Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT)
ve Helsinki Nihai Senedi ... 

İÇİNDEKİLER
 

	Başlangıç
	Avrupa'da güvenliğe ilişkin sorunlar
	Ekonomi, bilim ve teknoloji ve çevre alanlarında işbirliği
	Akdeniz'de güvenlik işbirliğine ilişkin sorunlar
	İnsancıl ve öteki alanlarda işbirliği
	Konferansın sürdürülmesi - İmzalar

(Helsinki Nihai Senedi, imzalarla birlikte 82 sayfadan oluşmaktadır. Yukarıdaki bölüm, orijinal metinde bulunmamaktadır. Okuma kolaylığı açısından, belgedeki ana bölümler gözönüne alınarak oluşturulmuştur.)
 
Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT), 1975 yılında 35 ülkenin Devlet ve Hükümet Başkanları tarafından imzalanan Helsinki Nihai Senedi ile başlayan sürecin günümüzde vardığı aşamadır. 

Avrupa’da güvenlik ve istikrar fikri, 1950’lerin ortasından itibaren Doğu Bloku tarafından ortaya atılan bir fikirdir. Almanya’nın bölünmüşlüğü ve Berlin sorunu soğuk savaş döneminde Avrupa’nın sınırlarını meşrulaştırma girişimine neden oldu. 

Bu çerçevede 1955’lerde Varşova Paktı tarafından yapılan Avrupa güvenliği anlaşma önerisi Batılılar tarafından kabul edilmedi. Doğu Blokunun bu yöndeki önerileri, 1970’lerin başında ABD ile SSCB arasında imzalanan SALT 1 Andlaşması ve Batı Almanya’nın, Polonya ve Çekoslovakya ile olan Doğu sınırlarını tanıması ve Doğu Almanya ile ilişkiye girmeyi kabul etmesi sonucu meydana gelen yumuşama ortamı ile değer kazanmaya başladı.  

Bu koşullarda Batı Avrupa, güvenliği konusunda görüşmelere girişmeyi kabul etti. Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı, 15 Ocak 1973 tarihinde Helsinki’de çalışmalarına başladı. 2 yılı aşkın bir süre devam eden konferans 1 Ağustos 1975’de Helsinki Nihai Seneti’nin 33 Avrupa ülkesi ile ABD ve Kanada tarafından Devlet ve Hükümet Başkanları düzeyinde imzalanmasıyla sonuçlandı.

Soğuk Savaş döneminde Doğu ve Batı blokları arasında bir yumuşama belgesi olan Helsinki Nihai Senedi'nin amacı; sınırların ihal edilmezliği ve devletlerin toprak bütünlükleri esaslarına bağlı kalınarak, Avrupa'da karşılıklı güven anlayışının güçlendirilmesine, barış ortamına elverişli şartların geliştirilmesine, demokrasi ve insan haklarının zemin kazanmasına katkıda bulunmaktır.

Helsinki Nihai Senedi'nin imzalanması ile birlikte Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı (AGİK) bir siyasi süreç olarak varlık kazandı ve Batı ile Doğu arasında bir görüşme ve temas forumu olarak işlev görmeye başladı. 

Nihai Senedi'nin kabulünü izleyen dönemlerde Avrupa Güvenlik ve İşbirligi Konferansı süreci, düzenlenen seminerler ve izleme toplantıları ile süreklilik arzeden bir konferans olarak devam ettirildi. 1990 yılında imzalanan Paris Şartı Soğuk Savaş'ın bitişini simgeledi ve özellikle 1992'de yapılan Helsinki Zirvesi ile kurumsallaşma sürecine girildi. Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı, 1994 yılındaki Budapeşte Zirvesi'nde bugünkü adını ve statüsünü alarak, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı'na dönüştü. 

Kanada'nın batısındaki Vancouver'den Rusya'nın doğusundaki Vladivostok'a kadar uzanan bir coğrafyada 54 ülke AGİT'e üye... Kuzey Amerika'dan Orta Asya'ya kadar uzanan bir coğrafya üzerinde 54 ülkeyi ilke, değer ve taahhütleri etrafında bir araya getiren AGİT bu geniş alanda çatışmaları önlemede, uyuşmazlıkları çözümlemede, istikrar ve güvenliğin tesisi ile korunup güçlendirilmesinde önemli roller üstlenmektedir. AGİT, ayrıca, Doğu Avrupa ile Orta Asya ve Kafkasya Cumhuriyetleri'nin bağımsızlıklarının güçlendirilmesi ve uluslararası camiaya entegre edilmeleri ile demokrasi, insan hakları ve serbest piyasa ekonomisi anlayışlarının bu ülkelerde yerleştirilmesi çalışmalarında da anlamlı bir işlevi yerine getirmektedir.

Helsinki Nihai Senedi (Helsinki-1975), Paris Şartı (Paris-1990) ve Avrupa Güvenlik Şartı (İstanbul-1999), AGİT'in üç temel belgesini oluşuruyor.

   * Paris Şartı       * Avrupa Güvenlik Şartı

Helsinki Nihai Senedi'ni Türkiye adına dönemin başbakanı Süleyman DEMİREL imzaladı. Demirel, "Yüzyılın Son Zirvesi" olarak adlandırılan 18-19 Kasım 1999 tarihlerinde İstanbul'da düzenlenen "AGİT İstanbul Zirvesi"nde de, Türkiye adına "Avrupa Güvenlik Şartı"na imza koydu. 

   * AGİT İstanbul Zirvesi - 1999

Paris Şartı'nı ise dönemin Cumhurbaşkanı Turgut ÖZAL imzalamıştı.

   * AGİT Paris Zirvesi - 1990
 
 

Geldiğiniz sayfaya dönüş	Sayfa Başı