Milletvekili Devlet Bahçeli, Anavatan Partisi (ANAP) Genel Başkanı Rize Milletvekili Mesut Yılmaz ile 288 milletvekili imzaladı. Teklife, muhalefeti oluşturan Saadet Partisi (SP) dışındaki Doğruyol Partisi (DYP) ile Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) milletvekilleri de imza koydu. 

Teklifin "Genel Gerekçesi" şöyle: 

"1982 tarihli Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; uygulamada olduğu dönem içinde ortaya çıkan ihtiyaçlar, kamuoyunun beklentileri ve yeni siyasî açılımlar doğrultusunda yenilenmesi gereği doğmuştur. Ayrıca Avrupa Birliğine tam üyelik sürecinde, ekonomik ve siyasî kriterlerin karşılanmasının, bu alanda gerekli yasal düzenlemelerin yapılmasının ön şartı olarak Anayasada bazı değişikliklerin yapılması da kaçınılmazdır. Bu teklif toplumun ihtiyaçlarına cevap verebilecek çağdaş - demokratik standartlara ve evrensel normlara uygun, insan hakları ve hukukun üstünlüğünü ön plana çıkaran bir Anayasa değişikliğini hedeflemektedir. 

Teklif, Türkiye Büyük Millet Meclisinde Grubu bulunan Siyasî Partilerin eşit şekilde temsil edildiği Partilerarası Uzlaşma Komisyonunca hazırlanmıştır."

İzgi’nin, olağanüstü toplantı çağrısı şöyle: 

"Türkiye Büyük Millet Meclisi’ni, Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun Teklifini görüşmek üzere, Anayasa’nın 93’üncü ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 7’inci maddeleri gereğince, 17 Eylül 2001 Pazartesi günü saat 15.00’te olağanüstü toplantıya çağırıyorum. 

Sayın milletvekillerinin belirtilen gün ve saatte Genel Kurul toplantısına katılmalarını rica ederim."

TBMM Anayasa Komisyonu teklifi 19 ve 20 Eylül'de görüştü ve üzerinde bazı değişiklikler yaptı. Teklifin maddeleri, idam cezası ve siyaset yasağını düzenleyen (çerçeve 24 ve 25) ikisi dışında oybirliğiyle kabul edildi. Teklifin tümü ise oybirliğiyle benimsendi. 

GENEL KURUL GÖRÜŞMELERİ

1982 Anayasası'nın 37 maddesinde değişiklik öngören teklifin görüşmelerine 24 Eylül 2001 tarihinde başlandı. (21. Dönem 3. yasama yılı 131. birleşim) İlk gün teklifin tümü üzerinde görüşmeler yapıldı ve maddelere geçilmesi 17'ye karşı 428 oy ile kabul edildi.

Maddeler üzerindeki ilk tur görüşmeler 25-28 Eylül tarihleri arasında yapıldı. (132-135. birleşimler) 

Bu turda, "yasayla uluslararası antlaşmaların çatışması durumunda, uluslararası antlaşmaların esas alınmasını" öngören teklifin 32. maddesi, Anayasa'nın öngördüğü 330 rakamının altında kalarak, 221 oy aldı. Diğer maddeler kabul edildi. Anayasa değişikliklerinde, bir maddenin kabul edilmesi için üye tam sayısının beşte üçünün "kabul" oyu kullanması gerekiyor. (175. madde)

İkinci tur görüşmeler 2-3 Ekim tarihlerinde yapıldı. (4. yasama yılı 2 ve 3. birleşim) Bu turda, teklifin 32. maddesinin yanı sıra 27 ve 28. maddeleri de 330 oyun altında kaldı. 

İkinci tur oylamada, 27. maddeye 294, 28. maddeye 295, 32. maddeye de 244 kabul oyu kullanıldı. 

Teklifin 27. maddesi, Anayasa'nın milletvekili seçilme yeterliliğine ilişkin 76. maddesindeki "ideolojik ve anarşik eylemlere" katılma ibaresinin "terör eylemlerine" katılma şeklinde değiştirilmesini öngörüyordu.

Teklifin 28. maddesi, Anayasa'nın "Yasama Dokunulmazlığı" başlıklı 83. Maddesi'nde değişiklik öngörüyor ve "TBMM üyesi hakkında, seçiminden önce veya sonra verilmiş bir ceza hükmünün yerine getirilmesi, üyelik sıfatının sona ermesine bırakılır; üyelik süresince zamanaşımı işlemez" ibaresinin madde metninden çıkarılması hükme bağlıyordu. 

Teklifin tümü üzerinde gruplar adına yapılan konuşmalar için tıklayınız.
 

AKP GRUBU

DSP GRUBU

SP GRUBU

MHP GRUBU

DYP GRUBU

ANAP GRUBU

Böylece 1982 Anayasası'nda 6. kez değişikliğe gidilmiş oldu. 

TEPKİLER

2. tur görüşmeler sırasında, Milletvekili ödeneklerine ilişkin olarak Anayasa'nın 86. maddesine düzenleme getiren 27 madde üzerinde, ANAP Muş Milletvekili Erkan Kemaloğlu, MHP Hatay Milletvekili Süleyman Turan Çirkin, DSP Samsun Milletvekili Yekta Açıkgöz, DYP Hakkari Milletvekili Hakkı Töre, ANAP Mardin Milletvekili Ömer Ertaş, AK Parti İstanbul Milletvekili İrfan Gündüz ile SP İstanbul Milletvekili Ali Oğuz'un verdikleri değişiklik önergesi kabul edildi. 

Buna göre, TBMM üyelerinin ödenek ve yollukları ile sosyal hakları ve emeklilik tazminatları kanunla düzenlenecek. Ödeneğin aylık tutarı ''en yüksek Emekli Sandığı iştirakçisinin görevdeyken almakta olduğu miktardan, yolluk tutarı ödenek miktarının yarısından, bağlanacak emekli aylıkları da bunların toplamının yarısından'' az olamayacak. TBMM üyeleri Emekli Sandığı ile ilişkilendirilecek ve üyeliği sona erenlerin istekleri halinde Emekli Sandığı ile ilişkileri devam edecek. 

Önerge için yapılan oylamaya 421 milletvekili katıldı ve madde 30'a karşı 378 oyla kabul edildi. Oylamada 1 milletvekili çekimser kaldı, 3 oy da boş çıktı.

Bu maddenin uygulanması halinde milletvekili maaşlarına yüksek oranda zam yapılacak.

Anayasa'da böyle bir düzenlemeye gidilmesi kamuoyundan geniş tepki gördü. 

Bunun üzerine Hükümet, söz konusu maddenin yeni hazırlanacak Anayasa Değişikliği Paketi'nde düzeltileceğini açıkladı.

Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, 15 Ekim'de, "Yasa'nın çerçeve 27. maddesiyle Anayasa'nın 86. maddesinde yapılan değişikliğin TBMM üyelerinin özlük haklarını ilgilendirmesi ve üyelere yönelik her türlü olumsuz eleştiriyi önlemesi amacıyla doğrudan halkoyuna sunulması" kararına vardı. Sezer, diğer maddeleri onayladı.

REFERANDUM TARTIŞMALARI...

Cumhurbaşkanı Sezer'in, 27. maddeyi halkoylamasına götürme kararından sonra Türkiye'de "Referandum Tartışması" yaşandı. 

Başbakanlık, Sezer'in referandum kararının Resmi Gazete'de yayımlanması yönünde bir talimatının bulunmadığını belirterek, bu konuda direndi. Başbakanlık 22 Ekim'de Çankaya Köşkü'ne gönderdiği bir yazı ile de referandum kararını Resmi Gazete'ye yollamamanın gerekçelerini sıraladı ve Sezer'den talimat istedi. 

Bunun üzerine Cumhurbaşkanı, aynı gün akşam saatlerinde "Referandum kararımı yayımlayın" talimatını iki sayfalık bir yazıyla gerekçelerini de sıralayarak Başbakanlık'a iletti. Sezer'in talimat yazısının geldiğini bizzat Başbakan Bülent Ecevit basına açıkladı. Referandum kararı, Resmi Gazete'nin 22 Ekim 2001 tarihli mükerrer sayısında yayımlanarak yürürlüğe girdi. 

Anayasa değişikliklerinin halkoyuna sunulmasının usul ve esaslarını düzenleyen 3376 sayılı yasaya göre, halkoylamasının 120 günün bitiminde gelen ilk pazar günü gerçekleşmesi gerekiyor. Bu da 24 Şubat 2002 Pazar gününe rastlıyor. 

REFERANDUM TARTIŞMASI...

86. MADDE DEĞİŞİKLİĞİ...

Cumhurbaşkanı Sezer'in referanduma sunma kararı aldığı, milletvekillerinin özlük haklarını düzenleyen 86. maddesinde değişiklik öngören teklif, 26 Ekim'de TBMM Başkanlığı'na sunuldu. Teklif, 21 Kasım 2001'de 11'e karşı 434 oy ile kabul edildi.

Anayasa değişikliğine ilişkin yasa, 1 Aralık 2001'de Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Böylece Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer'in önceki değişiklik metnini referanduma götürme kararının konusu ortadan kalkmış oldu.

86. MADDE DEĞİŞİKLİĞİ...

SİVİL TOPLUM ÖRGÜTLERİNDEN İLANLA DESTEK

Bu arada, 9 sivil toplum örgütü, 24 Eylül'de gazetelere tam sayfa ilan vererek Anayasa değişikliklerini desteklediklerini bildirdiler. 

TOBB, TÜSİAD, TİSK, TESK, Türk-İş, DİSK, Hak-İş, Türkiye SİAD Platformu ve Sektörel Dernekler Platformu günlük gazetelere verdikleri ilanda, Anayasa değişikliğine "Evet" denilmesini istediler. 

ÖNCEKİ DEĞİŞİKLİKLER

7 Kasım 1982 Tarih ve 2709 Numaralı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nda bugüne kadar 5 ayrı dilim halinde "Başlangıç Metni" ve 23 maddesinde değişiklik yapıldı. 

Bu değişiklikler şöyle: 
 

	Kanun No		Kabul Tarihi		Değiştirilen Maddeler		Resmi Gazete  Tarih - Sayı
	3361		17.05.1987		67, 75, 175, Geçici 4		18.5.1987 - 19464 Mükerrer
	3913		08.07.1993		133		10.7.1993 - 21633
	4121		23.07.1995		Başlangıç Metni 33, 52, 53, 67, 68, 69, 75, 84, 85, 93, 127, 135, 149, 171		26.7.1995 - 22355
	4388		18.06.1999		143		18.6.1999 - 23729 Mükerrer
	4446		13.08.1999		47, 125, 155		14.8.1999 - 23786

1. UYUM YASALARI PAKETİ...

Anayasa'da yapılan değişikliğe paralel olarak, TCK'nın 159 ve 312. Terörle Mücadele Yasası'nın 7. ve 8., Devlet Güvenlik Mahkemeleri'nin kuruluşu ve yargılama usullerine ilişkin yasanın 16., Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 107 ve 108. maddelerinde değişiklik yapıldı.

"1. Uyum Yasaları Paketi" adı verilen çerçeve yasa, 19 Şubat 2002'de Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

1. UYUM YASALARI PAKETİ...

2. UYUM YASALARI PAKETİ...

2. Uyum Yasaları Paketi ile Anayasa'da yapılan değişiklikler, Türk Medeni Kanununda yer alan hükümlere uyum sağlanması ve Avrupa Birliği Müktesebatının Üstlenilmesine ilişkin Türkiye Ulusal Programı çerçevesinde kısa vadede alınması gerekli tedbirlerle ilgili olarak çeşitli yasalarda değişiklik yapıldı. Bu çerçevede, 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'nda, 5680 sayılı Basın Kanunu'nda, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nda, 2908 sayılı Dernekler Kanunu'nda, 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'nda, 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu'nda, 2845 sayılı Devlet Güvenlik Mahkemelerinin Kuruluş ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'da değişikliğe gidildi.

"2. Uyum Yasaları Paketi" adı verilen çerçeve yasa, 9 Nisan 2002'de Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

2. UYUM YASALARI PAKETİ...

İDAM CEZASI UYUM YASASI...

Anayasa değişikliğine (38. madde) uygun olarak, idam cezasının savaş ve terör suçları dışında kaldırılmasını öngören tasarı, 15 Nisan 2002'de TBMM Başkanlığı'na sunuldu.

İDAM CEZASI UYUM YASASI...