Giriş

Komisyon, 9 Ekim 2002 tarihli "Genişlemiş Birliğe Doğru" Strateji Belgesi'nde, "Avrupa Birliği'nin, Türkiye'nin adaylığının bir sonraki aşamasını gözönünde bulundurarak katılım öncesi hazırlıklarına verdiği desteği güçlendirmesini" önermiştir. Komisyon aynı zamanda bu hedefin gerçekleştirilmesi yönünde, Katılım Ortaklığı Belgesi'nin gözden geçirilmesini ve mali yardımın artırılmasını öngören daha detaylı öneriler sunmuştur.

1999 Helsinki Avrupa Konseyi'nin Türkiye'yi Birliğe katılmaya yönelmiş bir aday ülke olarak kabul eden kararı, Türkiye'yi geniş kapsamlı bir dizi anayasal ve yasal reformlar gerçekleştirmeye teşvik etmiştir. 2001 Laeken Avrupa Konseyi ve 2002 Sevilla, Brüksel ve Kopenhag Avrupa Konseyleri, Türkiye'nin siyasi kriterleri karşılama yönünde kaydettiği ilerlemeyi kabul etmiştir. Kopenhag Avrupa Konseyi, Aralık 2004 Avrupa Konseyi'nin, Komisyon'un hazırlayacağı bir rapor ve öneri temelinde Türkiye'nin Kopenhag siyasi kriterlerini karşıladığına karar vermesi durumunda, Avrupa Birliği'nin gecikmeksizin  Türkiye ile katılım müzakerelerine başlayacağı kararını almıştır. Konsey aynı zamanda Komisyon'un yaklaşımını desteklemiş ve "Türkiye'ye yönelik katılım stratejisinin güçlendirileceğini" ilan etmiştir. Konsey, bu süreç kapsamında, Komisyon'u gözden geçirilmiş bir Katılım Ortaklığı Belgesi teklifi sunmaya davet etmiş ve Türkiye'ye yönelik katılım öncesi mali yardımda önemli oranda bir artış olacağını belirtmiştir.

Bu Tebliğ, Komisyon'un Strateji Belgesi'ndeki önerileri ve Kopenhag Sonuçlarını takiben gerçekleştirdiği çalışmaları sunmaktadır.

Gözden Geçirilmiş Katılım Ortaklığı Belgesi

Gözden geçirilmiş Katılım Ortaklığı Belgesine ilişkin Konsey kararına dair Komisyon önerisi, Tebliğ'in ekinde yer almaktadır. Katılım Ortaklığı Belgesi, Komisyon'un Türkiye'nin katılım yolunda kaydettiği ilerlemelere ilişkin 2002 Yıllık Raporu'nda belirtilen öncelikli alanlar, Türkiye'nin öncelikli alanları  uygulamasına yardımcı olacak mali destek ve  bu mali desteğin koşullarını tek bir çatı altında sunmaktadır. Kopenhag Avrupa Konseyi, son dönemdeki yasal paketler ile 2001 Katılım Ortaklığı Belgesi'nde belirtilen birçok öncelikli alanın kapsandığını kabul etmiştir. Konsey tarafından 2001 yılında kabul edilen Katılım Ortaklığı Belgesi'ne kıyasla Komisyon önerisi, son iki yılın gelişmelerini geniş bir şekilde ele almakta ve öncelikli faaliyetlerin sürdürülmesi gereken alanlara dikkat çekmektedir. Türkiye'nin, gözden geçirilmiş Katılım Ortaklığı Belgesi temelinde AB müktesebatının kabulüne ilişkin gözden geçirilmiş bir Ulusal Program hazırlaması, gerekli tedbirleri kabul etmesi ve uygulaması beklenmektedir.

Mali Yardım

Türkiye, 2002 yılına kadar, MEDA programı ve Gümrük Birliği ile ekonomik ve sosyal gelişmeyi desteklemeye yönelik iki düzenleme aracılığıyla destek almıştır. 1999 yılına kadar gerçekleştirilen yardımların temel amacı, diğer Akdenizli ortaklar da olduğu gibi Türkiye'deki yapısal reform sürecinin desteklenmesi olmuştur.

Helsinki Avrupa Konseyi'ni takiben Türkiye'ye yönelik mali destek mekanizmalarında katılım öncesi yaklaşımı benimsenmiştir. Yapısal reformlara ilişkin yardım uluslararası mali kurumların da işbirliği ile sürdürülmüş; ancak mali yardım aynı zamanda kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi, yatırımlar ve Türkiye'nin Birlik program ve ajanslarına katılımının sağlanması amacını da taşımaya başlamıştır. Konsey, 17 Aralık 2001 tarihinde, Türkiye'ye yönelik katılım öncesi mali yardıma ilişkin bir tüzük kabul etmiştir. Söz konusu tüzük, Komisyon'un yıllık ortalama 177 milyon Euro'luk katılım öncesi mali yardım hedefini yinelemiştir.

Komisyon, 2002 tarihli Strateji Belgesi'nde, Türkiye'nin ihtiyaçlarını ve alabilme kapasitesini de gözönünde bulundurarak, toplam mali yardımın önemli oranda artırılmasını öngörmüştür. Kopenhag sonuçları da söz konusu yardımın 2004 yılından itibaren 2000-2006 mali perspektiflerinin "katılım öncesi harcamalar" başlığı altında finanse edileceğini teyit etmiştir. Komisyon bu amaca yönelik olarak 12 Şubat 2003 tarihinde 11.02.2003 tarihli COM(2003)70'da yer alan öneriyi kabul etmiş ve Bütçe Otoritesine sunmuştur.

2004-2006 döneminde katılım öncesi mali yardım, başta müktesebatın kabulüne ilişkin idari kapasitenin ve yatırımın güçlendirilmesi olmak üzere Türkiye'nin Kopenhag kriterlerini karşılama yönündeki çabalarını desteklemeye odaklanacaktır. Mali yardım aynı zamanda ekonominin işleyişinin iyileştirilmesi ve iç pazardaki rekabet baskılarıyla mücadele gücünün artırılması yönünde de kullanılacaktır. AB üye ülkeleriyle ve aday ülkelerle sınır ötesi işbirlikleri de teşvik edilecektir.

Tüm aday ülkeler için olduğu gibi, mali yardım iki ana başlık altında toplanacaktır: kurumsal kapasite ve yatırım. Kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi kapsamında Türkiye'nin AB müktesebatını uygulamasına yönelik yardımda bulunulacak ve ekonomik ve sosyal uyum gibi AB politikalarına katılım yönünde yapacağı hazırlıklara destek verilecektir. Bu alanda, merkezi, bölgesel ve yerel düzeyde faaliyet gösteren kamu kurumlarına da destek sağlanabilecektir. Kurumsal kapasite desteği twinning aracılığıyla üye ülkeler tarafından hazırlanacak ve uygulanacaktır. Katılıma yönelik hazırlıklarda ve müktesebatın uygulanmasında önemli rol oynayan kuruluşlara da (örneğin sosyal diyalogda yer alan işveren federasyonları ve sendikalar, ticaret ve ziraat odaları gibi mesleki kuruluşlar ve diğer temsilci kurumlar) destek sağlanacaktır. Demokratik uygulamaların, hukukun üstünlüğünün, insan haklarının ve kadın-erkek eşitliğinin geliştirilmesini ve korunmasını hedefleyen girişimlere destek sağlanması amacıyla sivil toplum kuruluşları da yardımdan faydalanabilecektir.

Yatırım iki şekilde gerçekleşecektir. İlki, müktesebat uyumunun sağlanması için gerekli düzenleyici altyapıyı oluşturan ya da güçlendiren doğrudan müktesebata ilişkin yatırımlardır. Düzenleyici altyapıya ilişkin yatırımlar ancak kurumsal kapasite tarafından desteklenen net bir hükümet stratejisi temelinde gerçekleştirilebilecektir. İkincisi, Türkiye'deki bölgelerarası farklılıkların önemi ve Türkiye'nin ulusal geliri ile AB ortalaması arasındaki fark gözönüne alınarak desteklenecek olan ekonomik ve sosyal uyuma yönelik yatırımlardır.

Gözden geçirilmiş Katılım Ortaklığı Belgesi, katılım öncesi yardımın programlanması için temel teşkil edecektir; yardımın öncelikli olduğu alanlar aynı zamanda Düzenli Raporlardan ve AB müktesebatının uygulanmasına yönelik Türkiye Ulusal Programı'ndan da belirlenebilecektir. Söz konusu raporlarda, siyasi kriterlere özel önem verilecektir. Halihazırda göç, denizyolları güvenliği, çevre, sağlık, tarım ve kırsal kalkınmayı içeren Adalet ve İçişleri gibi birkaç öncelikli alan tespit edilebilmiştir. Mali yardımdaki önemli artış aynı zamanda, katılım stratejisi hedefleri kapsamında, AB'nin Türkiye'nin sosyo-ekonomik kalkınmasını desteklemesini de sağlayacaktır. Türkiye'ye katılım öncesi mali yardım sağlayan mevcut araç[1], ulaştırma ve çevre yatırımları ve kırsal kalkınma programlarına ilişkin yatırımlar da olmak üzere tüm bu alanlardaki programları destekleyebilmektedir.

Türkiye, söz konusu fonları etkin bir şekilde yönetme ve kullanma kapasitesini daha fazla geliştirmelidir. Türkiye, uygulamanın tamamıyla devredilmesinin sağlanması amacıyla, güçlü mali kontrolü daha üst düzeye çıkaracak önlemler almalıdır. Bu kapsamda, Adem-i Merkeziyetçi Uygulama Sisteminin 1 Haziran 2003 tarihinden itibaren işleme geçmesi öngörülmektedir.

Komisyon, bu aşamada, önümüzdeki üç yıl içinde Türkiye'ye sağlanacak mali yardım miktarının belirtilmesinin faydalı olduğu görüşündedir. Bu durum, hedeflerin belirlenmesinin bir seneden fazla süreceği alanlarda çok yıllı planlamayı kolaylaştıracaktır. Yıllık bütçe prosedürü kapsamında onaylanması gerekecek ilgili miktarlar aşağıda yer almaktadır:
 
 

Diğer Alanlarda İşbirliğinin Artırılması

Komisyon'un 2002 Strateji Belgesi Türkiye'nin katılım öncesi hazırlıklarına desteği artırmak üzere diğer alanlarda da tavsiyeler getirmiştir. Komisyon'un bu alanlardaki eylem ve planları aşağıda özetlenmektedir:

AB ve Türkiye arasındaki güçlendirilmiş siyasi diyalog siyasi reformları, insan haklarını, Kıbrıs konusunu ve sınır anlaşmazlıklarının barışçı çözümünü hususunu içermektedir. Bu diyalog gerek Ortaklık Anlaşması gerek Helsinki Avrupa Konseyi Sonuçları altında çeşitli toplantılarla gerçekleşmekte ve Avrupa Güvenlik ve Savunma Politikası Partneri olarak Türkiye'nin rolünü içermektedir. Bu herhangi bir Ortak Dış ve Güvenlik Politikası konusuna ilişkin olarak daha da yoğunlaştırılabilecek esnek bir çerçeve sunmaktadır. Komisyon 2003'den itibaren, bu diyaloğu, başta etkili uygulama olmak üzere Kopenhag siyasi kriterlerinin karşılanmasına yönelik reformlar ve kaydedilen ilerlemelere ilişkin Türk yetkilerle gerçekleştirdiği düzenli ve kapsamlı tartışmalarla tamamlamaktadır.

AB ve Türkiye arasındaki güçlendirilmiş ekonomik diyalog makroekonomik performans, istikrar ve ekonomik reform konularını  içermekte ve yoğun bir şekilde sürdürülmektedir.

Ortaklık Anlaşması'nın alt komiteleri çerçevesinde yürütülen yasal inceleme süreci belirli  konulardaki TAIEX seminer ve teknik toplantıları veya atölye çalışmaları gibi güçlendirilmiş  programlar ile tamamlanmaktadır.

Gümrük Birliği'nin hizmetler ve kamu ihalelerini de içerecek şekilde kapsamının genişletilmesi  ve güçlendirilmesi çabaları devam etmektedir. Malların serbest dolaşımına ilişkin engellerin kaldırılması ve Gümrük Birliği ile ilgili diğer alanlarda işbirliğinin güçlendirilmesi için daha da çaba gösterilmektedir.

Türkiye ile gerek ikili düzeyde gerek üçüncü ülkelerle ilişkilerde ticari ilişkilerin derinleştirilmesine devam edilmektedir. AB üçüncü ülkelerle ticari anlaşmaların müzakere edilmesinde bu ülkelerin Türkiye ile aynı düzenlemeleri kabul etmelerini sağlamak üzere çabalarını hızlandırmaktadır. Ticari konularda AB ve Türkiye arasındaki diyalog artırılmaktadır.

Adalet ve içişleri alanında Komisyon, müktesebata uyum sağlanması amacıyla Türkiye'ye sınır yönetimi, iltica ve göç konularında strateji ve eylem planlarının oluşturulmasında yardımcı olmaktadır. İşbirliği yozlaşma ile mücadeleyi de içerecektir. Türkiye, 2003 yılından itibaren, suç konularında ve suçla mücadelede işbirliği için üye ve aday ülkelerdeki emniyete, yargıya ve uzmanlara suçla mücadelede yardımcı olmaya yönelik AGIS çerçeve programına katılabilmektedir.

Deniz güvenliği alanında Türkiye'ye yönelik teknik yardım güçlendirilmektedir ve işbirliğinin artırılmasında bu sektör öncelik taşıyacaktır.

2003 yılı boyunca Türkiye, Girişim ve Girişimcilik, Kadın-Erkek Eşitliği, Ayrımcılıkla Mücadele, Sosyal Dışlanmayla Mücadele, Kamu Sağlığı, İstihdam alanında Teşvik Edici Tedbirler ve Araştırma alanında Altıncı Çerçeve Programına katılmaya başlayacaktır. Socrates, Leonardo ve Gençlik Programlarına tam katılım için gerekli olan hazırlık tedbirleri Türkiye tarafından, Komisyon'un teknik ve mali yardımı sağlanarak uygulanacaktır. Türkiye, Ocak 2003 tarihinde Avrupa Çevre Ajansına üye olmuştur. Diğer programlara katılım yönünde hazırlıklar yapılmaktadır.
 

MALİ YAPI

1. Bütçe  B7-050- Türkiye'ye yönelik katılım öncesi yardım

2. Başlık  Katılım Ortaklığı Belgesi'nin Gözden Geçirilmesi ve Türkiye'ye Yönelik Katılım Stratejisinin Güçlendirilmesi  Tebliği

3. Yasal Temeli: 2500/2001 no ve 17 Aralık 2001 tarihli Konsey Tüzüğü

4. Amaçlar: Türkiye'ye yönelik katılım öncesi yardımın amacı Katılım Ortaklığı Belgesi'nde belirtilen öncelikler temelinde Avrupa Birliği tam üyeliği hazırlık çalışmalarına yardım etmektir. Katılım öncesi mali yardımın programlanması Türkiye'nin tam üyelik yolunda kaydetmiş olduğu ilerlemelere ilişkin düzenli Komisyon Raporu sonuçları, Topluluk müktesebatına uyuma ilişkin Türk Hükümetinin Ulusal Programı'nda tanımlanan öncelikler ve Türkiye ile Avrupa Birliği arsındaki Ortaklık Anlaşması çerçevesinde Ortaklık Konseyi Alt Komitesi'nde dile getirilen hususlar özenle dikkate alınacaktır.  2004-2006 programları aşağıdaki bölümleri kapsayacaktır: Kopenhag siyasi kriterleri  Ekonomik reformlar ve yeni düzenleyici kuruluşların desteklenmesi  Kamu idarelerinin güçlendirilmesi  Adalet ve içişleri  Ekonomik ve sosyal uyum  5.    Mali Etkiler  2004  (Euro Milyon) 2005 (Euro Milyon) 2006 (Euro Milyon) 5.0 Harcama AT bütçesinden 250 300 500

6.0 Proje mevcut bütçenin ilgili bölümündeki ödemelere ilişkin tahsisattan finanse edilebilir mi? HAYIR

6.1 Proje mevcut bütçenin  bölümleri arasında transferlerle finanse edilebilir mi? HAYIR

6.2 Ek bütçe gerekecek mi? HAYIR

6.3 Ödemlere ilişkin tahsisatların gelecek bütçelerde yer alması gerekecek mi? EVET

Gözlemler: Ödemelere ilişkin tahsisatlar 2000-2006 mali perspektiflerinin 7. başlığı altında yer almaktadır.

 

AVRUPA BİRLİĞİ KONSEYİ,

Avrupa Topluluğu'nu kuran Antlaşma'yı,

Katılım öncesi strateji çerçevesinde Türkiye'ye verilecek yardımlara, özellikle de Katılım Ortaklığının oluşturulmasına yönelik 26 Şubat 2001 ve AT/390/2001 sayılı Avrupa Konsey Tüzüğünü ve Tüzüğün ikinci maddesini, ayrıca

Komisyon teklifi ile aşağıdaki hususları dikkate alarak,

(1) Kopenhag Avrupa Konseyi: "Türkiye'nin diğer aday ülkelere uygulanan kriterler temel alınarak Birliğe katılacak olan bir aday ülke olduğunu belirten 1999 tarihli Helsinki kararını hatırlatmaktadır. Konsey, özellikle Katılım Ortaklığı Belgesi'nde belirtilen birçok öncelikli alanı kapsayan yasa paketleri ve bunları takiben gerçekleştirilen uygulamaya yönelik tedbirler olmak üzere, Türkiye'nin Kopenhag kriterlerini karşılama yönünde attığı adımları memnuniyetle karşılamaktadır."

(2) Kopenhag Avrupa Konseyi: "Türkiye'nin AB üyeliği yolunda desteklenmesi amacıyla, Türkiye'nin katılım stratejisi güçlendirilecektir. Komisyon, gözden geçirilmiş bir Katılım Ortaklığı Belgesi için öneri sunmaya ve yasal inceleme sürecini güçlendirmeye çağırılmaktadır."

(3) AT/390/2001 sayılı Tüzük, Konsey'in, Türkiye'ye sunacağı şekliyle, Katılım Ortaklığı'nın içerdiği ilke, öncelik, ara hedef ve koşullar hakkındaki Komisyon teklifini ve müteakip düzenlemeleri nitelikli çoğunlukla oylayacağını kaydetmektedir.

(4) Topluluk yardımı, temel hususların karşılanmasına, özellikle de Kopenhag kriterlerine uyum konusundaki ilerlemeye bağlıdır. Temel bir hususun yerine getirilmemesi halinde, Komisyon teklifi üzerine Konsey, nitelikli çoğunlukla katılım öncesi yardımlardan herhangi birine yönelik uygun değişiklikler yapabilmektedir.

(5) AB-Türkiye Ortaklık Konseyi, Türkiye Katılım Ortaklığı'nın uygulanmasının Ortaklık Anlaşması'nın uygun kurumlarınca izleneceğine dair karar almıştır.

(6) Komisyon'un 2002 Yılı İlerleme Raporu, Türkiye'nin tam üyelik hazırlıkları hakkında objektif bir inceleme sunmuş ve daha yoğun çaba gerektiren öncelikli alanları belirlemiştir.

(7) Türkiye'nin tam üyeliğe hazırlanması için, müktesebat uyumuna yönelik bir Ulusal Program hazırlaması gerekmektedir. Bu Program'ın Katılım Ortaklığı'nda belirlenen öncelik ve ara hedeflere ulaşılması yönünde bir takvim oluşturması gerekmektedir.

AŞAĞIDA BELİRTİLEN KARARI ALMIŞTIR:

AT/390/2001 sayılı Tüzük'ün 2. Madde'si uyarınca, Türkiye'ye yönelik Katılım Ortaklığı'nın içerdiği ilke, öncelik, ara hedef ve koşullar, bu Kararın ayrılmaz bir parçasını oluşturan Ek'te yer almaktadır.

Katılım Ortaklığı'nın uygulanması Ortaklık Anlaşması'nın uygun kurumları ve Komisyon'un düzenli olarak rapor sunduğu yetkili Konsey kurumları tarafından izlenecektir.

Karar, Avrupa Birliği Resmi Gazetesi'nde yayınlanmasını izleyen üçüncü günde yürürlüğe girecektir.

Brüksel,
Konsey Adına
Başkan.