Ülkemiz tarafından 9 Haziran 1999 tarihinde imzalanan, 25 Ocak 1996 tarihli Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi (European Convention on the Exercise of Children's Rights) Türkiye'nin taraf bulunduğu Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesinin, Taraf Devletleri, bu Sözleşmede tanınan hakların uygulanması amacıyla her türlü yasal, idarî ve diğer önlemleri alma yükümlülüğü getiren 4 üncü ve çocuğun her konuda görüşlerini serbestçe ifade etme hakkına dair 12 nci maddelerinin uygulamaya geçirilmesi anlayışına dayanmaktadır.

Sözleşmede, çocukların birey ve insan olarak haklarının korunması için, adlî bir makam önünde kendilerini ilgilendiren davalarda bazı usulî haklar tanınması, bu hakların bizzat kendileri veya diğer şahıslar ya da kurumlar aracılığı ile kullanılmasının kolaylaştırılması konularında hükümler yer almaktadır. Sözleşme konuyu özel hukuka ilişkin boyutları ile ele almakta, ceza hukuku alanında herhangi bir düzenleme getirmemektedir.

Sözleşme, çocukların adlî bir makam önünde boşanma, velayet ve şahsî ilişki kurulması gibi kendilerini etkileyen aile hukuku davalarına katılmak, tercih ve görüşlerini açıklamak ve bilgilendirmek olanağı tanınmak ve görüş ve arzuları da dikkate alınmak suretiyle çocuğun en fazla yararına olabilecek çözümlerin bulunması amacına yönelik bulunmaktadır.

Sözleşmenin bir gayesi de çocukların kendilerini ilgilendiren davalarda, en fazla yararlarına olabilecek hükümlerin uygulanmasını denetim altında tutacak kurumsal mekanizmaların oluşturulması için uluslararası düzeyde müşterek bir tavır benimsenmesini sağlamaktır.

Sözleşmede 5 kısım altında 26 maddeden oluşmaktadır.

Birinci Kısımda yeralan 1 inci ve 2 nci maddelerinde, Sözleşmenin uygulama alanı ve Sözleşmede geçen kavramlarla ilgili açıklama yapılmıştır. 1 inci maddenin 1 inci paragrafı uyarınca, Sözleşme hükümleri 18 yaşın altında bulunan çocuklar hakkında uygulanacaktır. Sözleşmenin uygulanmasında, adlî bir makam önünde çocukları ilgilendiren davalar, aile hukuku alanında özellikle çocukla şahsî ilişki kurulması ve ikameti gibi velayet sorumluluğunun kullanılmasından doğan davalar olarak ifade edilmektedir. (md. 1/3)

İkinci Kısımda yeralan 3 ilâ 15 inci maddelerinde Sözleşme kapsamında çocuk haklarının kullanılması ile ilgili hak ve yükümlülükler belirlenmiştir. Başlıca;

3 üncü maddesine göre, çocuklara adlî bir makam önünde, kendilerini ilgilendiren bir davada gerekli bütün bilgileri almak, tercih ve görüşlerini açıklamak, bu görüşleri ile dava sonunda verilecek bir kararın muhtemel sonuçları hakkında bilgilendirilmelerini talep etme hakkı tanınacaktır. Şu kadar ki, bu hükmün uygulanmasında çocukların yeterli idrak gücüne haiz olup olmadığı iç hukuka göre belirlenecektir.

4 üncü maddesi, çocukların adlî bir makam önünde, kendilerini etkileyecek bir davada, iç hukuka göre, velayet sorumluluğuna sahip olanların, menfaatlerinin çatışması nedeniyle temsilci olamayacakları durumlarda, bir temsilci tayin edilmesini talep etme hakkını,

5 inci maddesi, çocukların adlî bir makam önünde, kendilerini ilgilendiren bir davada, görüşlerinin açıklanmasında yardımcı olmak üzere tercih edecekleri bir şahsın yardımlarını talep ve mümkün olduğu takdirde yasal temsilci olarak bir avukatın atanmasını istemek haklarını,

Düzenlemektedir.

Sözleşmenin 6 ncı maddesi, çocuğu etkileyen bir davada, adlî makamın, karar vermeden önce, çocuğun yüksek yararlarına uygun bir karar vermeyi sağlayacak yeterli bilgilerin mevcut olup olmadığını değerlendirmek gerektiğinde velayet sorumluluğuna sahip olan kişilerden ek bilgileri almak, çocuğa bilgi verilip verilmediğini incelemek ve gerekli hallerde çocuğun yaşı ve idrak gücü elverdiği ölçüde çocuğun bilgilerine başvurmak yükümlülüğünü getirmiştir.

8 inci maddesi, söz konusu davalarda adlî makama, çocuğun refahının ciddî bir tehlike içinde bulunması sebebiyle, iç hukukun belirlediği durumlarda re'sen harekete geçme, 9 uncu maddesi, bu davalar sebebiyle yasal temsilcinin menfaati ile çocuğun menfaatinin zıt olması halinde, adlî makama kendiliğinden başka bir temsilci tayin etme yetkilerini tanımaktadır. 10 uncu maddesinde de, yasal temsilcinin, çocuğun yaşı ve idrak gücü elverdiği ölçüde, gerekli bilgileri vermek, görüşlerinin olabilecek sonuçlarını açıklamak, keza temsilci sıfatıyla yaptığı bir işlemin muhtemel sonuçlarını bildirmek ve çocuğun görüş ve tercihlerini adlî makama iletmek yükümlülüğü öngörülmüştür.

Sözleşmenin Üçüncü kısmında yeralan 16 ilâ 19 uncu maddeleri, işbu Sözleşmenin uygulanması ve yorumu ile ilgili olarak ortaya çıkabilecek sorunları incelemek, bunun sonuçlarını bir tavsiye ile bildirmek, Sözleşme ile ilgili teklifleri değerlendirmek ve uluslararası işbirliğini sağlamak üzere birYürütme Komitesi oluşturulması, bu Komitenin teşekkül tarzı, toplantı ve görüşme usullerine ilişkin hükümleri,

Dördüncü Kısmında yeralan 20 nci maddesi Sözleşmede değişiklik yapılmasında izlenecek usule ilişkin hükümleri,

Beşinci kısımda yeralan 21 ila 26 ncı maddeleri de, Sözleşmenin imzalanması, onayı ve yürürlüğe girmesi konusundaki hükümleri;

İhtiva etmektedir.