Türkiye'nin katılım yolunda kaydettiği ilerleme

A5-0297/2000

Komisyon'un Türkiye'nin katılım yolunda kaydettiği ilerlemeye ilişkin 1999 Düzenli Raporu konusundaki Avrupa Parlamentosu kararı (COM(1999) 513 - C5-0036/2000 - 2000/2014(COS))

Avrupa Parlamentosu,

- Türkiye'nn Avrupa Birliği'ne katılım başvurusunu dikkate alarak,

- Türkiye'ye ilişkin Avrupa Stratejisi konusundaki 3 Aralık 1998 tarihli kararını dikkate alarak,

- Komisyon'un, Türkiye'nin katılım yolunda kaydettiği ilerlemeye ilişkin 1999 Düzenli Raporu'nu dikkate alarak (COM(1999) 513 - C5-0036/2000),

- AT-Türkiye gümrük birliğinin güçlendirilmesine ilişkin önlemlerin uygulanması konusundaki 2 Aralık 1999 tarihli kararını dikkate alarak,

- AT-Türkiye Gümrük Birliğinin güçlendirilmesine ilişkin önlemlerin uygulanması konusundaki 764/2000 sayılı ve 10 Nisan 2000 tarihli Konsey Yönetmeliğini (EC) dikkate alarak, 

- Türkiye'deki ekonomik ve sosyal gelişmenin teşvik edilmesine ilişkin önlemler konusundaki 6 Eylül 2000 tarihli kararını dikkate alarak,

- Türkiye'nin kuzey Irak'ı bombalaması konusundaki, 7 Eylül 2000 tarihli kararını dikkate alarak,

- Usul Kurallarındaki Kural 47'i dikkate alarak,

- Dışişleri, İnsan Hakları, Ortak Güvenlik ve Savunma Politikası Komitesi'nin raporunu dikkate alarak (A5-0297/2000), 

A. Helsinki'de yapılan Avrupa Konseyi toplantısında Türkiye'ye Avrupa Birliği'ne katılması için aday ülke statüsü verilmesi ve Türkiye'nin başvurusunun Kopenhag Kriterleri'ne uygun olarak ilerlemesine yardımcı olunması amacıyla bir katılım ortaklığı ve tek mali çerçeve oluşturulması konusunda 13 Aralık 1999'da alınan karara dikkati çekerek,

B. Türkiye'ye aday ülke statüsünün verilmesinden sonra Birliğin, şimdi Türkiye Hükümeti ile ortak anlaşma çerçevesinde katılım amacıyla güvenilir ve kapsamlı bir stratejiyi uygun bir şekilde oluşturması ve uygulamasının gerekmesi nedeniyle, 

C. Türkiye'nin Kopenhag kriterlerine uymasına kadar katılım müzakerelerinin başlamasının mümkün olmaması nedeniyle,

D. Türkiye'nin Birliği, 'dışa kapalı bir Hıristiyan kulübü' değil, özellikle öteki dinlere ve kültürlere karşı hoşgörüyü içeren bir ortak değerler topluluğu olarak görmesi için Türkiye ve Avrupa Birliği arasında karşılıklı bir güven ortamı oluşturulmasının gerekli olması ve Avrupa Birliği'ne katılımın hiçbir resmi kültürel veya dini koşula bağlanmaması nedeniyle,

E. açık ve ayrıntılı bir programın, insan hakları ve demokrasinin korunması yönündeki reformun hızlandırılması için etkin bir teşvik unsuru işlevi görecek olması ve ülkelerinde temel hak ve özgürlüklere tam olarak saygı gösterilmesinde kararlı olan Türk hükümeti, parlamentosu ve sivil toplum kuruluşları yetkililerinin konumunu büyük ölçüde güçlendirecek olması nedeniyle, 

F. 1995 anayasa reformundan bu yana demokratikleşme yolunda gerçekleştirilmiş olan mevzuat değişikliklerini ve Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde anayasada değişiklik yapılmasından sorumlu olan Uzlaşma Komitesi'nin kurulmasını not ederek,

G. Türkiye'de insan hakları ve demokratik çoğulculuğun teminat altına alınabilmesi için en kısa süre içinde onaylanması gereken sırası ile siyasi, medeni, sosyal ve kültürel haklar konusundaki dört önemli BM sözleşmesinin Türkiye tarafından 15 Ağustos ve 8 Eylül 2000'de imzalanmasını memnuniyetle karşılayarak, 

H. demokratikleşme yolunda gerçekleştirilmiş olan ilerlemeye karşın anılan sözleşmelerin uygulanması yoluyla insan haklarının ve azınlıkların durumunun iyileştirilmesine devam edilmesi gerektiğini vurgulayarak,

I. Avrupa Konseyi Parlamento Asamblesi Başkanı Lord Russell-Johnston'a göre, Ankara'nın eski Başbakan Necmettin Erbakan'a verilen cezayı teyit etmesinin demokratik çoğulculuk ilkelerine uygun olmaması nedeniyle,

J. BM Güvenlik Konseyi'nin 1250 sayılı Kararında, Kıbrıs Türk ve Rum toplumlarına 1999 sonbaharında müzakerelere başlamaları için çağrıda bulunulmuş olması ve BM Genel Sekreteri'nin gözetimi altında Aralık 1999'da ve Ocak 2000'de yapılan cesaret verici temaslara karşın bu yönde hiçbir ilerleme kaydedilmemiş olması nedeniyle; tam aksine Türk işgal kuvvetlerinin 1 Temmuz 2000'den bu yana Strovilia köyündeki askeri statüyü ihlal etmelerinden üzüntü duyarak,

K. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin "Loizidou'nun Türkiye'ye karşı açtığı davada" (No. 15318/89) 28 Temmuz 1998'de davacı lehine vermiş olduğu kararın henüz uygulanmamış olması nedeniyle,

L. hukukun üstünlüğü ilkesine bağlılığını ortaya koymuş olan Sn. Sezer'in Cumhuriyet'in Cumhurbaşkanlığına seçilmesinin gerekli reformların başarıyla uygulanmasını kolaylaştıracak olması nedeniyle,

M. Türk ihraç ürünlerinin % 53'ünün Avrupa Birliği'nin mevcut Üye Devletleri'ne ihraç edilmesi ve Türkiye'nin AB ürünlerinin altıncı büyük ithalatçısı olması şeklinde tezahür eden Türkiye ve Avrupa Birliği arasında oluşturulmuş olan bağları ve Türkiye'nin Avrupa ekonomisindeki yerini - 1999'daki GSYH'si 185 milyar USD düzeyindeydi - not ederek,

N. bütçe kısıtlamalarının uygulamaya konulması ve enflasyonun azaltılması amacıyla IMF tarafından talep edilen ekonomik reform paketinin Türk Parlamentosu tarafından Aralık 1999'da onaylanması nedeniyle,

O. Türk hükümetini bir taraftan herkesin erişebileceği bir serbest piyasa ekonomisinin temellerini güçlendirmesi gereken ve devlet sübvansiyonlarının kaldırılmasından sosyal güvenlik kuruluşlarının yeniden yapılandırılması ve özelleştirmenin hızlandırılmasına kadar uzanan yapısal reformları gerçekleştirmeye, öte yandan da Topluluk mevzuatına uyum sağlama çalışmalarını sürdürmeye teşvik ederek, 

P. Türkiye'nin önemli jeostratejik konumunu kabul ederek, Atlantik İttifakı içindeki rolünü ve BAB ortak üye statüsünü dikkate alarak, ancak jeopolitik ve stratejik kriterlerin, katılım müzakerelerinde belirleyici faktörler olmaması gerektiğini not ederek,

Q. Türkiye'nin ortak Avrupa güvenliği ve savunma politikası kapsamında askeri imkanlarını tahsis etme niyetini belirtmiş olması gerçeğini memnuniyetle karşılayarak,

R. 15 Ağustos 2000'de Kendakor bombalandığında Türk Hava Kuvvetlerinin Irak hava sahasına girmesinden üzüntü duyarak ve açıkça kınayarak, 

S. Türkiye'nin mevzuatının müktesebatla uyumlu hale getirilmesi düzeyi konusunda önemli bir değerlendirme gerçekleştirmiş olduğu ve Gümrük Birliği'ne katılmış yegane aday ülke olduğu konusunda Komisyon raporunda belirtilen görüşü onaylayarak,

T. Türk Parlamentosunun bu anlayış içinde müktesebatın uyarlanmasına ilişkin ilkelerin sekizinci beş yıllık kalkınma planına dahil edilmesi ve bu uyarlama için gerekli çalışmaların eşgüdümünden sorumlu bir Avrupa Birliği Sekreterliği kurulması kararını memnuniyetle karşılayarak,

U. ancak Türk Medeni Kanununda özellikle velayet hakları ve kadın haklarına ilişkin değişiklikler yapılması için çabaların sürdürülmesine gerek olduğunu vurgulayarak,

V. memurların işlerine ideolojik veya dini nedenlerle son verilmesini mümkün kılmayı amaçlayan yasa tasarısı konusundaki kaygılarını ifade ederek,

1. Üç yıllık bir aradan sonra 11 Nisan 2000'de toplanan Ortaklık Konseyi'ndeki siyasi diyalog ve kurumsal faaliyetlerin yeniden başlatılmasını memnuniyetle karşılamakta ve özellikle müktesebatın mevzuata dahil edilmesi konusundaki önceliklerin belirlenmesinden sorumlu sekiz alt komitenin oluşturulması yoluyla müktesebatın analitik bir incelemesinin başlatılması yoluyla Ortaklık Konseyi kararlarının kısa bir süre önce uygulanmasını memnuniyetle karşılamakta; bu alt komitelerden üçünün ilk toplantılarının başarılı olmasını memnuniyetle not etmekte ve geri kalan alt komite toplantılarının bu yıl sonuna kadar yapılacağına inanmaktadır;

2. Türk Hükümetini, Ceza Kanunu'nda değişiklik yapılması, yargının bağımsızlığı, ifade özgürlüğü, azınlıkların hakları ve güçler ayrılığı, özellikle de ordunun Türk siyasi yaşamı konusundaki rolünün etkisini dikkate alarak demokratikleşmenin gerçekleştirilmesine yönelik çabalarını artırmaya teşvik etmektedir;

3. Türk Hükümeti ve Parlamentosunu, yeni imzalanmış bulunan BM Uluslararası Siyasi ve Medeni Haklar Sözleşmesi ile Uluslararası Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi'ni onaylamaya ve yürürlüğe koymaya davet eder;

4. Bu konuda Türk Parlamentosu ve Hükümetini, Türkiye İnsan Hakları Yüksek Koordinasyon Kurulu Sekreterliği tarafından hazırlanmış olan raporu hükümet programına dahil etmesi için teşvik etmekte; Türk Bakanlar Kurulu'nun bu raporu, 21 Eylül 2000'de bir "referans ve çalışma belgesi" olarak kabul etmesini memnuniyetle karşılamakta ve kültürel haklar konusundaki bölümün, azınlıkların haklarının korunmasına yönelik spesifik önlemler ilave edilerek rapora yeniden konulması çağrısında bulunmaktadır;

5. Devlet Güvenlik Mahkemelerinin en kısa süre içinde lağvedilmesini beklemekte ve basın ve yayın yoluyla işlenen suçların takibatı ve bunlara uygulanan cezaların ertelenmesini öngören yasanın kabul edilmesini memnuniyetle karşılamaktadır;

6. Başlangıç olarak Ceza Kanunu'nun, evrensel ifade özgürlüğü ilkesine uygun hale getirilmesi için orta vadede bu kanunda değişiklikler yapılması amacıyla af ilan edilmesi çağrısında bulunmaktadır; 

7. Anayasa Mahkemesi'nin, basın yoluyla suç işlemiş olan kişilerin cezalarının tecilini sağlayan yasa konusundaki son kararını, hukukun üstünlüğünü güçlendiren bir adım olarak görmekte; bu sürecin mantıksal olarak onları Ceza Kanunu'nun 312'inci Maddesini köklü bir şekilde gözden geçirmeye yönlendireceğinin bilincinde olarak yetkili makamları, bu fırsattan bu yöndeki reformlarını sürdürmek amacıyla yararlanmaya teşvik etmektedir;

8. Bu konuda yapılmış olan vaatler çerçevesinde Ceza Kanunu reformunun bir parçası olarak ölüm cezasının mümkün olan en kısa süre içinde kaldırılması ve ölüm cezasının kaldırılmasına kadar idam cezalarının infaz edilmemesi yönündeki mevcut uygulamanın sürdürülmesi çağrısında bulunmaktadır; 

9. Türkiye'nin çeşitli grupları içeren nüfusunu oluşturan kültürel, dilsel ve dini grupların temel hak ve özgürlüklerinin tanınmasına verdiği önemi yeniden hatırlatmaktadır;

10. Bu nedenle Türk Hükümeti ve Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne, Türk toplumunun önemli bir parçası olan Ermeni azınlığa, özellikle bu azınlığın modern Türkiye devletinin kurulmasından önce maruz kaldığı soykırımı resmen kabul ederek yeni bir destek sağlamaları için çağrıda bulunmaktadır;

11. Olağanüstü hal durumunun Siirt ilinde kaldırılması için 30 Kasım 1999'da, Van ilinde kaldırılması için de 26 Haziran 2000'de alınmış olan kararları not etmekte ve olağanüstü hal durumunun güneydoğu bölgesindeki öteki illerde de kaldırılması için Türk Hükümetine çağrıda bulunmaktadır; ve Türk halkı için gerekli siyasi, ekonomik ve sosyal adımları içeren spesifik bir çözüm bulunması çağrısında bulunmaktadır;

12. Maruz kaldıkları siyasi, sosyal ve kültürel ayrımcılığa son verilerek kökleri ülkenin tarihinin derinliklerine uzanan gruplara ait olanlar dahil olmak üzere bütün vatandaşlarının insan hakları durumunun iyileştirilmesi ve Kürt kökenli olanlar için Türkiye'nin toprak bütünlüğüne saygı gösteren siyasi bir çözüm bulunması için politikasını gerçek anlamda yeniden yönlendirmesi için Türk Hükümetine çağrıda bulunmakta ve ayrıca Kürt toplumunun siyasi temsilcileri, özellikle ülkenin güneydoğusundaki kentlerin belediye başkanları ile bir diyalog kurmaları için Türk makamlarına çağrıda bulunmaktadır; 

13. Görüşleri nedeniyle hapsedilmiş olan Avrupa Parlamentosu Sakarov Ödülü sahibi Leyla Zana ve Kürt kökenli eski milletvekillerinin serbest bırakılmasını talep etmektedir;

14. Türk Hükümetinin, gerekli kaynakları tahsis ederek bölgesel farklılıkların giderilmesi ve bu yerleşim birimlerinde oturanların geri dönebilmeleri için mezraların yeniden açılması ve köylerin yeniden inşa edilmesinin teşvik edilmesi amacıyla ekonomik dengenin yeniden tesis edilmesine yönelik bir eylem planını Eylül 2000'de kabul etmesini memnuniyetle karşılamaktadır;

15. Uygun düzeyde kaynaklara ve bir katılım ortaklığına dayalı olarak tek bir mali çerçeve oluşturulması konusunda Helsinki Avrupa Konseyi tarafından alınan kararları memnuniyetle karşılamakta; bu iki kararın mümkün olan en kısa süre içinde uygulanması ve Avrupa Birliği'nin insan hakları konusu yanı sıra Helsinki kararlarının 4 ve 9(a) bentlerinde belirtilen konuları dikkate alarak daha önceki Avrupa Konseyi kararları temelinde katılım öncesi stratejisi gereklerini yerine getirmesi gereken Türkiye'ye mali yardım miktarının yeniden değerlendirilmesi için Konsey ve Komisyon'a çağrıda bulunmaktadır; 

16. Avrupa Birliği'nin ortak ülkelerle siyasi diyalogu hükümlerine uygun olarak Türkiye Hükümeti'nin, herhangi bir şekilde ortak dış ve güvenlik politikası belirlenmesi sürecine katılma talebini not etmesi için Avrupa Konseyi'ne çağrıda bulunmakta ve Türkiye'nin, ortak Avrupa güvenlik ve savunma politikası çerçevesinde Avrupa'nın kabiliyetlerinin artırılmasına katkıda bulunma yönündeki kararlılığını memnuniyetle karşılamakta; ve bu tür herhangi bir katkının yapılmasından önce Üye Devletlerin toprak bütünlüğüne saygı gösterilmesi konusunda açık bir politikanın ortaya konulması gerektiğini düşünmektedir; 

17. Türkiye ve Yunanistan dışişleri bakanlarının 31 Ekim 2000'de kararlaştırmış oldukları güven artırıcı önlemler konusundaki müzakerelerin başlamasını memnuniyetle karşılamaktadır;

18. BM Güvenlik Konseyi'nin 1250 sayılı Kararına uygun olarak Avrupa Konseyi tarafından yeniden teyit edildiği şekiled ilgili BM Güvenlik Konseyi kararlarına ve BM Genel Kurul tavsiyelerine uygun olan müzakere edilmiş, kapsamlı, adil ve kalıcı bir çözüme ulaşılması amacıyla Kıbrıs Rum ve Türk toplumları arasındaki müzakerelere elverişli bir ortamın herhangi bir ön koşul olmadan oluşturulmasına katkıda bulunması için Türk Hükümetine çağrıda bulunmakta; 10 Kasım 2000'de başlayacak olan dolaylı görüşmelerin beşinci turunda bunun mümkün olacağını ve söz konusu görüşmelerin önemli ilerleme kaydedilmesine imkan verecek BM gözetimindeki ikili müzakerelerin başlamasını sağlayacağını ümit etmektedir; 

19. Türk Hükümetine, işgal kuvvetlerini kuzey Kıbrıs'tan çekmesi çağrısında bulunmaktadır;

20. Türk hükümetine, önermiş olduğu gibi bölgeye ilişkin bir İstikrar Paktı çerçevesinde Kafkaslardaki bütün komşuları ile ilişkilerini geliştirmesi çağrısında bulunmaktadır;

21. Bu bağlamda özellikle iki ülke arasındaki normal diplomatik ve ticari ilişkilerin yeniden tesis edilmesi ve mevcut ablukanın kaldırılmasına yönelik olarak Ermenistan'la diyalog tesis etmesi için Türk Hükümetine çağrıda bulunmaktadır;

22. Türk Hükümetine, Komisyon ile işbirliği içinde özellikle tek Pazar, tarım, ulaştırma, çevre ve idari düzenleme gibi alanlardaki durumu iyileştirerek müktesebatın dahil edilmesi konusundaki katılım öncesi stratejinin güçlendirilmesine yönelik çabalarını sürdürmesi çağrısında bulunmaktadır; 

23. Türk Hükümetinin, velayet ve kadın hakları dahil olmak üzere Ceza Kanunu ve Medeni Kanunu'ndaki değişiklikleri kapsayan reform sürecinin gelecek yıl hızlandırılacağı yolundaki son açıklamasını memnuniyetle karşılamaktadır;

24. Türk Hükümetine, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin daha önceki ve gelecekteki kararlarına uyması ve Avrupa Konseyi'nin yargıçların ve polis memurlarının eğitilmesi konusunda yapmış olduğu önerileri dikkate alması için çağrıda bulunmaktadır;

25. Türkiye'ye ayrıca Avrupa Konseyi'nde yapmış olduğu taahhütleri hatırlatmakta ve Avrupa Konseyi belgelerini, özellikle katılım ortaklığının bir bölümünü oluşturan siyasi önlemlerin uygulanmasının daha etkin izlenmesine izin verecek şekilde uyarlaması çağrısında bulunmaktadır;

26. Türkiye'nin, şu anda bütün Kopenhag politik kriterlerini yerine getirmediği görüşünü ifade etmekte ve siyasi diyalogun geliştirilmesi ve Türkiye'ye katılım yolunda ilerlemesinde yardımcı olmak için Avrupa Birliği ve Türkiye'den tanınmış politikacılar yanı sıra sivil toplum temsilcilerinden oluşan tartışma forumları tesis edilmesi önerisini tekrarlamakta; Türkiye'nin eski Cumhurbaşkanı Sayın Demirel'in, bu forumlara da katılabilecek bir Avrupa - Türkiye Vakfı kurulması için başlattığı girişimi memnuniyetle karşılamaktadır;

27. Avrupa'nın ortak değerlerine ilişkin temel ilkelerin daha iyi anlaşılması için ve nüfusun 25 yaşın altındaki bölümünün çok yüksek oranı (% 50) dikkate alınarak eğitim alanında ilave programlar hazırlaması ve uygulaması için Komisyon'a çağrıda bulunmaktadır; 

28. Türkiye'deki sivil toplumun güçlendirilmesi, demokratik sistemin takviye edilmesi ve özgür ve bağımsız basının desteklenmesi amacıyla Türkiye'deki demokrasiye ilişkin MEDA Programlarının etkinliğinin artırılması yollarının bulunması için Konsey'e ve Komisyon'a çağrıda bulunmaktadır;

29. Bu kararın Komisyon'a, Konsey'e, Üye Devletlerin hükümetlerine ve parlamentolarına ve Türk Hükümetine ve Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne iletilmesi için Başkanına talimat vermektedir.