Adalet Bakanı Hikmet Sami Türk, 16 Ekim'de yaptığı açıklamada, kararı, "Cumhurbaşkanı'nın iradesi Meclis'in iradesinin önüne geçmiştir" sözleriyle değerlendirdi. 

Türk, şöyle konuştu:

''Her iki organın yetkilerini uygulama alanı olmalıdır. Oysa Cumhurbaşkanı, TBMM'de kabul edilen Anayasa değişikliklerinin 34 maddesinden birini halkoylamasına sunmaktadır. Bu, milletvekili maaşlarını düzenleyen maddedir. Şüphesiz bu madde, çok tartışmaya elverişlidir. Ancak, TBMM'nin kabul ettiği Anayasa değişikliği kanunun 35. maddesinde, (bu kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer ve halkoylamasına sunulması halinde tümüyle oylanır) hükmü yer almaktadır. 

TBMM, Anayasa'nın 175. maddesindeki yetkisini kullanırken, halkoylamasına gidilmesi durumunda bunun bir bütün olarak yapılacağını hükme bağlamıştır. Bu maddenin yarısını geçerli, yarını geçersiz saymak mümkün değildir. Bu bakımdan, Sayın Cumhurbaşkanı, halkoylamasına sunma seçeneğini benimsediğine göre tümünü sunması gerekirdi. 175. maddenin kendi içinde, organlar arasında bir denge vardır. Burada, Cumhurbaşkanın iradesi, Meclis'in iradesinin önüne geçmiş durumdadır.'' 

Grup yöneticileri, referandum halinde yüzde 90 oyla yeni düzenlemenin reddedileceği tahmininde de bulundular.

İZGİ: "İADE DAHA UYGUN OLURDU"

TBMM Başkanı Ömer İzgi, milletvekili ödenek ve yolluklarıyla ilgili Anayasa'nın 86. maddesini değiştireceklerini kendisinin ve Başbakan Bülent Ecevit'in açıkladığını, bundan sonra TBMM'nin de bir yasa çıkarttığını anımsatarak, referandum kararından dolayı ''Hayal kırıklığı'' içinde olduğunu bildirdi. İzgi, yeni bir değişiklik yaparak, referandumu konusuz bırakacaklarını söyledi. 

İzgi, ''Cumhurbaşkanı Sezer'in 86. madde değişikliğini bir kez daha görüşülmek üzere Meclis'e iadesi daha uygun olurdu. Ancak devlet adamlarına yakışan düşündüğünü yutkunmamak, yanlış kalsa da düşüncesini ortaya atmaktır'' dedi. 

İZGİ'NİN AÇIKLAMALARI...

KUTAN: "REFERANDUMLA BİRLİKTE SEÇİM YAPILSIN"

Saadet Partisi (SP) Genel Başkanı Recai Kutan, partisinin TBMM Grup Toplantısı'nda yaptığı konuşmada, Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer'in, milletvekillerinin özlük haklarına ilişkin düzenlemeyi referanduma götürmesi konusunda, ''Doğru olan, bu referandumla birlikte genel seçimin yapılmasıdır'' dedi. Kutan, 17 Ekim'de yaptığı açıklamada da, referandum istemediklerini belirterek, "İlla referandum olacak ise referandum ile genel seçimi bir arada yapalım" dedi.

Ak Parti Grup Başkanvekili Salih Kapusuz, referandum kararını ''büyük bir popülizm'' olarak değerlendirdi. Kapusuz, Anayasa'nın 86. maddesindeki değişiklik ile ''yanlış yapan'' TBMM'nin bu hatasını fark ederek hemen bir yasal düzenleme yaptığını, ayrıca kamuoyuna ''yapılacak ikinci Anayasa değişiklik paketinde 86. maddeyi değiştireceğini'' deklare ettiğini kaydetti. 

BAYKAL: "KAMU VİCDANINA UYGUN DAVRANDI"

Bu arada, TBMM'de temsil edilmeyen CHP'nin Genel Başkanı Deniz Baykal,16 Ekim'de Cumhurbaşkanı Sezer tarafından kabul edildi. Baykal, kabulden sonra yaptığı açıklamada, Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer'in, Anayasa değişikliği paketinin milletvekillerinin aylıklarıyla ilgili maddesini referanduma götürme kararıyla ilgili olarak, ''Sayın Cumhurbaşkanı, yaptığı işin Anayasal açıdan geçerliliğinden, ülkenin uzun dönemdeki yararları açısından hiçbir kuşku duymayan bir anlayış içindeydi'' dedi. 

Cumhurbaşkanı Sezer'in bu kararı alırken, varolan yetkisini kullandığını bildiren Baykal, ''Bu kararı herkesin saygıyla karşılaması lazım. Sayın Cumhurbaşkanı kamu vicdanının gösterdiği doğrultuda davranmıştır. Bunu da kimse yadırgamamalıdır'' dedi. 

YILMAZ: "DAVRANIŞI TAMAMEN SİYASİ..."

ANAP Genel Başkanı ve Başbakan Yardımcısı Mesut Yılmaz,  17 Ekim'de, partisinin TBMM Grup Toplantısı'nda yaptığı konuşmada, Cumhurbaşkanı Sezer'i sert bir şekilde eleştirdi. Yılmaz, "Sakınca gördüyse iade edebilirdi, davranışı siyasi" dedi.

Yılmaz, "Referandumda hayır oylarının çıkması, Meclis ve sivil siyaseti etkilemek isteyenlerin elinde yeni silah olacaktır. Sivil siyaseti boğmak isteyenlere gün doğacaktır" diye konuştu.

Başbakan Yardımcısı Mesut Yılmaz, gazetecilerin sorularını cevaplandırırken, Cumhurbaşkanı'nın ''referandum kararı'' ile ilgili yazısında tereddüde düşüldüğünü belirterek, buna açıklık getirilmesi amacıyla Cumhurbaşkanlığı'na bir yazı yazıldığını bildirdi. Yılmaz, Cumhurbaşkanı'ndan gelece yanıta göre işlem yapılacağını belirtti.

YILMAZ'IN GRUP KONUŞMASI...

İZGİ: "MADDEYİ YENİDEN DÜZENLEYECEĞİZ..."

TBMM Başkanı Ömer İzgi, 18 Ekim'de önce Başbakan Bülent Ecevit arkasından da Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer ile görüştü. 

İzgi, Sezer ile söz konusu maddeyi derinlemesine ve ayrıntılara inerek ele aldıklarını belirterek, "Sonuç olarak görünen o ki, TBMM olarak 86. maddeyi yeniden düzenleme çalışmasına başlayacağız ve Meclis'ten geçireceğiz. Böylece referandum konusu ortadan kalkmış olacak" dedi.

YSK Başkanı Tufan Algan, Cumhurbaşkanı'nın referanduma götürülmesini istediği maddenin Resmi Gazete'de yayımlanmasıyla yürürlükte bulunan 3376 Sayılı Kanun'un 2'nci maddesinde belirlenen 120 günlük sürecin başlayacağını belirtti. 

ÇİLLER: "MİLLET SANDIĞI İSTİYOR..."

DYP Genel Başkanı Tansu Çiller, 17 Ekim'de, partisinin grup toplantısında yaptığı konuşmada, Cumhurbaşkanı'nın referandum kararıyla "takdir yetkisini kullandığını" bildirdi. "Millet sandığı istiyor. İşte herkesin kurtuluşu. Hükümetin de onurunun kurtuluşu, Sayın Ecevit'in de, bakanların da, milletin de kurtuluşu" diyen Çiller, diğer muhalefet partilerine de "referandumu engellemeyin" çağrısı yaptı. 

ÇİLLER'İN GRUP KONUŞMASI...

YASA, RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANDI

Bu arada, Anayasa'da değişiklik öngören 4709 sayılı yasa, 27. madde dışında Resmi Gazete'nin 17 Ekim 2001 tarihli mükerrer sayısında yayımlanarak yürürlüğe girdi.

27. maddenin yayımlanması konusunda ise tartışmalar devam etti. Referandum sürecinin başlaması için sözkonusu maddenin Resmi Gazete'de yayınlanması gerekiyor.

ECEVİT: "CUMHURBAŞKANI İLE TBMM ARASINDA BİR KONU..."

Başbakan Bülent Ecevit, Cumhurbaşkanı Sezer ile haftalık olağan görüşmesinden sonra, 18 Ekim'de DSP Grubu'nu topladı ve Cumhurbaşkanıile yaptığı haftalık olağan görüşmeyi ilk kez yazılı olarak kamuoyuna duyurdu. Ecevit, "Türkiye'nin gündemindeki güncel bir konu referandum konusudur. Fakat ben bu konuya hiç değinmedim. Bu konu sayın Cumhurbaşkanı ile TBMM arasındaki bir konudur. Onun için bugün huzurunuzda da bu konuya değinmeyeceğim. Hem ekonomi bakımından, hem de uluslararası ilişkiler bakımından çok kritik bir dönemden geçiyoruz. Türkiye'nin yeni bir gerilime tahammülü yoktur. Böyle bir dönemde ben Cumhurbaşkanlığı ile Başbakanlık arasında bir tartışma açılmasını da doğru bulmuyorum" dedi. 

BUMİN: "KARAR BEKLETİLEMEZ..."

Anayasa Mahkemesi Başkanı Mustafa Bumin, 18 Ekim'de, "Cumhurbaşkanı Anayasa'ya göre doğru kararı vermiştir" dedi. Bumin, Cumhurbaşkanı'nın referandum kararının da bekletilemeyeceğini ve hemen Resmi Gazete'ye gönderilip yayınlanması gerektiğini belirtti. 

İZGİ: "REFERANDUMU SEÇİMLE BİRLİKTE YAPALIM..."

TBMM Başkanı Ömer İzgi, 19 Ekim'de, "referandumu seçimle birlikte yapalım" önerisinde bulundu. İzgi,  "Referandum Kanunu'na geçici bir madde eklemesi ile referandumun milletvekili genel seçimi ile birlikte yapılması sağlanır. Bu süre içinde Anayasa değişikliği Cumhurbaşkanı'nın istediği şekilde gerçekleşir" dedi. 

İZGİ'NİN AÇIKLAMALARI...

BAŞBAKANLIK AÇIKLAMASI

Başbakanlık, 20 Ekim'de, Cumhurbaşkanlığı'ndan "Resmi Gazete'de yayınlayın" yönünde bir talimat gelirse, referandum kararını yayınlayacağını açıkladı.

Başbakanlık açıklaması şöyle:

BAŞBAKANLIK BASIN MERKEZİNDEN BİLDİRİLMİŞTİR

Bazı basın yayın organlarında referandum kararının Resmi Gazetede yayınlanmadığı yönünde haberler yer alması nedeniyle, kamuoyunun aydınlatılması için Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğünden alınan bilgiler doğrultusunda aşağıdaki açıklamanın yapılması gerekli görülmüştür.

4709 sayılı "Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun" un Resmi Gazetede yayımı ile ilgili olarak Cumhurbaşkanlığınca Başbakanlığa gönderilen 15 Ekim 2001 gün ve 2001-693 sayılı yazının sonunda aynen "Yasa'nın çerçeve 27. maddesi dışındaki maddelerinin Resmi Gazete’de yayımlanmasını rica ederim" denilmektedir

Bu nedenle, 4709 sayılı yasa, Cumhurbaşkanlığının talimatı doğrultusunda 27 nci maddesi çıkarılmak suretiyle 17 Ekim 2001 tarihli mükerrer Resmi Gazete’de yayınlanmıştır.

Cumhurbaşkanlığı tarafından 4709 sayılı yasanın çerçeve 27 nolu maddesinin Resmi Gazetede yayınlanması yönünde Başbakanlığa herhangi bir yazı veya talimat gelmemiştir

Kamuoyunun bilgisine saygıyla sunulur.

BAŞBAKANLIK'TAN İKİNCİ AÇIKLAMA...

Başbakanlık, 22 Ekim'de, Çankaya Köşkü'ne gönderdiği bir yazı ile de referandum kararını Resmi Gazete'ye yollamamanın gerekçelerini sıraladı ve Sezer'den talimat istedi. 

Başbakanlık Basın Merkezi'nden yapılan yazılı açıklamada, Halkoylaması kararının Başbakanlık'ta bekletilerek referandum sürecinin başlatılmadığına ilişkin bazı basın yayın organlarında yer alan haberler üzerine Başbakanlık tarafından Cumhurbaşkanlığı'na bir yazı gönderildiği hatırlatıldı. Açıklamada, şöyle denildi:

    ''Bu yazıda, 
    Cumhurbaşkanlığınca Başbakanlığa gönderilen yazıda, halkoylamasına sunulmasının uygun görüldüğü belirtilen çerçeve 27. maddenin de Resmi Gazete'de yayınlanması hususunda herhangi bir talimat veya Resmi Gazete'de yayınlanmak üzere gönderilen bir cumhurbaşkanlığı kararı bulunmadığı gibi, söz konusu yazının bir halk oylaması kararı gibi değerlendirilmek suretiyle Resmi Gazete'de yayımlanmasının da istenmediği, Başbakanlık'a 15.10.2001 tarih ve 2001/693 sayılı yazı dışında herhangi bir yazı ya da karar gönderilmediği ve 3376 sayılı kanunun 2. maddesi uyarınca halkoylaması sürecinin başlaması için ilgili anayasa değişikliğine ilişkin kanunun öncelikle Resmi Gazete'de yayımlanması gerektiği,
    4709 sayılı kanunun çerçeve 27. maddesinin halkoylamasına sunulmasına ilişkin olarak bir cumhurbaşkanlığı kararı gönderilmesi halinde Resmi Gazete'de yayımlanacağının tabii olduğu hususlarına yer verilmiştir.''

Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, 22 Ekim'de, Hindistan'ın Ankara Büyükelçisi Shri Aloke Sen'i kabulü sırasında gazetecilerin soruları üzerine, "bizim bir yazı yazmamıza gerek yok. Ama bunda bir duraksama varsa, bir kuşku varsa bunu gidermek için biz bunun yayımı için yazı da yazarız'' dedi.

Sezer, Anayasa değişikliğinin Meclis'ten geçmesi için üye tam sayısının beşte üç oyuna ihtiyaç duyulduğunu anımsattı ve şöyle devam etti: 

"Üçte iki üzerindeki (367) oy çokluğuyla kabul edilen Anayasa değişikliklerini de Cumhurbaşkanı, yeniden görüşülmek üzere Meclis'e gönderilebileceği gibi halkoyuna da tümünü veya dilediği maddelerini sunabilir. Zorunlu olarak halkoyuna sunulacak Anayasa değişikliklerini Anayasanın 175'nci maddesinin 4'ncü fıkrası bunun Resmi Gazete'de yayınlanacağı öngörüyor. Cumhurbaşkanının, uygun gördüğü, onayladığı ve yayını için gönderdiği Anayasa değişikliklerinin de Resmi Gazete'de yayınlanmasını 175'inci maddenin 5'inci fıkrası öngörüyor. Şimdi, Anayasa değişikliklerinin halkoyuna sunulmasına ilişkin 3376 sayılı yasanın 2'nci maddesi de halkoylamasına sunulan Anayasa değişikliklerinin Resmi Gazete'de yayınlanmasını öngörüyor. Bunun için bizim bir yazı yazmamıza gerek yok. Ama bunda bir duraksama varsa, bir kuşku varsa bunu gidermek için, yayımı için yazı da yazarız." 

Cumhurbaşkanı Sezer, bu açıklamalarından sonra, hükümetin beklediği yazıyı akşam saatlerinde Başbakanlık'a gönderdi. Sezer'in talimat yazısının geldiğini bizzat Başbakan Bülent Ecevit basına açıkladı. 

REFERANDUM KARARI YÜRÜRLÜKTE... 

Bu yazının gelmesinden sonra, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine İlişkin Yasa'nın, TBMM üyelerinin ''ödenek ve yolluklarını'' düzenleyen 27. maddesi halkoyuna sunulmak üzere Resmi Gazete'nin mükerrer sayısında yayımlandı. 

Mükerrer Resmi Gazete'de, 4709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine İlişkin Yasa'nın 27. maddesinin, Cumhurbaşkanlığı'ndan alınan yazı uyarınca halkoyuna sunulmak üzere yayımlandığı belirtildi. 

Referandum Kanunu'na göre, halkoylamasının 120 günün bitiminde gelen ilk pazar günü gerçekleşmesi gerekiyor. Bu da 24 Şubat 2002 Pazar gününe rastlıyor. 

Meclis bu süre içinde, milletvekili maaşları ile ilgili maddedeki düzenlemeyi yeni bir referandumu gerektirmeyecek oy oranı ile Meclis'ten geçirir ve Cumhurbaşkanı da bunu onaylarsa, süreç duracak ve halkoylaması şartı ortadan kalkacak. 

86. MADDE DEĞİŞİKLİK TEKLİFİ...

Milletvekillerinin özlük haklarını düzenleyen Anayasa'nın 86. maddesi ile ilgili yeni bir teklif hazırlandı ve 313 milletvekilinin imzasıyla 26 Ekim'de TBMM Başkanlığı'na sunuldu. Teklif, 21 Kasım 2001'de yasalaştı, 1 Aralık 2001'de de Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Böylece Cumhurbaşkanı Sezer'in önceki değişiklik metnini referanduma götürme kararının konusu ortadan kalkmış oldu.

86. MADDE DEĞİŞİKLİK TEKLİFİ...