EK A

I. Kıbrıs’ın ortak vatanımız olduğunu kabul eder ve 1960 yılında kurulan Cumhuriyet’in ortak kurucuları olduğumuzu hatırlayarak,

II. Geçmişte olan trajik olayların hiçbir zaman tekrarlanmaması ve güç kullanımını veya bir tarafın diğer bir tarafa üstünlük sağlamasını kabul etmeyerek,

III. Her bir tarafın kendine özgü kimliğini ve bütünlüğünü kabul eder ve ilişkilerimizin bir azınlık ve çoğunluk ilişkisi değil de siyasi eşitliğe dayanan bir ilişki olduğunu belirterek,

IV.  Ortaklığımızı bu yönde yenilemeye karar verir ve bu yeni ortaklığın birleşik ve bağımsız bir Kıbrıs’ta ortak bir gelecek, dostluk, barış, güvenlik ve refah getirmesi konusunda kararlılıkla,

V. Uluslararası kanunlar ve birleşmiş milletler ilke ve amaçlarına bağlılığımızın altını çizerek,

VI. Demokratik ilkelere, kişinin insan haklarına ve temel özgürlüklerine, aynı zamanda bir diğerinin kültürel, dini, siyasi, sosyal ve dil kimliğine saygıya bağlılıkla,

VII. Yunanistan ve Türkiye’nin arasındaki dengeye saygılı ve onlarla doğu akdeniz’de huzurlu bir ortamda özel dostluk bağlarını korumaya kararlılıkla,

VIII. Avrupa Birliği’ine üyeliğe ve Türkiye’nin de aynı şekilde birliğe üye olacağı güne ümitle bakarak,

IX. Demokratik bir şekilde seçilen liderlerimizin, Kıbrıs sorununun tüm öğeleri üzerinde özgürce anlaşmaya vardıkları kapsamlı çözümü ve bunun, Yunanistan ve Türkiye ile İngiltere tarafından tasdikini hoş karşılayan,

Biz, Kıbrıslı Rumlar ve Kıbrıslı Türkler kendi seçim yetkimizi kullanarak ayrı ifade edilen ortak özgür ve demokratik irademizle bu kurucu antlaşmayı kabul ederiz.
 

MADDE 1
YENİ DÜZEN

1. Bu antlaşma Kıbrıs’ta yeni bir düzen yaratır.

2. Bu antlaşmanın yürürlüğe girmesinden itibaren, bu antlaşmada listelenen uluslararası antlaşmalar Kıbrıs üzerinde bağlayıcı olacak ve ortak devletin işlevi için vazgeçilmez olan yasal mevzuat yürürlüğe girecektir.

3. Kurucu antlaşma, garanti antlaşması ve ittifak antlaşması yürürlükte kalacak ve gerekli değişiklikler yapılmış bir şekilde yeni düzene uygulanacaktır. Antlaşmanın yürürlüğe girmesinden itibaren Kıbrıs, Yunanistan, Türkiye ve İngiltere ile Kıbrıs’taki yeni düzenle ilgili olarak bir uluslararası antlaşma ve garanti ve ittifak antlaşmalarına ek protokoller imzalayacaklardır.

4. Kıbrıs, Avrupa Birliği katılım antlaşmasını imzalayıp onaylayacaktır.

5. Kıbrıs, Yunanistan ve Türkiye ile varolan özel dostluk bağlarını, garanti antlaşması, ittifak antlaşması ve bu antlaşma ile kurulan dengeyi saygılı bir şekilde koruyacaktır ve bir Avrupa Birliği üyesi olarak, Türkiye’nin birliğe katılımını destekleyecektir.

6. Bu antlaşma ile kurulan düzene yapılacak tek taraflı herhangi bir değişiklik ve özellikle Kıbrıs’ın bir bütün olarak veya bir parçasının, başka diğer bir ülke ile birleşmesi veya herhangi bir şekilde taksimi veya ilhakı yasak edilir. Bu antlaşmadaki hiçbir madde, bu yasakla çelişir biçimde yorumlanamaz.
 

MADDE 2
KIBRIS DEVLETİ, ONUN ORTAK DEVLET HÜKÜMETİ VE ONUN PARÇA DEVLETLERİ

1. Kıbrıs Devleti’nin, kendi ortak devlet hükümeti ve kendi parça devletleri ile olan ilişkileri ve bunların statüsü İsviçre’nin kendi federal hükümeti ve kantonları ile olan ilişkisi ve bunların statüsü üzerine tasarlanmıştır. Bu bağlamda:

a. Kıbrıs, bir ortak devlet hükümeti ve biri Kıbrıslı Rum, diğeri ise Kıbrıslı Türk olan iki parça devletten oluşan, ayrılamaz bir ortaklık yapısı olan, bağımsız bir devlettir. Kıbrıs’ın tek bir uluslararası kimliği ve egemenliği vardır ve birleşmiş milletlerin bir üyesidir. Kıbrıs, hukukun üstünlüğü, demokrasi, cumhuriyetçi temsil hükümeti, siyasi eşitlik, iki bölgelilik ve parça devletlerin eşit statüsünden ibaret temel ilkeler çerçevesindeki kendi anayasası altında yapılandırılır.

b. Ortak devlet hükümeti, anayasada belirtilen yetkilerini egemence kullanarak, Kıbrıs’ın uluslararası ortamda ve Avrupa birliği içerisinde, tek bir ses ile konuşmasını ve icraatlar yapmasını sağlar ve bir Avrupa Birliği üye ülkesi olarak yükümlülüklerini yerine getirir ve bunun bütünlüğünü, sınırlarını ve zengin geçmişini korur.

c. Parça devletler eşit statüdedirler. Anayasanın koyduğu sınırlar içerisinde ve anayasanın ortak devlet hükümetine vermediği yetkileri egemence kullanarak kendi anayasaları altında, kendilerini özgürce yapılandırırlar.

3. Ortak devlet ve parça devletler, birbirlerinin yetki ve işlevlerine saygı gösterecekler ve bunları ihlal etmeyeceklerdir. Ortak devletin ve parça devletlerin yasaları arasında, herhangi bir hiyerarşi olmayacaktır. Anayasaya ters düşen herhangi bir yasa, geçersiz olacaktır.

4. Kıbrıs anayasası, her parça devletin seçmenlerinin ayrı çoğunluğu ile tadil edilebilir.
 

MADDE 3
VATANDAŞLIK

1. Tek bir Kıbrıs vatandaşlığı vardır. Kıbrıs vatandaşlığına hak kazanma hakkını, özel çoğunlukla kabul edilen ortak devlet kanunu düzenleyecektir.

2. Tüm Kıbrıs vatandaşları, aynı zamanda iç ortaklık devleti vatandaşlığı haklarına da sahip olacaklardır. AB vatandaşlığında olduğu gibi, bu statü, Kıbrıs vatandaşlığını tamamlayıcı özellikte olup onun yerine geçmeyecektir. Bir parça devlet, kendi seviyesindeki siyasi hakların kullanımını, kendi iç <parça devlet> vatandaşlık statüsüne bağlayabilir ve bu statüyü, elinde bulundurmaya bireyler için bu antlaşma kapsamında yerleşim haklarını kısıtlayabilir. Bu kısıtlamalar, bir tek diğer <parça devlet> vatandaşlarının yerleşim oranının ilk yıl için, toplam nüfusun %1’i ve aradaki yıllarda, her üç yılda %3 artmak kaydı ile, yirminci yılda, toplam nüfusun %20’sine varması şartı ile geçerli olur. Bundan sonra ise, kısıtlamalar, bir diğer <parça devlet>e ait yerleşik nüfus oranın toplam nüfusun üçte birine vardığı durumlarda geçerli olacaktır.
 

MADDE 4
TEMEL HAKLAR VE ÖZGÜRLÜKLER

1. İnsan haklarına ve insanın temel özgürlüklerine saygı, anayasal çerçeve içerisinde korunacaktır. Hiçbir şahsa cinsiyeti, etnik kökeni, dini kimliği, veya <parça devlet> vatandaşlığı statüsü hakkında ayrımda bulunulmayacaktır. Dolaşım ve yerleşim özgürlüğü sadece bu antlaşmada belirtildiği şekilde kısıtlanabilir.

2. Diğer <parça devlet>te yaşayan Kıbrıslı Rum ve Kıbrıslı Türkler kendi kültürel ve eğitim haklarına sahip olacaklar ve ayrıca <parça devlet>in yasama organlarında da temsil edileceklerdir.

3. Maronit, Latin ve Ermeniler de dahil, dini ve diğer azınlıkların, hakları uluslararası standartlara uygun olarak korunacak ve ortak devlet ve parça devlet yasama organlarında, kültürel ve eğitim hakları ve temsiliyetleri olacaktır.
 

MADDE 5
<ORTAK DEVLET> HÜKÜMETİ

1. Yasamayı, Senato ve Vekiller Meclisi’nden oluşan <ortak devlet> parlamentosu yürütecektir:

a. Her meclisin 48 üyesi bulunacaktır. Senato, her bir <parça devlet>ten gelen eşit sayıdaki senatörlerden oluşacaktır. Vekiller meclisi, her bir parça devletin nüfusuna göre oluşturulacak ve her bir parça devlet, sandalyelerin en az dörtte biri oranında temsiliyet hakkına sahip olacaktır.

b. Parlamento kararları, her <parça devlet>’in oy kullanan senatörlerinin dörtte birini de içeren, basit çoğunlukla onayını gerektirecektir. Belirtilen hususi konularda ise, sandalyesi olan her bir <parça devlet>’in senatörlerinin beşte ikilik özel çoğunluğunun onayı gerekecektir.

a. Başkanlık konseyi, tek bir listeden, senatoda özel çoğunlukla seçilen ve vekiller meclisinde, çoğunlukla onanan, altı üyeden oluşacaktır. Başkanlık konseyinin oluşumu, iki <parça devlet>in nüfuslarına orantılı olarak, fakat, bir parça devletten gelen üyelerin sayısının toplamın üçte birinden az olmayacağı bir şekilde olacaktır.

b. Başkanlık konseyi, muvafakat çerçevesinde karara varmak için, elinden geleni yapacaktır. Muvafakata ulaşamadığı durumlarda, aksi takdirde bir hüküm bulunmadığı zamanda ve her <parça devlet>ten en az bir üyenin oyu olması mutlak şartı ile, üyelerin oylarının salt çoğunluğu yoluyla karar alabilecektir.

c. Konseyin üyeleri, eşit olacak ve her üye bir bölümün başkanlığını yapacaktır. Dışişleri ve Avrupa Birliği ile ilişkiler bölümünün başkanları, aynı parça devletten olamaz.

d. Başkanlık ve başkan yardımcılığı makamları konsey üyeleri arasında, her on ayda bir dönüşüme tabi olacaktır. Aynı parça devletten ikiden fazla başkan, art arda görev yapamayacaktır. Başkan, ve onun yokluğunda veya geçici olarak görev yapamadığı durumlarda başkan yardımcısı, konseyin başı ve hükümetin başı olarak temsil edecektir. Başkan ve başkan yardımcısının imtiyazlı oy hakkı veya diğer şekilde artırılan yetkileri olmayacaktır.

e. <parça devlet>lerin [yürütmedeki başları], oy kullanmaksızın, konsey toplantılarına, antlaşmanın yürürlüğe girişinden itibaren, ilk on yıl içerisinde ve daha sonra, periyodik olarak konsey toplantılarına çağrılacaklardır.

MADDE 6
YÜKSEK MAHKEME

1. Yüksek mahkeme, anayasaya uyumu ve buna tam saygıyı sağlayacaktır.

2. Her parça devletten üç ve üç de Kıbrıslı olmayan, toplam dokuz yargıçtan oluşacaktır.

3. Yüksek mahkeme, diğer görevlerinin yanı sıra, parça devletler arasındaki veya parça devletlerden biri veya her ikisi ile ortak devlet arasındaki anlaşmazlıkları çözüme kavuşturacak ve ortak devletin kurumları arasındaki çıkmazları, bu çıkmazların çözümünün <ortak devlet>lerin makul işleyişi için vazgeçilmez olduğu durumlarda, çözüme kavuşturacaktır.
 

MADDE 7
GEÇİŞ DÖNEMİ <ORTAK DEVLET> KURUMLARI

1. Ortak devlet kurumları, geçiş dönemi boyunca, evrim geçirecekler ve bu süreç sonucunda, yukarıda belirtildiği şekilde işlevlerine kavuşacaklardır.

2. Bu antlaşmanın yürürlüğe girmesinden itibaren, her iki tarafın liderleri, 3 yıl boyunca Kıbrıs’ın ortak başkanları olacaklardır. Bu ortak başkanlar, ilk yıl boyunca, kendi atayacakları bakanlar kurulunun da yardımı ile icra yetkisini kullanacaklardır. Müteakip iki yıl boyuncaysa, yürütme yetkisi, parlamento tarafından seçilen bir bakanlar kurulunca kullanılacak ve ortak başkanlar, beraberce devlet başkanı makamını tutacaklardır.

3. Bu antlaşmanın yürürlüğe girmesinden sonra, kırk gün içerisinde, <parça devlet> yasama organlarından her biri (kendi yasama organlarının siyasi oluşumunu yansıtacak şekilde), 24 temsilciyi, bir geçiş dönemi ortak devlet parlamentosuna bir yıl süresince görev yapmak üzere atayacaklardır.

4. Bir geçiş dönemi yüksek mahkemesi, ortak başkanlar tarafından bir yıl için atanacaktır.
 

MADDE 8
ASKERSİZLEŞTİRME

1. Aşağıdakilere genel olarak dikkat ederek, ve:

a. Garanti anlaşmasının, bu anlaşma ile kurulan yeni düzene ve de Kıbrıs’ın anayasasına gerekli değişiklikler yapıldıktan sonra, yürürlüğe girerek, bağımsızlık, toprak bütünlüğü, güvenlik ve Kıbrıs’ın anayasal düzenine ek olarak, <parça devletler>in anayasal düzenini, güvenliğini ve de toprak bütünlüğünü de kapsayacağı bir şekilde; ve

b. İttifak anlaşması uyarınca, tüm rütbeler dahil olmak üzere, her biri [4 rakamlı bir sayı koyunuz]’i aşmayan, bir yunan ve bir de Türk kontenjanının, sırasıyla, Kıbrıs Rum <parça devlet>inde ve de Kıbrıs Türk <parça devlet>inde konuşlandırılabilecekleri şekilde; ve

c. Yunan ve Türk kuvvetleri ve de bunların silahlarının, anlaşılan yerlere ve anlaşılan seviyelerde, tekrar konuşlandırılması ve de bu anlaşılan seviyelerin üzerindeki tüm kuvvet ve silahların geri  çekileceği bir şekilde; ve

d. Bu antlaşmanın uygulanmasını gözlemlemek için, bir birleşmiş milletler barış-gücü olması ve bu gücün antlaşma hükümlerine uyumu sağlamak için, tüm gayretini sarf ederek güvenli bir ortamın korunmasına katkıda bulunacağı ve de bu gücün ortak devlet hükümetinin, her iki <parça devlet>inin onayı ile aksine bir karar alıncaya kadar burada kalacağı bir şekilde; ve

e. Kıbrıs’a silah tedarikinin, ithalatçılar ve ihracatçılar üzerinde hukuki bağlayıcılık teşkil edeceği bir şekilde yasaklanması kaydı ile; ve

f. Garantör devletlerden, <ortak devlet>ten ve de <parça devletler>den oluşan ve Birleşmiş Milletler tarafından başkanlık edilen bir gözlem komitesinin, bu anlaşmanın uygulanmasını izleyeceği bir şekilde,

1. Kıbrıs, askersizleştirilecek ve Yunan ve Türk kuvvetlerinin tekrar konuşlandırılma aşamaları ile eşgüdümlü bir takvimde, yedekler ile birlikte tüm Kıbrıslı Rum ve Kıbrıslı Türk kuvvetler lağvedilerek, silahları adadan çıkarılacaktır.

2. Askeri nitelikli veya, yedek güçler veya, vatandaşların, askeri veya askeri nitelikli eğitimi olmayacaktır. Lisanslı, spor amaçlı tüfeklerden başka tüm silahlar yasaklanacaktır.

3. Hiçbir <parça devlet>, şiddete veya ortak devlete, <parça devletler>e veya garantör güçlere karşı şiddet teşvikine göz yummayacaktır.

4. Kıbrıs Yunanistan ve Türkiye’nin muvaffaktı olmaksızın, kendi toprağını uluslararası askeri harekatların kullanımına açamayacaktır.
 

MADDE 9
<PARÇA DEVLET> SINIRLARI VE TOPRAK DÜZENLEMELERİ

1. <Parça devletlerin> sınırları, bu antlaşmanın bir bölümünü oluşturan haritada belirtildiği gibi olacaktır.

2. Bu antlaşmanın yürürlüğe girmesini müteakip, yasal olarak Kıbrıs Rum <parça devlet>’inin parçası olan ve toprak düzenlemeleri yapılan bölgelerin kontrolü, üç yılı geçmeyecek geçici bir süre için, Kıbrıs Türk <parça devleti> tarafından idare edilecektir. İdare, anlaşmaya varılan safhalarda, ilki, bu antlaşmanın yürürlüğe girmesinden 90 gün sonra ve öncelikli olarak boş arazileri kapsayacak şekilde, birlikte Birleşmiş Milletler’in gözetimi altında Kıbrıs Rum <parça devletine> geçecektir.

3. Özel düzenlemeler, toprak ayarlamalarına maruz kalan bölgelerde ikamet edenlerin hakları ve çıkarlarını koruyacak ve onların düzenli bir şekilde uygun yerlerde yeterli alternatif lojmanlarda konaklamaları ve hayatlarını kazanmalarını sağlayacaktır.
 

MADDE 10
MAL - MÜLK

1. Bu antlaşmanın yürürlüğe girmesinden önce gerçekleşen olaylar neticesinde, mallarının tasarrufunu kaybeden mal sahiplerinin iddiaları, kapsamlı bir biçimde ve uluslararası hukuka uyumlu olarak, tahliye olan mal sahipleri ve şimdiki tasarruf sahiplerinin kişisel haklarına saygı gösterilerek ve iki – bölgelilik ilkesine uygun bir biçimde sonuçlandırılacaktır.

2. Toprak düzenlemelerine tabi alanlardaki mallar, tasarrufu kaybeden sahiplerine geri iade edileceklerdir.

3. Toprak düzenlemesine tabii olamayan bölgelerde, geri iade veya tazminat yoluyla mülkiyet haklarının tatmini için yapılacak düzenlemeler, aşağıdaki temel kurallara göre olacaktır:

a. Tazminatı tercih eden veya malları düzenlemeler neticesinde geri iade edilmeyen, tasarrufu kaybetmiş mal sahipleri, tasarrufu kaybettikleri andaki değer, artı enflasyon baz alınmak suretiyle, tam ve yeterli tazminat alacaklardır;

b. Tasarrufu kaybeden mal sahiplerinin, mallarının tasarrufunu bir idari karar neticesinde ellerinde bulunduran şu anki tasarruf sahipleri, diğer parça devlette bulunan ve tasarrufunu kaybettikleri benzeri değerdeki bir maldaki mülkiyetlerini feragat etmek karşılığında gerekli başvuruda bulunup, şu anda tasarrufunda bulundurdukları malın tasarrufunu alabilirler;

c. Şu anki tasarruf sahipleri aynı zamanda önemli derecede geliştirip kıymetlendirdikleri malların orijinal durumlarındaki değerini ödedikten sonra, bunların koçanını, gerekli başvuruyu yapıp, alabileceklerdir;

d. Mal sahiplerinin, malları şu anki tasarruf sahiplerine veya malın bulunduğu parça devletteki diğer kişilere satmaları, kiralamaları veya takas etmeleri için teşvikler olacaktır;

e. Yukarıdaki hükümlerin kapsamına girmeyen mallar bu antlaşmanın yürürlüğe girmesinden itibaren beş yıl içerisinde (boş mallar üç yıl içerisinde), geri iade edilecektir; şöyle ki: herhangi bir parça devletteki alanın ve ikametgahların %x’inden ve herhangi bir belediye veya köyün (bu antlaşmada hususi olarak ayrılan köyler hariç) %y ’sinden daha fazlası, diğer parça devletteki mal sahiplerine geri iade edilmeyecektir; ve

f. Kıbrıs vatandaşı olan şu anki tasarruf sahiplerinin, geri iade edilecek bu malları boşaltmaları, yeterli alternatif ikametgah sağlanana dek istenmeyecektir.

MADDE 11
BARIŞMA – UZLAŞMA KOMİSYONU

1. Bağımsız ve tarafsız bir barışma komisyonu, Kıbrıslı Rumlar ve Kıbrıslı Türkler arasında, anlayış, hoşgörü ve karşılıklı saygıyı teşvik edecektir.

2. Komisyon, eşit sayıda Kıbrıslı Türk ve Kıbrıslı Rum erkek ve kadınlardan ve birleşmiş milletler genel sekreterinin iki taraf ile istişare içerisinde atayacağı en az bir kKıbrıslı olmayan üyeden oluşacaktır.
 

MADDE 12
GEÇMİŞTEKİ İCRAATLAR

1. Bu antlaşmanın yürürlüğe girmesinden önce, herhangi bir makam [...] tarafından yapılan  yasama, yürütme veya yargı tabiatındaki her eylem, geçerli olarak tanınır ve bu antlaşmanın herhangi bir maddesi ile tutarsız veya ters olmadığı sürece, bu antlaşmanın yürürlüğe girmesinden itibaren de etkisi devam eder. Hiç kimse bu icraatların geçerliliğini, bu antlaşmanın yürürlüğe girmesinden önceki bir şeyi bahane ederek, sorgulayamayacaktır.

2. Bu antlaşmanın yürürlüğe girmesinin öncesinde yapılan eylem – icraatlarla ilgili yükümlülük veya tazminat iddiaları, bu antlaşmanın başka bir hükmü tarafından konunun düzenlenmediği durumlarda, iddia sahibinin bulunduğu parça devlet tarafından ele alınacaktır.
 

MADDE 13
YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ VE UYGULANIŞ

1. Bu antlaşma, antlaşmada belirtildiği şekilde, her bir taraf tarafından, aynı zamanda, ayrı ayrı yapılacak referandumların sonuçlarının teyidinin ertesi günü saat 00:00’da yürürlüğe girecektir.

2. Antlaşmanın yürürlüğe girmesinin ardından, ada çapında kutlamalar olacak, anayasada belirtilen bayraklar dışındaki tüm bayraklar indirilip yerine anayasada belirtilen Kıbrıs ve <parça devlet> bayrakları göndere çekilecek ve Kıbrıs ve <parça devlet> milli marşları çalınacaktır.

3. Bu antlaşmanın yürürlüğe girmesinden sonra, ortak başkanlar, birleşmiş milletlere, Kıbrıs’ın üyelik hak ve yükümlülüklerinin, yeni düzen uyarınca, yerine getirilmesi için bildirimde bulunacaktır. Anlaşılan Kıbrıs bayrağı, Birleşmiş Milletler genel merkezinde göndere çekilecektir.

4. Bu antlaşma, çeşitli bölümlerinde belirtilen bağlayıcı zaman çizelgelerine uygun olarak uygulanacaktır.

MADDE 14
LAHİKALAR

Yukarıdaki ana maddeler, bu antlaşmanın ayrılmaz bir parçasını oluşturan lahikalardaki detaylı hukuki dilde yazılmıştır.