Kanun Tarih ve Sayısı: 15 Temmuz 2003 / 4945
Resmi Gazete Yayım Tarihi ve Sayısı: 22 Temmuz 2003 / 25176

Bakanlar Kurulu Kararı Tarih ve Sayısı:
Resmi Gazete Yayım Tarihi ve Sayısı:

Uluslararası Çalışma Örgütü Genel Konferansı,

Uluslararası Çalışma Bürosu Yönetim Kurulunun daveti üzerine, 24 Eylül 1987 tarihinde Cenevre’de yaptığı Yirmidördüncü oturumunda;

Oturum gündeminin dördüncü maddesinde yer alan, 1946 tarihli Tıbbî Muayene (gemiadamları) Sözleşmesi, 1949 tarihli Mürettebatın Barındırılması Sözleşmesi (revize), 1970 tarihli Mürettebatın Barındırılması (ilave hükümler) Sözleşmesi, 1958 tarihli Gemilerdeki Ecza Dolabı Tavsiye Kararı, 1958 tarihli Gemide Tıbbî Danışma Tavsiye Kararı, 1970 tarihli Kazaların Önlenmesi (gemiadamları) Sözleşmesi hükümlerini,

1978 tarihli Gemiadamları Eğitimi, Sertifikalandırılması ve Vardiya Tutma Esasları Uluslararası Sözleşmesinin gemilerde olası hastalık ve kaza durumlarında tıbbî yardım eğitimine ilişkin hükümlerini not ederek;

Gemiadamları için sağlığın korunması ve tıbbî bakım alanındaki çalışmaların başarıyla yürütülmesi amacıyla, Uluslararası Çalışma Örgütü, Uluslararası Denizcilik Örgütü ve Dünya Sağlık Teşkilâtının, kendi alanlarındaki çalışmalar hakkında yakın bir işbirliği içinde bulunmaları gerektiğini not ederek;

Aşağıdaki standartların buna göre Uluslararası Denizcilik Örgütü ve Dünya Sağlık Teşkilâtının işbirliği ile hazırlandığını ve bunların uygulanması için bu kuruluşlarla işbirliğinin sürdürülmesinin önerildiğini belirterek ve

Gündemin 4 üncü maddesini oluşturan Gemiadamlarının sağlıklarının korunması ve tıbbî bakımlarına ilişkin bazı önerilerin kabulünü kararlaştırmış,

Bu önerilerin bir uluslararası sözleşme şeklini alması gerektiğine hükmederek,

Sağlığın Korunması ve Tıbbî Bakım (gemiadamları)Sözleşmesi, 1987 olarak adlandıracak olan aşağıdaki sözleşmeyi bindokuzyükseksenyedi yılı Ekim ayının sekizinci gününde kabul etmiştir.

1. Bu Sözleşme; yürürlükte bulunan ülkeye kayıtlı, genellikle ticarî deniz seferi ile iştigal eden ve deniz aşırı seferler yapan, mülkiyeti özel veya kamuya ait olan bütün gemilere uygulanır.

2. Yetkili merci, bu Sözleşmenin hükümlerini, balıkçı gemisi sahipleri ve balıkçıları temsil etme yetkisini haiz örgütlere danışarak, uygulanabilir olduğuna hükmedildiği kadarıyla, ticarî deniz balıkçılığına da uygulanır.

3. Bir geminin, bu Sözleşme bağlamında, deniz nakliyatçılığıyla mı yoksa deniz balıkçılığıyla mı iştigal ettiğine dair bir tereddüt hasıl olduğunda, söz konusu belirsizlik gemi sahipleri, gemiadamları ve balıkçıların ilgili örgütleriyle istişare edildikten sonra yetkili merci tarafından giderilir.

4. Bu Sözleşme bağlamında “gemiadamı”; bu Sözleşmenin hükümlerinin geçerli olduğu deniz aşırı sefer yapan gemilerde herhangi bir sıfatla istihdam edilen kişiyi ifade eder.

Bu Sözleşmenin yürürlüğe konması ulusal yasa veya yönetmelikler, toplu sözleşmeler, işyeri yönetmelikleri, hakem kararları, mahkeme kararları veya ulusal koşullara uygun diğer vasıtalarla sağlanır.

Her üye ülke; gemi sahiplerini, ulusal yasa veya yönetmelikler yoluyla sağlık ve temizlik bakımından gemilerini uygun durumda bulundurmalarından sorumlu tutar.

Her üye; gemiadamlarına, gemilerde koruyucu sağlık ve tıbbî bakım olanakları sağlayan önlemlerin alınmasını temin eder. Alınan bu önlemler;

(a) Hem gemide yapılan işlere özgü özel koşullar hem de mesleki koruyucu sağlığa ilişkin ve gemiadamlığı mesleğine has tıbbî bakım ile ilgili genel koşulların sağlanmasını temin eder.

(b) Karadaki işçiler için genellikle elde edilebilir olanla mümkün olduğunca benzer koruyucu sağlık olanakları ve tıbbî bakımı gemiadamlarına da sağlamayı hedefler.

(c) Elverir hallerde, gemiadamlarının uğrak limanlarında gecikmeksizin doktora gitme hakkını garanti altına alır.

(d) Gemiadamına, gemideki görevini sürdürürken, ulusal hukuk ve uygulama uygun bir şekilde ücretsiz koruyucu sağlık olanakları ve tıbbî bakım sağlanmasını temin eder.

(e) Hasta veya yaralı gemiadamlarının tedavisi ile sınırlı tutulmaz, önleyici nitelikte önlemleri de içerir ve gemiadamlarının, aralarında sağlıksız bir durumun baş göstermesini önlemek üzere kendi üzerlerine düşeni yerine getirebilmeleri için sağlık eğitimi ve tanıtım programlarının geliştirilmesine özel önem verir.

1. Bu Sözleşmenin kapsamında olan gemiler bir ecza dolabı bulundurmakla yükümlüdürler.

2. Ecza dolabında bulundurulması gerekenler ve gemideki tıbbî ekipman, geminin tipi, gemide bulunan insan sayısı ile seferin niteliği, varış yeri ve süresi göz önünde tutularak yetkili merci tarafından belirlenir.

3. Ecza dolabının muhtevası ve gemide bulundurulacak tıbbî ekipmanla ilgili ulusal mevzuata ait hükümler kabul edilir ya da gözden geçirilirken yetkili merci; hem tıp alanındaki ilerlemeler hem kabul görmüş tedavi yöntemlerinde meydana gelen gelişmeler hem de Dünya Sağlık Teşkilâtı tarafından bastırılan Gemiler için Uluslararası Tıp Rehberi ve Temel İlaç Listesi isimli yayınların en son basımları gibi bu alandaki uluslararası başvuru kaynaklarını göz önünde tutar.

4. Ecza dolabı ile muhtevası ve geminin tıbbî ekipmanı layıkıyla idame ettirilir ve yetkili merciin görevlendireceği sorumlu kişiler tarafından 12 ayı aşmayacak düzenli aralıklarla denetlenir, bütün ilaçların son kullanım tarihleri ile muhafaza koşullarının kontrol edilmesi temin edilir.

5. Yetkili merci ecza dolabında bulunan malzemenin; bir listesinin hazırlanmasını, ilaçların özel adlarıyla birlikte genel olarak bilinen isimlerinin, son kullanma tarihlerinin, muhafaza şartlarının etiketlerinde belirtilmesini ve ülkesinde kullanılan tıp rehberi ile uyumlu olmasını temin eder.

6. Yetkili merci tehlikeli madde olarak tasnif edilen ancak Uluslararası Denizcilik Örgütü tarafından yayınlanan Tehlikeli Maddelerin Yol Açtığı Kazalar İçin Tıbbî İlk Yardım Rehberinin en son basımında yer verilmemiş olan yük söz konusu olduğunda, bu maddenin niteliği, yol açacağı tehlikelerle ilgili gerekli bilgi ile gerekli kişisel korunma aygıtları, uygun tıbbî prosedürler ve söz konusu maddeye özgü antidotların gemi kaptanı, gemiadamları ve diğer ilgili kişilerin kullanımına hazır olmasını temin eder. Böyle özgül antidotlar ve kişisel korunma aygıtları tehlikeli madde niteliğini haiz yüklerin taşındığı zamanlarda gemide bulundurulur.

7. Yetkili bir tıp personeli tarafından gemiadamı için reçetelendirilen bir ilacın gemide bulunmadığı ve acil ihtiyaç hasıl olduğu zaman, gemi sahibi bu ilacı en kısa zamanda getirtmek için gereken her türlü imkâna başvurur.

1. Bu Sözleşmenin uygulanma kapsamında olan her gemi yetkili merci tarafından onaylanıp kabul edilen Gemi Tıp Kılavuzu bulundurmakla yükümlüdür.

2. Söz konusu tıp kılavuzu, ecza dolabında bulunan tıbbî malzemenin nasıl kullanılacağının izahını yapar ve mesleği doktorluk olmayan bir kişinin, radyo veya uydu aracılığıyla tıbbî yönlendirme olmaksızın gemideki hasta veya yaralı bir kimsenin bakımını yapabilmesi göz önünde tutularak tasarlanır.

3. Ülkesinde kullanılacak bir Gemi Tıp Kılavuzu, uygulamaya konurken veya varolan gözden geçirilirken yetkili merci Gemiler için Uluslararası Tıp Rehberi ve Tehlikeli Maddelerin Yol Açtığı Kazalar İçin Tıbbî İlk Yardım Rehberinin en yeni basımları da dahil olmak üzere bu alandaki uluslararası tavsiyeleri dikkate alır.

1. Yetkili merci amacına uygun olarak tasarlanıp kotarılmış bir sistem vasıtasıyla uzman önerileri de dahil sefer halindeki gemilere radyo veya uydu aracılığıyla tıbbî danışma yardımının gece ve gündüz kesintisiz olarak kullanıma hazır tutulmasını temin eder.

2. Radyo ve uydu aracılığıyla gemi ve kıyı arasında süregiden tıbbî haberleşme de dahil bu tür bir tıbbî danışma yardımı kayıtlı oldukları ülkeye bakılmaksızın her gemi için ücretsiz olarak kullanıma açıktır.

3. Radyo ve uydu aracılığıyla tıbbî danışma yardımına açık olanların optimum kullanımı maksadıyla;

(a) Bu Sözleşmenin kapsamında olan ve radyo tesisatı ile teçhiz edilmiş bütün gemiler tıbbî danışma yardımı alabilecekleri radyo istasyonlarının tam bir listesini hazır bulundururlar.

(b) Bu Sözleşmenin kapsamında olan ve uydu iletişim sistemi ile teçhiz edilmiş bütün gemiler tıbbî danışma yardımı alabilecekleri kıyıdaki yer istasyonlarının tam bir listesini hazır bulundururlar.

(c) Listelerin güncelliği muhafaza edilir ve geminin iletişim işlerinden sorumlu olan kimsenin nezaretine verilir.

4. Tavsiyede bulunacak doktorun ne tür bir bilgiye ihtiyaç duyduğunu ve gönderilen tavsiyeyi anlayabilmeleri için radyo veya uydu aracılığıyla tıbbî tavsiye talebinde bulunacak gemiadamlarına Gemi Tıp Kılavuzu ile Uluslararası Denizcilik Örgütü tarafından yayınlanan Uluslararası İşaret Kodlarının en son basımının tıp ile ilgili sinyaller bölümü öğretilir.

5. Yetkili merci bu madde uyarınca tıbbî görüş bildirecek doktorların gerekli eğitimi almış olmaları ve gemi şartları hakkında bilgi sahibi olmalarını temin eder.

1. Bu Sözleşme kapsamında, içinde 100 veya daha fazla gemiadamı bulunduran ve genellikle süresi üç günü aşan uluslararası seferlere çıkan gemiler mürettebatının tıbbî bakımdan sorumlu üyesi olarak bir tıp doktoru bulundurur.

2. Hangi gemilerin mürettebata dahil bir tıp doktoru bulunduracağını, diğer unsurların yanı sıra seferin süresi, niteliği ve içinde bulunulacak şartlar ile gemideki gemiadamlarının miktarını dikkate alarak ulusal yasa veya yönetmelikler belirler.

1. Bu Sözleşme kapsamında olan ancak bir doktoru olmayan bütün gemiler mürettebat dahil olmak üzere, devamlı işlerinin bir parçasını teşkil edecek şekilde tıbbî bakımdan ve ilaçların kullanımından sorumlu belirli kişileri gemide bulundurur.

2. Doktor olmayan ancak tıbbî bakımdan sorumlu kişiler tıbbî beceri alanında yetkili merci tarafından onaylı teorik ve uygulamalı bir eğitim kursunu tatminkâr bir düzeyde tamamlamış olurlar. Bu kurslar;

(a) 1600 grostondan küçük ve genellikle sekiz saat zarfında vasıflı tıbbî bakım ve olanaklara ulaşabilecek gemilerde, böyle istihdam edilen kişileri, bir gemide karşılaşılabilecek hastalık ve yaralanmalara etkin bir şekilde derhal müdahale edebilecek ve radyo veya uydu aracılığıyla alınacak tıbbî danışma yardımını uygulayabilecek şekilde eğiten temel eğitimden oluşur.

(b) Diğer bütün gemiler için daha ileri düzeyde, ilgili kişinin sefer halindeki bir gemiye gönderilen eşgüdümlü tıbbî yardım programlarına etkin bir şekilde katılımını mümkün kılacak, hasta veya yaralı kişiye denizde kalındığı süre boyunca tatminkâr bir tıbbî bakım verilebilmesini sağlayabilecek, uygulanması mümkün ise bir hastanenin acil servisinde uygulamalı eğitim ile damar içi tedavi gibi hayat kurtarma teknikleri üzerine eğitimden oluşur. Olanaklı ise, bu eğitim, radyo ve uydu aracılığıyla tıbbî hizmet alanında uzmanlık bilgisi dahil gemiadamlığı mesleğinin koşulları ve ortaya çıkan tıbbî tıbbî sorunlar hakkında tam bilgi ve anlayışa sahip bir hekimin gözetiminde verilir.

3. Bu maddede söz konusu edilen kurslar hem Uluslararası Denizcilik Örgütünün yayınladığı Gemiler için Uluslararası Tıp Rehberi, Tehlikeli Maddelerin Yol Açtığı Kazalar İçın Tıbbî İlk Yardım Rehberi, Rehber Belgeler-Uluslararası Denizcilik Taşımacılığı Eğitim Rehberi isimli kitapların en son basımlarının içerikleri ile Uluslararası İşaret Kodlarının tıbbî işaretler bölümü hem de benzer ulusal kılavuzlar temel alınarak yapılır.

4. Bu maddenin 2 nci fıkrasında sözü edilen kişiler ve yetkili merciin gerekli olduğuna hükmetmesi halinde diğer gemiadamları yaklaşık beş yılda bir yeni gelişmelerden kopmamak, varolan bilgi ve becerilerini idame ettirmek ve artırmak üzere tazeleme kurslarına giderler.

5. Bütün gemiadamları deniz taşımacılığı meslek eğitimleri kapsamında, gemideyken bir kaza ile karşı karşıya kalındığında veya ortaya çıkabilecek bir başka acil tıbbî durumla karşılaştıklarında derhal yapılması gerekenler hakkında eğitime tâbi tutulurlar.

6. Gemide tıbbî bakımdan sorumlu kişi veya kişilere ek olarak mürettebattan bir veya daha fazla sayıda kişi gemide ortaya çıkması muhtemel kaza veya hastalık hallerinde derhal etkin bir şekilde müdahale edebilmelerini teminen temel tıbbî bakım eğitiminden geçirilirler.

Bu Sözleşme kapsamında olan bütün gemiler uygulanabilir ise diğer gemilerden bir talep geldiğinde mümkün olan her türlü tıbbî yardımı sağlarlar.

1. 15 ve daha fazla gemiadamından oluşan mürettebatı bulunan ve üç günden fazla süreyle seferde kalacak olan, 500 ve daha fazla grostonluk her gemide ayrı bir hastane bölümü olur. Yetkili merci kıyı ticareti ile iştigal eden gemiler için bu koşulu hafifletebilir.

2. Bu hüküm 200 ila 500 grostonluk gemiler ve römorkörler için makul ve işlerliği varsa uygulanır.

3. Yelkenle sevk edilen gemilerde bu madde uygulanmaz.

4. Hastane içinde yatanların rahatça yerleşebilecekleri, her türlü hava şartlarında layıkıyla bakım görebilecekleri giriş ve çıkışı kolay uygun bir yere kurulur.

5. Hastane yerleşimi konsültasyon yapılmasına ve ilk yardım hizmeti verilebilmesine uygun olarak tasarlanır.

6. Giriş, yataklar, havalandırma, ışıklandırma, ısıtma ve su tesisatı hastaların rahatını sağlayacak ve tedavilerine imkân verecek şekilde tasarlanır.

7. Gerekli yatak miktarı yetkili makam tarafından tespit edilir.

8. Helalar sadece hastaların kullanımına tahsis edilir ve hastane içinde ya da yakınında olur.

9. Hastane bölümü tıbbî amaçlar dışında kullanılmaz.

1. Yetkili merci; gemi doktoru, kaptan veya tıbbî bakımdan sorumlu kişi ile kıyıdaki hastane veya doktorlar tarafından kullanılmak üzere, gemiadamları için örnek bir standart tıbbî rapor formu ittihaz eder (benimseyip kabul eder).

2. Söz konusu form; hasta veya yaralı gemiadamı hakkında tıbbî bilgiler ve ilintili malûmatın gemiyle kıyı arasında iletilmesini kolaylaştıracak şekilde özel olarak tasarlanır.

3. Formda yer alan bilgiler gizlidir ve gemiadamının tedavisini kolaylaştırmaktan başka herhangi bir amaçla kullanılmaz.

1. Bu Sözleşmenin tarafları gemiadamlarının sağlıklarının korunması ve gemide tıbbî bakımlarının geliştirilmesi hususunda işbirliği yapar.

2. Bu işbirliği aşağıdaki hususları kapsar;

(a) 1979 yılına ait Uluslararası Deniz Taşımacılığı Arama ve Kurtarma Sözleşmesi ve Uluslararası Denizcilik Örgütü tarafından geliştirilen Ticaret Gemileri Arama Kurtarma El Kitabı ile Uluslararası Denizcilik Örgütü Arama ve Kurtarma El Kitabı hükümlerine uyan; periyodik yer tespiti raporlama sistemleri, kurtarma eşgüdüm merkezleri, acil helikopter hizmeti gibi vasıtalarla gemide ciddî olarak hastalananlar veya yaralılara denizde süratli tıbbî yardım ve acil tahliye operasyonları düzenlemek, arama ve kurtarma faaliyetlerini geliştirip eşgüdümlü hale getirmek.

(b) Doktor bulunduran balıkçı gemilerinden optimum yarar sağlamak, denize hastane ve kurtarma imkânları sağlayacak gemiler yerleştirmek,

(c) Gemiadamlarına acil tıbbî yardım verecek doktor ve tıbbî bakım olanaklarının dünya ölçeğinde hizmete hazır uluslararası bir listesini derleyip bunu sürekli kılmak.

(d) Acil tedavi için gemiadamlarını limanlara indirmek.

(e) Gemiadamının istek ve ihtiyaçlarını dikkate alarak, söz konusu tıbbî durumla ilgili sorumlu doktorun tıbbî tavsiyesi doğrultusunda gemide hastalanan gemiadamının mümkün olan en kısa sürede ülkesine gönderilmesi.

(f) Gemiadamının istek ve ihtiyaçlarını dikkate alarak, söz konusu tıbbî durumla ilgili sorumlu doktorun tıbbî tavsiyesi doğrultusunda, gemiadamına ülkesine gönderilmesi esnasında kişisel yardım sağlamak.

(g) Aşağıdaki amaçlar doğrultusunda sağlık merkezleri kurmak için çaba göstermek.

   (i) Gemiadamlarının genel sağlık durumu, tedavi, önleyici sağlık bakımı için araştırma yapmak

  (ii) Deniz nakliyatı hekimliği alanında tıp ve sağlık personeli yetiştirmek.

(h) Gemiadamlarının karşılaşabileceği iş kazaları, hastalıklar, ölümcül durumlar hakkında istatistikî bilgi toplamak ve değerlendirmek, toplanan bu bilgileri diğer işçilerle ilgili iş kazaları, hastalıklar ve ölümcül durumlar hakkında varolan ulusal istatistikî sistemlerle bütünleştirmek uyumlu hale getirmek.

(i) Teknik bilgi, eğitim malzemesi ve personeli, eğitim kursları, seminer ve çalışma gruplarıyla ilgili uluslararası değişim programları düzenlemek.

(j) Limanlarda gemiadamlarına özel sağlık ve önleyici sağlık hizmeti ve tıbbî hizmet sağlamak veya genel sağlık, tıp ve rehabilitasyon hizmetlerini gemiadamlarının hizmetine açık tutmak.

(k) Mümkün olduğunca yaşamını yitiren gemiadamının akrabalarının isteklerine uygun olarak bedenini veya küllerini ülkesine göndermek.

3. Gemiadamları için koruyucu sağlık ve tıbbî bakım alanında uluslararası işbirliği üyeler arasında iki veya çok taraflı anlaşmalar veya istişare (konsültasyon) temelinde yapılır.

Bu Sözleşmenin kesin onama belgeleri Uluslararası Çalışma Bürosu Genel Müdürüne gönderilir ve onun tarafından tescil edilir.

1. Bu Sözleşme sadece, onay belgeleri Genel Müdür tarafından tescil edilen Uluslararası Çalışma Örgütü üyesi ülkeler için bağlayıcıdır.

2. Bu Sözleşme, iki üyenin onay belgeleri Genel Müdür tarafından tescil tarihinden on iki ay sonra yürürlüğe girer.

3. Bu Sözleşme, daha sonra, onu onaylayan her üye için, onay belgesinin tescil edildiği tarihten on iki ay sonra yürürlüğe girer.

1. Bu Sözleşmeyi onayan her üye, onu ilk yürürlüğe girdiği tarihten itibaren on yıllık bir süre sonunda Uluslararası Çalışma Bürosu Genel Müdürüne göndereceği ve Genel Müdürün tescil edeceği bir belge ile feshedebilecektir. Fesih, tescil tarihinden ancak bir yıl sonra hüküm ifade edecektir.

2. Bu Sözleşmeyi onaylamış olup da, bundan önceki fıkrada sözü edilen on yıllık sürenin bitiminden itibaren bir yıl zarfında bu maddede öngörüldüğü şekilde feshetmeyen her üye, yeniden on yıllık bir müddet için bağlanmış olur ve bundan sonra bu Sözleşmeyi, her on yıllık süre bitiminde, bu maddede öngörülen şartlar içinde feshedebilir.

1. Uluslararası Çalışma Bürosu Genel Müdürü, Örgüt üyeleri tarafından kendisine bildirilen bütün onama ve fesihlerin kaydedildiğini Uluslararası Çalışma Örgütünün bütün üyelerine duyurur.

2. Genel Müdür, kendisine gönderilen Sözleşmenin ikinci onama belgesinin kaydedildiğini örgüt üyelerine duyururken bu sözleşmenin yürürlüğe gireceği tarih hakkında örgüt üyelerinin dikkatini çeker.

Uluslararası Çalışma Bürosu Genel Müdürü, yukarıdaki maddeler gereğince, kaydetmiş olduğu bütün onama ve fesihlere ilişkin tam bilgileri, Birleşmiş Milletler Antlaşmasının 102 nci maddesi uyarınca kaydedilmek üzere Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine ulaştırır.

Uluslararası Çalışma Bürosu Yönetim Kurulu, gerekli gördüğü zaman bu Sözleşmenin, uygulanması hakkındaki raporu Genel Konferansa sunar ve konferansın gündemine sözleşmenin tamamen veya kısmen tadili konusunun konulup konulmaması hususunu inceler.

1. Konferansın, bu Sözleşmeyi tamamen veya kısmen tadil eden yeni bir Sözleşme kabul etmesi halinde ve bu yeni Sözleşme aksini öngörmediği takdirde;

a) Tadil edici yeni Sözleşmenin bir üye tarafından onanması durumu, yukarıdaki 16 ncı madde dikkate alınmaksızın ve tadil edici yeni Sözleşme yürürlüğe girmiş olmak kayıt ve şartıyla, bu Sözleşmenin derhal ve kendiliğinden feshini gerektirir.

b) Tadil edici yeni Sözleşmenin yürürlüğe girmesi tarihinden itibaren, bu Sözleşme üyelerin onamasına artık açık bulundurulamaz.

2. İşbu Sözleşme, Sözleşmeyi onaylayan fakat tadil edici sözleşmeyi onaylamayan üyeler için, mevcut şekil ve kapsamı ile yürürlükte kalacaktır.

Bu Sözleşmenin Fransızca ve İngilizce metinlerinin her ikisi de eşit derecede geçerlidir.