Katılım öncesi strateji, mali yardımla birlikte önceliklerin belirlenmesi, Ortaklık Anlaşmaları, Topluluk programlarına ve kuruluşlarına katılım ve müktesebatın analitik incelenmesi yoluyla müzakerelere hazırlıktan oluşmaktadır. Aday ülkelerin katılım öncesinde müktesebata uyumlu hale gelerek, gelecekteki üyeliklerine hazırlanmalarına yardımcı olmaktadır.

1. Öncelik belirleme

Katılım Ortaklıkları katılım öncesi stratejinin merkezi aracıdır. Şu andaki Katılım Ortaklıkları, Orta ve Doğu Avrupa’daki ülkeler için 1999 Aralık ayında ve Kıbrıs ve Malta için 2000 yılı Mart ayında başlatılmıştır. Bunlar, Düzenli Raporlar temelinde her ülke için katılım kriterlerini yerine getirmeye yönelik kısa ve orta vadeli öncelikleri belirlemektedir. Ayrıca, bu önceliklere destek olarak Topluluk’tan sağlanacak mali yardımı ve bu yardımla bağlantılı koşulları belirtmektedir.

AB, Katılım Ortaklığı Yönetmeliğinin şartlılık maddesine başvurmak zorunda kalmamıştır. Bu madde, katılım kriterlerinin yerine getirilmesinde ilerlemenin yetersiz olması veya Ortaklık Anlaşması yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi ile ilgilidir. Her Düzenli Rapor başarıları olduğu kadar eksiklikleri de vurgulamaktadır. Tam olarak yerine getirilmeyen kısa vadeli öncelikler geçerli olmayı sürdürmekte ve yakından izlenmektedir. Mevcut orta vadeli öncelikler Düzenli Raporların sonuçları ile teyit edilmekte ve 2001 yılında yardımın programlanmasının temelini oluşturmaktadır. Bu nedenle, Komisyon bu aşamada Katılım Ortaklıklarını gözden geçirmeyi gerekli görmemektedir. 

Bu yıl Helsinki AB Konseyi sonuçları uyarınca, ilk kez  Türkiye için bir Katılım Ortaklığı önerilmiştir. 2000 yılı Temmuz ayında Komisyon, Katılım Ortaklığı için hukuksal temel ile birlikte, Türkiye ile mali işbirliği için tek bir çerçeve olarak bir Tüzük önermiştir. Bu belgeye paralel olarak, Komisyon, Katılım Ortaklığı için bir öneride bulunarak Türkiye’nin katılım kriterlerini yerine getirme yönünde ilerleme sağlamak için uygulaması gereken kısa ve orta vadeli öncelikleri belirtmiştir. 

Katılım Ortaklığına yanıt olarak on aday ülke, katılım kriterlerini yerine getirmek için gerekli insani ve fiziki kaynakları ve zaman çizelgesini gösteren müktesebata uyum için ulusal programlarını (MBUP) gözden geçirmişlerdir. Kıbrıs ve Malta ilk olarak 2000 yılında kendi MBUP’lerini kabul etmiştir ve Türkiye de şu anda kendi ulusal programını hazırlamaktadır. Bazı ülkelerde MBPU’ler artık bütçe sürecinin bir parçasını oluşturmaktadır. Her Düzenli Raporda MBUP’ye ilişkin bir değerlendirme de yer almaktadır.

2. Mali yardım 

Orta ve Doğu Avrupalı aday ülkeler geçiş sürecinin başlangıcından beri, AT mali yardımından yararlanmışlardır. 2000 yılından bu yana Topluluk, katılım öncesi yardımı iki kat arttırarak yılda 3 milyar Euro üzerine çıkarmıştır. PHARE programı artık, Yapısal Fonlar için hazırlık yapan iki yeni araçla birlikte sürdürülmektedir. ISPA (Katılım Öncesi Yapısal Araç) çevre ve ulaşım altyapısı yatırımlarına yılda 1 milyar Euro üzerinde fon ayırmakta, SAPARD (Tarım ve Kırsal Kalkınma İçin Yapısal Uyarlanma Programı) tarımsal ve kırsal kalkınmaya yılda 500 milyon Euro ayırmaktadır.

PHARE programı, 1,5 milyar Euro tutarında bir yıllık bütçe ile müktesebatın uygulanması ve ekonomik ve toplumsal kaynaşmanın desteklenmesi amacına yönelik olarak kurum oluşturma çalışmalarını, bağlantılı altyapı yatırımları ile birlikte finanse etmektedir. Bu sayede kaynaklar aday ülkelerin karşılaştığı başlıca sorunlar üzerinde yoğunlaştırılmakta olup bu Komisyon’un en son PHARE incelemesinde teyit edilen bir yaklaşımdır. Bu inceleme yapısal fonlara bir köprü olarak PHARE’nin önemini ve PHARE’nin uygulanmasını mümkün olan en kısa süre içinde aday ülkelere devretme gereğini teyit etmiştir.

PHARE’nin yaklaşık üçte biri, adayların müktesebatı uygulama ve icra etme kapasitelerini arttıran kurum oluşturmaya tahsis edilmektedir. TAIEX (Teknik Yardım Bilgi Değişim Bürosu) kısa vadeli tavsiyeler için uzman sağlamaktadır. Eşleştirme uygulaması, teknik ve idari bilgi transferini teşvik etmek amacıyla Üye Devletlerdeki Bakanlıklar, bölgesel kuruluşlar, kamu kuruluşları ve meslek kuruluşlarından uzmanların aday ülkelerdeki eşdeğer kurumlara uzun süreli geçici görevlendirilmelerini içermektedir. Halen 228 eşleştirme projesi yürütülmektedir ve 150 katılım öncesi danışmanı görev başındadır. 2000 yılında PHARE çerçevesinde 129 proje daha başlatılacaktır. 1998-2000 yılları arasında PHARE çerçevesinde finanse edilen eşleştirme projelerinin listesi Ek 4’te yer almaktadır. 

Başlangıçta tarım, çevre, adalet ve içişleri alanlarında uygulanan eşleştirme halen tüm Katılım Ortaklığı önceliklerini kapsamış durumdadır. Daha fazla esneklik sağlamak için 2001 yılında orta vadeli eşleştirme başlatılacaktır. SIGMA (Orta ve Doğu Avrupa Ülkelerinde İdare ve Yönetimin İyileşmesi için Destek) yatay hükmet işlevleri hakkında tavsiyeler sunmaktadır. 

PHARE bütçesinin diğer üçte birlik kısmı ile, aday ülkelerin müktesebatı uygulamak için gerekli donanımı sağlamalarına yönelik yatırımlara finansman sağlanmaktadır. PHARE bütçesinin kalan üçte birlik kısmı ekonomik ve sosyal kaynaşmaya ayrılmaktadır. Bu, bölgesel ya da sektörel odaklı yatırım ya da yardım planları ile desteklenerek katılım sonrasında Yapısal Fonların uygulanması için gerekli mekanizmaların ve kurumların geliştirilmesine yardımcı olmaktadır. 

SAPARD uygulaması tümüyle desantralize edilecektir. Bundan yararlanan kırsal gelişme planlarının 2000 yılı sona ermeden önce Komisyon tarafından onaylanması beklenmektedir. Onaylanan planlar temelinde, SAPARD, ülkeler tarafından seçilen kırsal gelişme projelerinin finansmanına katkıda bulunacaktır. Her ülke için uygulama yapısı, yönetim ve ödemelerden sorumlu bir SAPARD Temsilciliğini içermektedir. SAPARD fonları bir ülkede aktarılmadan önce, Temsilciliğin ilgili ülkenin yetkili makamı tarafından akredite edilmesi ve uygulama yapısının Komisyon tarafından onaylanması gerekmektedir. Tüm ülkelerde SAPARD temsilciliğinin akreditasyonu için hazırlık sürmektedir.

ISPA kapsamında her ülke ulaşım ve çevre için ulusal stratejiler hazırlamış ve Komisyon bazı projeleri onaylamıştır. Bunlar atık arıtma (Bydgoszcz, Polonya ve Györ, Macaristan), atık yönetimi (Peatri Neamt, Romanya), karayolu rehabilitasyonu (Koridor IXB, Litvanya) demiryolu ıslahı  (Bratislava-Senkvice demiryolu) ile ilgilidir. 2000 yılına ait tahsisin tümünün yıl sonundan önce belirlenmesi ve iki sektöre eşit pay sağlanması beklenmektedir.

Komisyon ve adaylar PHARE, SAPARD ve ISPA’nın koordinasyonunu sağlayacaklardır.

Uluslararası Finans Kurumları (UFK’ler) yoluyla finansman geniş ölçekli altyapı projeleri için özellikle önemlidir. PHARE ile koordinasyonu ve ortak finansmanı güçlendirmeye yönelik olarak Komisyon ile UFK’ler arasında imzalanan 1998 Mutabakat Protokolu 2000 Mart ayında gözden geçirilerek ISPA ve SAPARD dahil edilmiştir. 

1998 ve 1999 yıllarında ortak finanse edilen projelerde PHARE taahhütleri 400 milyon Euro tutmuştur. Orta ve Doğu Avrupa’da Avrupa Yatırım Bankası (AYB) kredileri 1999 yılında 2,173 milyar Euro düzeyinde olmuştur. 2000-2007 yılları arasındaki dönem için bu ülkelerde 16 milyar Euro kredi potansiyeli vardır. (8,68 milyar Euro Topluluk bütçe garantisi ile, 8,5 milyar Euro katılım öncesi garantisiz kredi kolaylığı kapsamında). 

Konsey 2000 yılı Mart ayında Kıbrıs ve Malta için katılım öncesi işlemlere ilişkin bir karar almıştır. Bu karar Katılım Ortaklığı önceliklerinin yerine getirilmesi amacıyla 2000-2004 döneminde 95 milyon Euro tutarında mali katkı öngörmektedir. 2000 yılı bütçe tahsisi Malta için 6 milyon Euro ve Kıbrıs için 9 milyon Euro’dur. Bu iki ülke, AYB katılım öncesi kredi kolaylığından ve Akdeniz ülkeleri için 6,425 milyar Euro tutarındaki AYB kredi kolaylığından yararlanabilmektedir. Kıbrıs’a verilen AYB kredileri 1999 yılında 200 milyon Euro olmuştur.

Türkiye’ye mali yardım iki katına çıkmıştır. 2000 yılından itibaren Türkiye’ye tahsis edilen yıllık tutar, iki ‘Avrupa Stratejisi/katılım öncesi strateji’ yönetmeliği çerçevesinde öngörülen yıllık ortalama 50  milyon Euro’ya ek olarak MEDA ikili kapsamının % 15’i olarak belirlenmiştir. Bu fonlar, diğer aday ülkelere ilişkin yaklaşımda olduğu gibi yapısal reformlar, kurum oluşturma ve müktesebata yatırım için kullandırılacaktır. Komisyon, yönetim ve prosedürün PHARE programındakine yakın hale getirilmesi için 2001 yılı başlarında yeni bir mali yardım yönetmeliği önerecektir. Bu yönetmelik, Santa Maria da Feira AB Konseyi tarafından istenene uygun olarak, Komisyon’un 2001 yılı AB bütçe önerisinde belirtilen şekilde tek bir bütçe kalemi için hukuksal temeli sağlayacaktır.

Gümrük Birliği’nin güçlendirilmesi için Komisyon tarafından 450 milyon Euro tutarında bir AYB kredisi açılmıştır. Buna ek olarak, Türkiye Akdeniz ülkeleri için 6,425 milyar Euro AYB kredi kolaylığından da yararlanabilecektir ve Komisyon Türkiye’nin AYB katılım öncesi kredi kolaylığından da yararlanabilmesini önermiştir. 1999 yılında AYB, depremden sonra yeniden inşa için  600 milyon Euro tutarında bir kredi vermeyi kabul etmiştir.

3. Ortaklık Anlaşmaları

Orta ve Doğu Avrupalı aday ülkelerle Avrupa Anlaşmaları (AA’lar) müktesebatın benimsenmesi ve Katılım Ortaklığı önceliklerinin uygulanması için temel bir çerçeve sunmaktadır. Yakın zamanda oluşturulan alt komiteler bunun için uygun bir forum sağlamakta ve müktesebatın analitik incelenmesi için başka toplantılar düzenlenmesini gereksiz kılmaktadır (bkz. aşağıda).

Ortaklık Konseyi’nin 2000 yılı Haziran ayındaki bir kararının ardından, Macaristan ile anlaşma ikinci aşamaya girmiştir. Bu, yerleşmeye ilişkin hükümlerde daha fazla liberalleşme anlamına gelmektedir. Yakın zamanda Çek Cumhuriyeti ile ilgili olarak da benzer bir kararın alınması beklenmektedir. Komisyon diğer ortak ülkelerin de ikinci aşamaya geçiş taleplerini incelemektedir. 

Tarımsal ürünler alanında ek karşılıklı ticaret imtiyazları için yapılan müzakereler sonucunda on Orta ve Doğu Avrupa ülkesinin her biriyle anlaşmalar imzalanmıştır. Bu imtiyazlar 1 Temmuz 2000 tarihinde yürürlüğe girmiş ya da AA’lara ek protokolların sonuçlanmasıyla kısa süre içinde, özerk esasta yürürlüğe girecektir. Bunlar taraflar arasında ticaret ilişkilerini güçlendirme yönünde önemli bir adımı temsil etmektedir. Gümrükten muaf ikili tarımsal ticaret oranının iki kattan fazla artarak, AB ithalatı için % 36’dan % 81’e ve AB ihracatı için % 18’den % 39’a çıkması olasıdır. Ayrıca, tarımsal ikili ticaret imtiyazları kapsamının genişletilmesi için müzakerelerin devam ettirilmesi konusunda on ülkenin her biriyle anlaşmaya varılmıştır.

Çek Cumhuriyeti ve Macaristan ile Avrupa Uygunluk Değerlendirmesi hakkında Protokol (AUDP) için çerçeve anlaşmaları imzalanmıştır. Letonya ve Estonya ile müzakereler sürmektedir. AUDP’ler uygunluk değerlendirmesi konusunda imalat malları için iç pazar kurallarını katılım öncesinde aday ülkelere yaymayı amaçlamaktadır. AUDP’ler kapsamında, aday ülkeler seçilen sektörler için müktesebatı uygulamaya koyacaktır. AT ve aday ülke birbirlerinin teknik kuruluşlarının malların mevzuata uygunluğunu değerlendirmesini kabul ederek sınır girişlerinde teknik denetimlerin yapılmasını gereksiz kılmışlardır.

Türkiye ile ilgili olarak, Ortaklık Konseyi hizmetlerin liberalleştirilmesi ve kamu alımlarının karşılıklı olarak açılmasını amaçlayan bir anlaşma üzerinde müzakereleri 2000 yılı Nisan ayında başlatmıştır. Gümrük Birliği’nin uygulanması hâlâ ikili ilişkilere köşetaşı olmayı sürdürmektedir.

4. Topluluk Programlarına ve Ajanslarına katılım 

Aday ülkelerin Topluluk programlarına katılması, katılım öncesi stratejinin kilit bir özelliğidir. Orta ve Doğu Avrupa’daki tüm aday ülkeler, özellikle eğitim, meslek eğitimi, gençlik, araştırma, enerji, çevre, küçük ve orta büyüklükte işletmeler ve kamu sağlığı konularında Topluluk programlarına katılmaktadır. Çoğu durumda ve aday ülkelerin isteği üzerine bu katılımın finansmanına Phare katkıda bulunmaktadır. 1998-1999 döneminde, aday ülkelerde 16.000’den fazla öğrenci ERASMUS programından yararlanmış ve 34.000 öğrenci YOUTH programına katılmıştır. 

Kıbrıs görsel-işitsel, eğitim, meslek eğitimi, gençlik, bilimsel araştırma ve küçük ve orta büyüklükte işletmeler gibi belirli programlara katılmaktadır. Eğitim, meslek eğitimi ve gençlik konularındaki programlara katılımı ile ilgili olarak Malta ile bir anlaşma müzakere edilmiştir.

Türkiye iki Topluluk programına katılmaktadır (Life ve Araştırma ve Teknolojik Gelişme için 5. Çerçeve Programı). Helsinki AB Konseyi sonuçlarının ardından, Komisyon Türkiye’nin meslek eğitimi ve gençlik konularındaki programlara tam katılımı için hazırlık yapmaktadır. Diğer Topluluk programlarına katılım için Türk yetkililerle görüşmeler sürmektedir.

Herhangi bir programa katılım ya Ortaklık Konseyi kararına ya da Kıbrıs ve yakın gelecekte Malta ve Türkiye ile eşdeğer bir anlaşmaya bağlıdır. Bu programlar verildikçe, adayların katılımı için çeşitli kararlar ya da anlaşmalar gerekli olmaktadır. Prosedürü kısaltmak için Komisyon 1999 Aralık ayında tüm Topluluk programlarına katılım için her ülkeye ilişkin tek bir çerçeve karar (ya da anlaşma) yapılması yönünde Konsey’e bir öneride bulunmuştur. Halen Komisyon Konsey’e Orta ve Doğu Avrupa ülkeleri için on Çerçeve Kararı ve Kıbrıs, Malta ve Türkiye ile ikili anlaşmaların sonuçlandırılması amacıyla üç taslak müzakere yönergesi önermiştir. 

13 aday ülkenin hepsinin Avrupa Çevre Ajansı’na katılımı ile ilgili müzakereler yakın zamanda sonuçlanmıştır. İlgili anlaşmaların onaylanmasının ardından bu ülkelerin çoğu 2001 yılında Ajans’a üye olacaktır. Türkiye 2001 yılı Ocak ayından itibaren Avrupa Çevre Ajansı’nın faaliyetlerine katılacaktır. Kısa süre içinde, Avrupa Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Merkezi'ne katılım için bir çok üye ile benzer anlaşmaların müzakeresine başlanacaktır. Diğer Topluluk kurumlarına katılım için de hazırlıklar sürmektedir. 

5. Müktesebatın analitik incelemesi 

Orta ve Doğu Avrupa’daki aday ülkeler ve Kıbrıs ile 1998 Mart ayında ve Malta ile 1999 Şubat ayında başlayan inceleme 1999 sonunda tamamlanmıştır. Bu inceleme müzakerelerde ele alınması gerekebilecek sorunların belirlenmesine yardımcı olmuştur. 

1999 içinde kabul edilen yeni müktesebat müzakereleri sürdüren ülkelere 2000 yılının ilk yarısında iletilmiştir. Belirli konularda yeni müktesebatı açıklamak için toplantılar düzenlenmiştir. Bu yöntem, 2001 yılı başlarında da tekrarlanarak 2000 yılında kabul edilen yeni müktesebat sunulacaktır. Gelecekte yeni müktesebatı açıklamak ve kabul ve uygulamasını görüşmek için Ortaklık komiteleri ve alt komiteleri kullanılacaktır.

Aynı şekilde, Türkiye ile Ortaklık Konseyi, müktesebatın analitik inceleme sürecine hazırlık yapmak ve Katılım Ortaklığı önceliklerinin uygulanmasını izlemek amacıyla 2000 yılı Nisan ayında sekiz alt komite oluşturmuştur. Bu alt komitelerden üçü, tarım ve balıkçılık, ulaşım ve enerji ve çevre alt komiteleri, toplantılarını yapmıştır. 2000 yılı sonunda bütün alt komitelerin toplantıları yapılmış olacaktır ve 2001 yılı için ikinci bir dizi toplantı planlanmıştır. Daha sonra Komisyon, Santa Maria da Feira AB Konseyi tarafından istenildiği gibi, müktesebatın analitik incelemesinin ilerlemesi hakkında Konsey’e rapor verecektir.

6. Avrupa Konferansı 

Avrupa Konferansı AB üyesi devletler ve aday ülkeleri ortaklaşa ilgilendiren konularda siyasal istişare için bir forumdur. Türkiye 23 Kasım 2000 tarihinde Sochaux’da toplanacak olan Avrupa Konferansı’na ilk kez katılacaktır. Bakanlar düzeyindeki bu konferans AB’nin kurumsal reformları konusuna ayrılacaktır. Devlet ve hükümet başkanları düzeyindeki ikinci bir konferans 7 Aralık tarihinde Nice’de düzenlenecektir. Türkiye’nin katılımı Konferans’ın amaçlanan şekilde işlev görmesini mümkün kılacaktır.

Komisyon, Nice AB Konseyi’nden sonra Avrupa Konferansı’nın çalışma yöntemlerinin iyileştirilmesini ve aday ülkelerle Birliğin geleceği hakkında görüşmek için çerçeve olarak kullanılmaya devam edilmesini önermektedir.