Türkiye Büyük Millet Meclisi
Anayasa Komisyonu
30.4.2004

Esas No. :2/278
Karar No. :20

Başkanlığınızca 27 Nisan 2004 günü Esas Komisyon olarak Anayasa Komisyonuna gönderilen  Adalet ve Kalkınma Partisi Grup Başkanvekilleri Ankara Milletvekilleri Salih Kapusuz, Haluk İpek, Bursa Milletvekili Faruk Çelik, Ordu Milletvekili Eyüp Fatsa ve Hatay Milletvekili Sadullah Ergin ile 193 Milletvekilinin; "Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun Teklifi (2/278)"  Komisyonumuzun 30 Nisan 2004 tarihli toplantısında görüşülmüştür.

Toplantımıza Adalet Bakanı Sayın Cemil Çiçek, Sayıştay Başkanı  ve Adalet Bakanlığı temsilcileri  katılmışlardır.

Teklifle; Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;

- Kanun önünde eşitliği düzenleyen 10 uncu maddesine ikinci fıkra olarak "kadın ve erkek eşit haklara sahiptir" hükmü eklenmekte,

- Temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulmasını düzenleyen 15 inci maddesi ile, kişinin dokunulmazlığı maddi ve manevi varlığını düzenleyen 17 nci maddesinde geçen ölüm cezası ile ilgili ibareler çıkarılmakta, bu değişikliğe paralel olarak suç ve cezalara ilişkin esasları düzenleyen 38 inci  madde  ile Türkiye Büyük Millet Meclisi 'nin görev ve yetkilerini düzenleyen 87 nci maddede değişiklik yapılmakta,

- Basın araçlarının korunması başlıklı 30 uncu maddesinden "Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü, Cumhuriyetin temel ilkeleri ve Milli güvenlik aleyhinde işlenmiş bir suçtan mahkum olma hali hariç" ibareleri çıkarılmakta,

- Milletlerarası andlaşmaları uygun bulma başlıklı 90 ıncı maddesine; kanunlarla milletlerarası andlaşmaların çelişmesi  halinde hangisine öncelik verileceğini belirleyen düzenleme getirilmekte,

- Yükseköğretim üst kuruluşlarını  düzenleyen 131 inci maddede öngörülen değişiklikle Yükseköğretim Kurulunun oluşturulmasında Genelkurmay Başkanlığının aday göstermesine son verilmekte,

- Devlet Güvenlik Mahkemelerini düzenleyen 143 üncü madde yürürlükten kaldırılmakta,

- Sayıştayı düzenleyen 160 ıncı maddenin  son fıkrası madde metninden çıkarılmaktadır.

Teklifi sunuş konuşmasında Komisyon Başkanı Sayın KUZU, Avrupa Birliği ile müzakerelere başlama yolunda destek olacak bir paketin görüşülmeye başlandığını,  kadın - erkek eşitliğinin sağlanması, ölüm cezası verilmesinin yasaklanması, Devlet Güvenlik Mahkemelerinin kaldırılması, Milletlerarası andlaşmalarla kanunların çatışması halinde hangisine öncelik verileceğinin belirlenmesi gibi demokratikleşme yolunda son derece önemli düzenlemelerin bu Teklifte yer aldığını ifade etmiştir.

Teklifin tümü üzerindeki görüşmelerde üyelerimiz şu görüşleri ifade etmişlerdir:

- Teklifteki öneriler yıllardır pek çok kesimin ifade ettiği hususlardır. Toplumun beklentilerini karşılamak yerine Avrupa Birliğine uyum sağlanması amacı gerekçede öncelikle yer almıştır. Toplumumuzun demokratikleşme yolunda dile getirdiği taleplerin bu konudaki kararlılığın   Avrupa Birliği'ne uyum amacından önce vurgulanmasında sayısız yarar vardır.

- Uygulamada ne yaptığımız, yasal değişiklikler  kadar önemlidir.

- Hukuk Devletinin beklenen standartlara  uygun şekilde gerçekleşmesi yargıdaki dokunulmazlıkların kaldırılmasından geçmektedir. Bu alanda öncelikle milletvekili dokunulmazlığı gözden geçirilmelidir.

- Pek çok ülkede kadın ve erkekler açısından fırsat eşitliği  -fırsat önceliği-  olumlu ayrımcılıkla ilgili önlemler sırasıyla gündeme taşınmıştır. Teklifte öngörülen düzenleme  gerekçede gösterilen amacına uygun şekilde genişletilmelidir.

- Anayasalar, konuları soyut düzeyde düzenler. Uluslararası  Ceza Divanı ile ilgili düzenleme bu çerçevede yeniden değerlendirilmelidir. Kanunlarla çatışan milletlerarası anlaşmaların neler olduğu belirlenmelidir.

-Avrupa Birliği'nin özü hukuk devleti ve demokratikleşmedir. Bu da yargının bağımsızlığından geçmektedir. Öncelikle Anayasada bu yönde değişiklikler yapılmalıdır.

Adalet Bakanı Sayın Cemil ÇİÇEK eleştirilere cevaben şu görüşleri belirtmiştir:

- 1982 Anayasası ihtiyaçlar sebebiyle çeşitli değişiklikler görmüştür. Dünyadaki gelişmeler buna doğal olarak yol açmıştır. 1982 Anayasasının getiriliş şartlarında güvenlik ön planda iken şimdi en ön plandaki mesele haklar ve özgürlüklerdir. Anayasanın bu değişime uydurulması tabiidir.

- Demokrasi gelenekleri olan bir rejimdir. Ülkemizde de bunun güzel örnekleri vardır.  Özellikle uzlaşma komisyonları buna en güzel örnektir. Üye Sayısına bakılmaksızın partilerimizin eşit sayı ile temsil edildiği bu komisyonlar önemli işler gerçekleştirmişlerdir. Parlamentomuz temel haklar ve özgürlükler alanında tarihi bir görev yapmıştır. Yapmaya da devam ediyor. Bu Teklif de böyle bir adımdır. Türkiye'nin varmak istediği bir hedef vardır. Amacımız buna daha da yaklaşmaktır. Bugün Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde temsil edilen siyasi partilerin hepsinin hedefleri arasında Avrupa Birliği'ne girmek bulunmaktadır. Milletimiz de bu çabaları desteklemektedir. İçinde bulunulan yıl bir kader yılıdır. Konjonktürel olarak gelse de bu tür düzenlemeler bu nedenle özü itibariyle doğru ve gereklidir. İşin bir ayağı yasal düzenlemeler diğeri ise uygulamadır ve bu alanda zorluk yaşanmaktadır. Bunların aşılması için çalışılmaktadır.

Teklifin tümü üzerindeki görüşmelerden sonra oy birliği ile maddelerine geçilmiştir.

Teklifin, çerçeve 1 inci maddesindeki  görüşmelerde maddenin bu şekliyle yetersiz olduğu, fırsat eşitliği, olumlu ayrımcılıkla ilgili düzenlemenin eklenmesi gerektiği ifade edilmiştir. Bu madde üzerinde verilen bir önergenin kabulü ile fıkra "Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir. Devlet, bu  eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür."  şeklinde değiştirilmiştir. Bu haliyle  fıkra gerekçesiyle uyumlu hale getirilmiştir. Madde bu değişiklik doğrultusunda  kabul edilmiştir.

Teklifin, Anayasanın 15 inci maddesinden ölüm cezasıyla ilgili ibarelerin çıkarılmasını öngören çerçeve 2 nci maddesi Komisyonumuzca oy birliği ile kabul edilmiştir.

Teklifin, çerçeve 3 üncü maddesi üzerinde verilen bir önergenin kabulü ile Anayasanın 17 nci maddesinde geçen ölüm cezası ile ilgili ibarelerin çıkarılması suretiyle madde yeniden düzenlenmiş ve  bu değişiklik doğrultusunda madde, Komisyonumuzca kabul edilmiştir.

Teklifin, Anayasanın 30 uncu maddesinde değişiklik öngören çerçeve 4 üncü maddesi Komisyonumuzca aynen kabul edilmiştir.

Teklifin, çerçeve 5 inci maddesi üzerindeki görüşmelerde Uluslararası  Ceza Divanı yerine, daha soyut olan Uluslararası ceza yargılaması yapan organlar ibaresinin kullanılması önerilmiş ancak Komisyonumuzca uygun bulunmamıştır. Çerçeve 5 inci madde metinden  "geri" ibaresinin çıkarılması suretiyle kabul edilmiştir.

Teklifin, Anayasanın 87 nci maddesinden ölüm cezasıyla ilgili ibarelerin çıkarılmasını öngören çerçeve 6 ncı maddesi Komisyonumuzca kabul edilmiştir.

Teklifin, çerçeve 7 nci maddesi; usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin  andlaşmalar ile kanunların çatışması halinde milletlerarası andlaşma hükümlerinin esas alınmasını öngörmektedir. Bu madde üzerindeki görüşmelerde sayısı çok fazla olan milletlerarası andlaşmaları uygulayıcıların bilmesinin zor olacağı, hangi andlaşmaların bu çerçevede değerlendirileceğinin tadad edilmesinin gerekli olduğu üyelerimizce ifade edilmiştir. Ancak bu öneri Komisyonumuzca kabul görmemiş ve çerçeve 7 nci madde Teklifte yer aldığı şekliyle kabul edilmiştir. Komisyonumuza verilen redaksiyon yetkisi çerçevesinde bu maddede geçen, "andlaşmalar ile"  ibaresi  "andlaşmalarla" şeklinde düzeltilmiştir.

Teklifin, Yükseköğretim Kurulunun oluşumunu düzenleyen çerçeve 8, Anayasanın Devlet Güvenlik Mahkemeleri ile ilgili 143 üncü maddesinin yürürlükten kaldırılmasını öngören 9 uncu maddesi, Komisyonumuzca kabul edilmiştir.

Teklifin, Anayasanın Sayıştay'ı düzenleyen 160 ıncı maddesinin son fıkrasının metinden çıkarılmasını öngören 10 ile, yürürlük ve halk oylamasını düzenleyen   11 inci maddeleri Komisyonumuzca aynen kabul edilmiştir.

Komisyonumuza redaksiyon yetkisi verilmesi ve Teklifin tümü oya sunulmuş ve Komisyonumuzca kabul edilmiştir.

Raporumuz, Genel Kurulun onayına arz edilmek üzere Yüksek Başkanlığa saygı ile sunulur.
 
 

Başkan  Burhan Kuzu İstanbul	Sözcü Mehmet Ali Bulut Kahramanmaraş	Kâtip Sefer Üstün Sakarya
Üye Uğur Aksöz Adana (Muhalefet şerhi ekli)	Üye Abdullah Torun Adana	Üye F. Hüsrev Kutlu Adıyaman
Üye İbrahim Hakkı Aşkar Afyon	Üye Halil Ünlütepe Afyon (Muhalefet şerhi eklidir)	Üye Oya Araslı Ankara (Muhalefet şerhi eklidir)
Üye Haluk İpek Ankara	Üye Atila Emek Antalya (Muhalefet şerhi eklidir)	Üye Tuncay Ercenk Antalya (Muhalifim)
Üye Mehmet Salih Erdoğan Denizli	Üye Metin Kaşıkoğlu Düzce	Üye Mustafa Nuri Akbulut Erzurum
Üye Yılmaz Kaya (Muhalefet şerhim ektedir)	Üye Musa Sıvacıoğlu	Üye Atilla Kart (Muhalefet şerhi eklidir)
Üye Süleyman Sarıbaş Malatya	Üye Mehmet Kurt Samsun	Üye Ahmet Çağlayan Uşak

1-  Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi Hakkındaki Kanun Teklifinin 1inci maddesinin Komisyonda kabul edilen metnine katılmakla birlikte; bu metne, kadın ve erkeğin haklarından yararlanmaları konusundaki fiili eşitliği sağlamaya ve engelleri ortadan kaldırmaya yönelik önlemleri almayı ve düzenlemeleri yapmayı açık ve tartışmaya gerek bırakmayacak biçimde devletin yükümlülüğü haline getiren, bu yükümlülüklerin yerine getirilmesinin kanun önünde eşitliği bozmayacağını ve imtiyaz sayılamayacağını belirten bir ekleme yapılmasının gerekli olduğunu düşünüyoruz.

2- Teklifin 7 nci maddesinde, kanunlarla aynı konuda farklı hükümler taşıyan ve bu nedenle çıkacak uyuşmazlıklarda hükümleri esas alınacak temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmaların en azından hangi kaynaklardan gelen andlaşmalar olduğuna ilişkin bir belirleme yapılmasının, çıkabilecek bir takım farklı yorum ve uygulamaları önlemek bakımından yararlı olacağını düşünüyoruz ve bu nedenle 7 nci maddedeki düzenlemeye karşıyız.

Saygı ile Komisyon Başkanlığına sunarız.
 

Oya Araslı Ankara	Atilla Kart Konya	Atila Emek Antalya
Halil Ünlütepe Afyon	Uğur Aksöz Adana	Yılmaz Kaya İzmir

MADDE 1.- 7.11.1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 10 uncu maddesinin birinci fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

"Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir. Devlet, bu  eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür."

MADDE 2.- Teklifin 2 nci maddesi Komisyonumuzca aynen kabul edilmiştir.

MADDE 3.- Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 17 nci maddesinin dördüncü fıkrasının başında geçen "Mahkemelerce verilen ölüm cezalarının yerine getirilmesi hali ile" ibareleri metinden çıkarılmıştır.

MADDE 4.-  Teklifin 4 üncü maddesi Komisyonumuzca aynen kabul edilmiştir.

MADDE 5.-  Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 38 inci maddesinin dokuzuncu fıkrası madde metninden çıkartılmış, onuncu fıkrası ile son fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

"Ölüm cezası ve genel müsadere cezası verilemez."

"Uluslararası  Ceza Divanına taraf olmanın gerektirdiği yükümlülükler hariç olmak üzere vatandaş, suç sebebiyle yabancı bir ülkeye verilemez."

MADDE 6.- Teklifin 6 ncı maddesi Komisyonumuzca aynen kabul edilmiştir.

MADDE 7.- Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 90 ıncı maddesinin son fıkrasına aşağıdaki cümle eklenmiştir:

"Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır."

MADDE 8.- Teklifin 8 inci maddesi Komisyonumuzca aynen kabul edilmiştir.

MADDE 9.- Teklifin 9 uncu maddesi Komisyonumuzca aynen kabul edilmiştir.

MADDE 10.- Teklifin 10 uncu maddesi Komisyonumuzca aynen kabul edilmiştir.

MADDE 11.- Teklifin 11 inci maddesi Komisyonumuzca aynen kabul edilmiştir.