HER TÜRLÜ IRK AYRIMCILIĞININ ORTADAN KALDIRILMASINA
İLİŞKİN ULUSLARARASI SÖZLEŞME
21 Aralık 1965 tarih ve 2106 (XX) sayılı
BM Genel Kurul kararı uyarınca kabul edilerek imza ve onaya açılmıştır.
19. madde uyarınca, 4 Ocak 1969 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Sözleşmeye Taraf Devletler,
Birleşmiş Milletler Şartı'nın tüm insanların onur ve eşitlik ilkelerine
dayandığı ve tüm üye devletlerin, birlikte veya ayrı olarak, Teşkilatla
işbirliği halinde, Birleşmiş Milletler'in amaçlarından biri olan herkesin
evrensel insan haklarına ve temel özgürlüklerine, ırk, cinsiyet, dil veya
din ayrımı yapılmaksızın saygı gösterilmesinin geliştirilmesi ve desteklenmesi
doğrultusunda faaliyette bulunmayı taahhüt ettiklerini gözönünde bulundurarak,
İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinin bütün insanların özgür, onur ve
haklar bakımından eşit doğduklarını ve herkesin, hiçbir ayrım ve özellikle
ırk, renk ve ulusal köken ayrımı yapılmaksızın, burada kayıtlı haklardan
ve özgürlüklerden yararlanacaklarını ilan ettiğini gözönünde bulundurarak,
Herkesin yasalar önünde eşit olduğunu ve herhangi bir ayrımcılık veya
ayrımcılığa teşvik karşısında yasaların eşit korumasından yararlanma hakkına
sahip olduğunu gözönünde bulundurarak,
Birleşmiş Milletler'in sömürgeciliği ve buna bağlı her türlü ırkçı ve
ayrımcı uygulamayı, her ne şekilde ve nerede olursa olsun kınadığını ve
Sömürge Yönetimi Altındaki Ülkelere ve Halklara Bağımsızlık Verilmesine
İlişkin 14 Aralık 1960 tarihli Bildirge'nin (1514 (XV) sayılı Genel Kurul
kararı) bu tür uygulamaların süratle ve koşulsuz şekilde sona erdirilmesi
gerekliliğini teyid ve ciddiyetle ilan etmiş olduğunu gözönünde bulundurarak,
Her Türlü Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılmasına İlişkin 20 Kasım
1963 tarihli Birleşmiş Milletler Bildirgesi'nin (1904 (XVIII) sayılı Genel
Kurul kararı) tüm dünyada, ırkçı ayrımcılığın her türünün ve şeklinin süratle
ortadan kaldırılması ve insan onuruna saygının temininin gerekliliğini
ciddiyetle teyid ettiğini gözönünde bulundurarak,
Irk farklılığına dayalı her türlü üstünlük öğretisinin bilimsel açıdan
yanlış olduğuna, etik açıdan kınanması gerektiğine, sosyal açıdan gayri
adil ve tehlikeli olduğuna, hiç bir yerde, teoride ve uygulamada ırk ayrımcılığı
için bir mazeret bulunmadığına inanarak,
İnsanlar arasında ırk, renk ve etnik kökene dayalı ayrımcılığın uluslararasında
barışçı ve dostça ilişkiler geliştirilmesine bir engel oluşturduğunu, barışı
ve güvenliği ve aynı ve tek bir devlet içinde birarada yaşayan insanların
uyumunu bozabileceğini teyid ederek,
Irkçı engellerin varlığının her insan toplumunun ideallerine aykırı
olduğuna inanarak,
Dünyanın bazı bölgelerinde hala var olan ırk ayrımcılığı ve apartheid,
ayrımcılık veya ayrım politikaları gibi ırk üstünlüğü veya ırk düşmanlığı
üzerine kurulu hükümet politikalarından kaygılanarak,
Irklar arasında anlayış ortamını desteklemek ve her türlü ırkçı dışlamadan
ve ırk ayrımcılığından arınmış bir uluslararası toplum inşa etmek amacıyla,
ırk ayrımcılığının her şekil ve oluşumunu süratle ortadan kaldırmak için
gerekli tüm önlemleri almak, tüm ırkçı öğretileri ve uygulamaları önlemek
ve bunlarla mücadele etmek kararlılığında olarak,
Uluslararası Çalışma Örgütü tarafından 1958 yılında kabul edilen İstihdam
ve Mesleki Ayrımcılığa İlişkin Sözleşme ile Birleşmiş Milletler Eğitim,
Bilim ve Kültür Teşkilatı tarafından 1960 yılında kabul edilen Eğitimde
Ayrımcılığa Karşı Sözleşme'yi hatırda tutarak,
Her Türlü Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması için BM Deklarasyonunda
yer alan ilkeleri uygulamak ve bu amaçla en kısa zamanda pratik önlemlerin
kabul edilmesini sağlamak arzusuyla,
aşağıdaki hususlarda anlaşmışlardır:
BİRİNCİ BÖLÜM
Madde 1
1. Bu Sözleşmede, "ırk ayrımcılığı" terimi, siyasi, ekonomik,
sosyal, kültürel veya toplumsal yaşamın herhangi bir alanında, insan hakları
ve temel özgürlüklerin tanınmasını, uygulanmasını, bu hak ve özgürlüklerden
yararlanılmasını ortadan kaldırmak veya zayıflatmak amacına ya da etkisine
yönelik, ırk, renk, soy ya da ulusal veya etnik kökene dayalı her türlü
ayrım, dışlama, kısıtlama ya da tercih anlamındadır.
2. Bu Sözleşme, Taraf Devletlerin vatandaşları ile vatandaş olmayanlar
arasında getirdiği farklara, dışlamalara, kısıtlamalara veya tercihlere
uygulanmayacaktır.
3. Sözleşme'de yer alan hiçbir husus, belli bir ülke vatandaşlığına
karşı ayrım gözetmemesi kaydıyla, Sözleşme'ye Taraf Devletlerin uyrukluk,
vatandaşlık, vatandaşlığa kabul konularına ilişkin yasal düzenlemelerini
etkileyecek şekilde yorumlanamaz.
4. Sadece insan hakları ve temel özgürlüklerden eşit şekilde
yararlanmalarını sağlamak amacıyla, özel bir korumaya ihtiyaç duyan belli
ırk veya etnik grupların veya bireylerin uygun gelişimini temin amacına
yönelik özel önlemler, bu gibi önlemlerin sonuçta farklı ırk grupları için
ayrı haklar sağlanmasına yol açmamaları ve önlemler amacına ulaştıktan
sonra sürdürülmemeleri kaydıyla, ırk ayrımcılığı olarak görülmeyecektir.
Madde 2
1. Taraf Devletler ırk ayrımcılığını kınar ve uygun her imkanla
ve gecikmeden, ırk ayrımcılığının her türünün ortadan kaldırılması ve tüm
ırklar arasında bu anlayışın geliştirilmesi politikası izlemeyi üstlenir
ve bu amaçla,
a) Her Taraf Devlet, bireylere, birey gruplarına
ya da kurumlara karşı hiçbir ırk ayrımcılığı eyleminde veya uygulamasında
bulunmamayı ve ulusal ya da yerel tüm kamu yetkilileri ile kamu kurumlarının
bu yükümlülüğe uygun hareket etmelerini sağlamayı üstlenir.
b) Her Taraf Devlet, herhangi bir kişinin
veya teşkilatın ırk ayrımcılığını himaye etmemeyi, savunmamayı ve desteklememeyi
üstlenir.
c) Her Taraf Devlet, yerel ulusal ve hükümet
politikalarını gözden geçirmek, nerede bulunursa bulunsun, ırk ayrımcılığı
doğuran veya devam ettiren yasaları veya düzenlemeleri değiştirmek, kaldırmak
veya geçersiz kılmak amacıyla etkin önlemler alır.
d) Her Taraf Devlet, koşullar gerektirdiği
takdirde yasal düzenlemeler yapmak dahil, tüm uygun yöntemlerle, herhangi
bir birey, grup veya örgüt kaynaklı ırk ayrımcılığını yasaklayacak ve bu
tür ayrımcılığa son verecektir.
e) Her Taraf Devlet, gerektiğinde, bütünleşme
amaçlı örgüt ve hareketler ile ırklar arasındaki engelleri kaldırmaya yönelik
diğer araçları teşvik etmeyi, ırkçı bölünmeyi güçlendirebilecek her şeyi
caydırmayı üstlenir.
2. Taraf Devletler, koşullar gerektirdiğinde, belli ırk gruplarının
ve bunlara mensup bireylerin, insan hakları ve temel özgürlüklerden tamamen
ve eşit şekilde yararlanabilmelerini garanti altına almak amacıyla, bu
gruplar ve bireylerin uygun gelişimlerini ve korunmalarını sağlamak için,
sosyal, ekonomik, kültürel ve diğer alanlarda özel ve somut önlemler alacaktır.
Bu önlemler, alınış amaçları gerçekleştikten sonra, hiçbir şekilde, farklı
ırk grupları için eşit olmayan ve ayrı haklar sağlanması sonucunu doğurmayacaktır.
Madde 3
Taraf Devletler, ırkçı dışlamayı ve apartheid'ı özellikle kınar ve kendi
yargı yetkileri dahilindeki topraklarda bu nitelikteki tüm uygulamaları
önlemeyi, yasaklamayı ve ortadan kaldırmayı üstlenirler.
Madde 4
Taraf Devletler bir ırkın veya belli bir renge veya etnik kökene mensup
bir grubun üstünlüğü fikirlerine ya da teorilerine dayanan ya da her ne
şekilde olursa olsun ırkçı nefreti ve ayrımcılığı haklı çıkarmaya ya da
yüceltmeye çalışan tüm propaganda ve tüm örgütleri kınarlar ve bu tür ayrımcılık
faaliyetleri ile ayrımcılığı teşviki ortadan kaldırmaya yönelik acil ve
olumlu önlemler almayı üstlenirler ve bu amaçla İnsan Hakları Evrensel
Beyannamesi'nde yer alan ilkelere ve bu Sözleşme'nin 5 inci maddesinde
açıkça sıralanan haklara saygı göstermek kaydıyla, diğer önlemler arasında,
a) Irkçı üstünlüğe ya da nefrete dayalı tüm
fikirlerin yayılmasını, ırk ayrımcılığını teşviki, herhangi bir ırka ya
da başka bir renk ya da etnik kökene mensup bir gruba yönelik şiddet eylemlerini
ya da bu tür eylemleri teşviki ve ayrıca ırkçı eylemleri finanse etmek
dahil bu eylemlere her türlü yardım sağlamayı yasayla cezalandırılacak
suç olarak ilan edeceklerdir.
b) Irk ayrımcılığını destekleyen ya da bu
tür ayrımcılığa teşvik eden tüm örgütleri ve ayrıca örgütlü ve diğer tüm
propaganda faaliyetlerini yasa dışı ilan edecek ve yasaklayacaklar ve bu
tür örgütlere ya da faaliyetlere katılımı yasayla cezalandırılacak bir
suç olarak ilan edeceklerdir.
c) Yerel veya ulusal kamu kurum ve yetkililerinin
ırk ayrımcılığını desteklemesine ya da ırk ayrımcılığına teşvik etmesine
izin vermeyeceklerdir.
Madde 5
Sözleşme'nin 2 nci maddesinde sayılan temel yükümlülüklere uygun olarak,
Taraf Devletler her şekliyle ırk ayrımcılığını yasaklamak ve ortadan kaldırmak
ve ırk, renk ya da ulusal veya etnik köken ayrımı yapmaksızın, özellikle
aşağıdaki haklardan yararlanmada herkesin kanun önünde eşitlik hakkını
garanti altına almak yükümlülüğünü üstlenirler.
a) Mahkemeler ve diğer yargı organları önünde
eşit muamele hakkı
b) Hükümet görevlileri veya herhangi bir grup
veya kurum kaynaklı şiddet ya da bedensel zarara karşı kişinin güvenlik
ve devlet koruması hakkı
c) Siyasi haklar, özellikle evrensel ve eşit
oy hakkı temelinde seçimlere katılmak -seçme ve seçilme-, hükümette ve
her düzeyde kamu yönetiminde yer almak ve kamu hizmetlerine eşit koşullarda
girme hakkı
d) Diğer medeni haklar, özellikle:
i) Devlet sınırları
dahilinde hareket serbestisi ve ikamet hakkı
ii) Kendi ülkesi
dahil, herhangi bir ülkeyi terk etmek ve kendi ülkesine geri dönmek hakkı
iii) Uyrukluk hakkı
iv) Evlenme ve eşini
seçme hakkı
v) Tek başına veya
ortak mülkiyet edinme hakkı
vi) Miras hakkı
vii) Düşünce, vicdan
ve din özgürlüğü hakkı
viii) Fikir ve ifade
özgürlüğü hakkı
ix) Barışçı toplanma
ve dernek kurma hakkı
e) Ekonomik, sosyal ve kültürel haklar, özellikle:
i) Çalışma, işini
özgürce seçme, adil ve elverişli çalışma koşulları, işsizliğe karşı korunma,
eşit işe eşit ücret, adil ve elverişli ücret hakları
ii) Sendika kurmak
ve sendikalara katılmak hakkı
iii) Mesken edinme
hakkı
iv) Sağlık, tedavi,
sosyal güvenlik ve sosyal hizmetlerden yararlanma hakkı
v) Eğitim ve mesleki
formasyon hakkı
vi) Eşit koşullarda
kültürel faaliyetlere katılma hakkı
f) Ulaşım araçları, oteller, lokantalar, kahvehaneler,
tiyatrolar ve parklar gibi kamuya açık tüm mekanlardan ve hizmetlerden
yararlanma hakkı.
Madde 6
Taraf Devletler, yargılarına tabi olan tüm kişilere, yetkili ulusal
mahkemeler ve diğer devlet kuruluşları önünde, bu Sözleşme'ye aykırı olarak,
insan haklarını ve temel hürriyetlerini, aynı şekilde böyle bir ayrımcılık
sonucunda mağdur olabilecek kişilerin bu mahkemelerden tüm zararlarını
adil ve yeterli telafi veya tazminini talep etme hakkını ihlal eden tüm
ırk ayrımcılığı fiillerine karşı etkin koruma ve çareleri garanti eder.
Madde 7
Taraf Devletler, özellikle eğitim, öğretim, kültür ve enformasyon alanlarında,
ırk ayrımcılığına götüren önyargılara karşı mücadele etmek ve uluslara
ve etnik veya ırksal gruplar arasında anlayışı, hoşgörüyü desteklemek,
aynı şekilde Birleşmiş Milletler Şartı, insan Hakları Evrensel Beyannamesi,
her türlü ırk ayrımcılığının ortadan kaldırılmasına ilişkin Birleşmiş Milletler
Bildirgesi ve bu Sözleşme'nin amaçları ve ilkelerini geliştirmek için ivedi
ve etkin tedbirler almayı taahhüt ederler.
İKİNCİ BÖLÜM
Madde 8
1. Adil coğrafi dağılım ve farklı medeniyet şekillerinin temsili,
aynı zamanda başlıca hukuk sistemleri gözönünde tutularak Taraf Devletler
tarafından vatandaşları arasından seçilecek ve kişisel temelde görev yapacak,
tarafsızlıkları ve yüksek ahlakları ile tanınan 18 uzmandan oluşacak bir
Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Komitesi (bundan böyle Komite olarak
adlandırılacaktır) kurulacaktır.
2. Komite üyeleri, gizli oy ile, Taraf Devletler tarafından belirlenecek
bir adaylar listesi üzerinden seçileceklerdir. Her Taraf Devlet, vatandaşları
arasından seçeceği bir aday belirleyebilir.
3. İlk seçim, Sözleşme'nin yürürlüğe girişinden altı ay sonra
yapılacaktır. Her seçim tarihinden en az üç ay önce Birleşmiş Milletler
Genel Sekreteri Taraf Devletleri iki ay içinde adaylarını takdim etmeye
davet eden bir mektup gönderir. Genel Sekreter, hangi Taraf Devletlerin
belirlendiğini de kaydederek, adayların alfabetik listesini hazırlar ve
Taraf Devletlere sunar.
4. Komite üyelerinin seçimi, Genel Sekreter'in daveti üzerine
Birleşmiş Milletler'in merkezinde düzenlenen Taraf Devletler toplantısı
sırasında yapılır.Toplantı yeter sayısını Taraf Devletlerin üçte ikisinin
oluşturduğu bu toplantıda, mevcut ve oy veren Taraf Devletlerin temsilcilerinin
oylarının en yüksek sayısını ve mutlak çoğunluğunu alan adaylar üye seçilir.
5. a) Komite'nin üyeleri dört yıl için seçilirler. Ancak,
ilk seçimden hemen sonra Komite Başkanı tarafından kura ile belirlenecek
olan, ilk seçimde seçilen dokuz üyenin görev süresi iki yılın bitiminde
sona erecektir.
b) Beklenmeyen şekilde boşalan üyeliklerin
doldurulması için, Komite üyeliği sona eren uzmanın Taraf Devleti, Komite'nin
onayı koşuluyla, vatandaşları arasından bir başka uzmanı tayin eder.
6. Taraf Devletler, Komite'de görev yaptıkları süre için Komite
üyelerinin giderlerini üstlenirler. (Değişiklik (Bkz. Genel Kurul kararı
47/11, 16 Aralık 1992) onay statüsü)
Madde 9
1. Taraf Devletler, Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine, Komite
tarafından incelenmek üzere, aldıkları ve bu Sözleşme'nin düzenlemelerini
ilgilendiren yasal, hukuki, idari ve diğer önlemler hakkında rapor vermeyi
taahhüt ederler:
a) İlgili Devlet için Sözleşme'nin yürürlüğe
girişini izleyen bir yıl içinde, ve
b) Daha sonra, her iki yılda bir ve Komite
talep ettiğinden, Komite, Taraf Devletlerden ek bilgi talep edebilir.
2. Komite, her yıl, Genel Sekreter aracılığıyla Birleşmiş Milletler
Genel Kuruluna faaliyetleri hakkında bilgi verir ve Taraf Devletlerden
alınan bilgilerin incelenmesine dayanan öneri ve genel tavsiyelerde bulunabilir.
Komite, bu öneri ve genel tavsiyeleri, üye devletlerin olabilecek gözlemleriyle
birlikte Genel Kurulun bilgisine sunar.
Madde 10
1. Komite kendi tüzüğünü kabul eder.
2. Komite kendi bürosunu iki yıl için seçer.
3. Komite'nin sekretaryası Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri
tarafından sağlanır.
4. Komite, toplantılarını normal olarak Birleşmiş Milletler
Merkezinde yapar.
Madde 11
1. Eğer bir Taraf Devlet diğer bir Taraf Devletin bu Sözleşme'nin
hükümlerini uygulamadığı kanaatine varır ise, konuyu Komite'nin dikkatine
getirebilir. Komite, bildirimi ilgili Taraf Devlete iletir. Muhatap Devlet,
üç ay içinde, Komite'ye konuyu izah eden yazılı açıklama ya da beyanı ve
eğer varsa soruna çözüm getirmek için o Devlet tarafından alınmış olabilecek
önlemleri sunar.
2. Eğer, muhatap Devlet tarafından ilk bildirimin alınmasından
sonraki altı ay içinde, sorun, ikili görüşmeler ya da diğer her türlü yöntemle
iki Taraf Devletin arzuladığı şekilde çözümlenemezse, her iki Devlet de,
Komite'yi ve diğer ilgili devleti bilgilendirerek, konuyu yeniden Komite'ye
sunma hakkına sahip olacaktır.
3. Komite, bu maddenin ikinci fıkrası gereğince, kendisine sunulan
bir konuyu uluslararası hukukun genel kabul gören ilkelerine uygun olarak
tüm iç hukuk yollarının kullanılmış veya tüketilmiş olduğuna emin olduktan
sonra inceleyebilir. Başvuru ile ilgili prosedürün makul bir süreyi aşması
halinde bu kural uygulanmaz.
4. Komite, kendisine sunulan her konuda, ilgili Taraf Devletten
gerekli ek bilgiyi talep edebilir.
5. Komite, bu madde ile ilgili bir konuyu incelerken, ilgili
Taraf Devletler görüşmeler boyunca oy hakkı bulunmaksızın Komite'nin çalışmalarına
katılacak bir temsilci belirleme hakkına sahiptirler.
Madde 12
1. a) Komite, gerekli gördüğü bilgileri toplayıp tasnif ettikten
sonra, Komite üyesi olan ya da olmayan beş kişiden oluşan bir ad-hoc Uzlaşı
Komisyon'u (bundan böyle Komisyon olarak adlandırılacaktır) atar. Komisyon'un
üyeleri, soruna taraf ülkelerin oy birliği ile atanacak ve Komisyon, bu
Sözleşme'ye saygı temelinde soruna dostane çözüm bulmak amacıyla uzlaşı
çalışmalarını ilgili devletlere sunacaktır.
b) Eğer üç ay içinde soruna Taraf Devletler Komisyon'un
oluşumunun tümü ya da bir kısmı üzerinde görüş birliğine varamazlarsa,
soruna Taraf Devletlerin üzerinde mutabakata varamadıkları Komisyon üyeleri
Komite üyeleri tarafından gizli oyla ve üçte iki çoğunlukla seçilirler.
2. Komisyon üyeleri kişisel sıfatlarıyla görev yaparlar. Soruna
taraf bir ülkenin ya da bu Sözleşme'ye taraf olmayan bir ülkenin vatandaşı
olamazlar.
3. Komisyon başkanını seçer ve kendi içtüzüğünü kabul eder.
4. Komisyon toplantılarını normal olarak Birleşmiş Milletler
Merkezinde ya da Komisyon'un belirleyeceği başka bir uygun yerde yapar.
5. Bu Sözleşme'nin 10 uncu maddesinin üçüncü fıkrasında öngörülen
Sekretarya, Taraf Devletler arasındaki bir sorun Komisyon kurulmasını gerekli
kıldığında,Komisyon'a da hizmet verir.
6. Komisyon'un üyelerinin giderleri, Birleşmiş Milletler Genel
Sekreterinin oluşturacağı bir tahmin esas alınarak, soruna Taraf Devletler
arasında eşit olarak paylaştırılır.
7. Genel Sekreter, gerekli olduğu takdirde, soruna Taraf Devletler
bu maddenin altıncı fıkrası gereğince ödemeyi yapmadan önce Komisyon üyelerinin
giderlerini ödeme yetkisine sahiptir.
8. Komite tarafından toplanan ve tasnif edilen bilgiler Komisyon'a
iletilir ve Komisyon ilgili devletlerden gerekli tüm ek bilgiyi talep edebilir.
Madde 13
1. Komisyon, konuyu tüm yönleriyle inceledikten sonra, taraflar
arasındaki anlaşmazlığa ilişkin tüm olgular hakkında bulgularını ve sorunun
dostane çözümüne yönelik önerileri içeren bir raporu hazırlar ve Komite
Başkanına sunar.
2. Komite Başkanı Komisyon'un raporunu soruna Taraf Devletlerin
her birine iletir. Bu devletler, üç ay içerisinde, Komisyon Başkanına,
Komisyon'un raporundaki önerileri kabul edip etmediklerini duyururlar.
3. Bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen sürenin bitiminden
sonra, Komite Başkanı, Komisyon'un raporunu ve ilgili Taraf Devletlerin
bildirimlerini Sözleşme'ye Taraf Devletlere bildirir.
Madde 14
1. Bir Taraf Devlet,Sözleşme'de, öngörülen haklardan herhangi
birinin ihlalinden dolayı mağdur olduğunu iddia eden ve bu Devletin yargı
yetkisi altında bulunan bireyler veya birey grupları tarafından yapılacak
başvuruları kabul edip inceleyebilmesi için, Komite'nin yargı yetkisini
kabul ettiğini her zaman beyan edebilir.
2. Bu maddenin birinci paragrafında belirtildiği şekilde beyanda
bulunan herhangi bir Taraf Devlet, Sözleşme'de belirtilen haklardan birinin
ihlalinden zarar gördüğünü iddia eden ve mevcut diğer yerel olanakları
tüketen, devletin yargı yetkisine tabi bireylerden veya birey gruplarından
dilekçe almaya ve incelemeye yetkili olacak, kendi ulusal hukuk sistemi
içinde bir birim oluşturabilir ya da böyle birim belirleyebilir.
3. Bu maddenin birinci paragrafı uyarınca yapılan beyan ve bu
maddenin ikinci paragrafı uyarınca oluşturulan veya belirlenen birimin
ismi, diğer Taraf Devletlere iletilmek üzere ilgili Taraf Devlet tarafından
Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine sunulur. Beyan, Genel Sekretere bildirimde
bulunmak suretiyle herhangi bir zamanda geri çekilebilir, ancak böyle bir
geri çekme Komite'nin bakmakta olduğu başvuruları etkilemez.
4. Dilekçelerin kaydı, bu maddenin ikinci paragrafı uyarınca
oluşturulan veya belirlenen birim tarafından muhafaza edilir ve her yıl
kayıtların tasdik edilmiş örnekleri, içerikleri kamuya açıklanmamak üzere
Genel Sekretere uygun kanallardan tevdi edilir.
5. Başvuru sahibi, bu maddenin ikinci paragrafı uyarınca oluşturulan
ya da belirlenen birimden sonuç alınamadığı takdirde, altı ay içinde konuyu
Komite'ye iletme hakkına sahiptir.
6. (a) Komite kendisine iletilen herhangi bir şikayeti, bu Sözleşme'nin
herhangi bir hükmünü ihlal ettiği iddia edilen Taraf Devletin dikkatine
gizli olarak getirebilir, ancak ilgili birey veya birey gruplarının kimliği,
sözkonusu bireyin ya da grupların açık rızası olmaksızın açıklanamaz. Komite
isimsiz şikayetleri almaz.
(b) Şikayeti alan Devlet, üç ay içinde Komite'ye
konuyu izah eden yazılı açıklama veya beyanat ve eğer varsa çözüm getirmek
üzere almış olabileceği önlemleri sunar.
7. (a) Komite, ilgili Taraf Devlet ve dilekçe sahibi tarafından
temin edilebilen tüm bilgiler ışığında şikayetleri inceler. Komite, mevcut
tüm yerel olanakları tükettiği tespit edilmediği takdirde, dilekçe sahibinin
herhangi bir şikayetini incelemez. Başvuru ile ilgili prosedürün makul
bir süreyi aşması halinde bu kural uygulanmaz.
(b) Komite, önerilerini ve eğer varsa tavsiyelerini
ilgili Taraf Devlete ve dilekçe sahibine gönderir.
8. Komite, bu tür şikayetlerin ve gerektiğinde ilgili Taraf Devletlerin
açıklamalarının ve beyanatlarının özetlerini ve kendi öneri ve tavsiyelerini
yıllık raporuna dahil eder.
9. Sadece bu Sözleşme'ye taraf en az on Devlet bu maddenin birinci
paragrafı çerçevesindeki beyanların bağlayıcılığını kabul ettiği takdirde,
Komite'nin bu maddede belirtilen görevlerini uygulama yetkisi olur.
Madde 15
1. 14 Aralık 1960 tarih ve 1514 (XV) sayılı Genel Kurul kararında
yeralan "Sömürge Yönetimi Altındaki Ülkelere ve Halklara Bağımsızlık Verilmesine
İlişkin Bildiri"nin amaçlarına ulaşılmasına kadar, bu Sözleşme'nin hükümleri,
bu halklara diğer uluslararası anlaşmalar veya Birleşmiş Milletler ve uzmanlık
kuruluşlarınca tanınan dilekçe hakkını hiçbir şekilde sınırlamaz.
2. (a) Bu Sözleşme'nin sekizinci maddesinin birinci paragrafı
uyarınca kurulan Komite, Sözleşme'nin, ilkeleri ve amaçlarıyla doğrudan
ilgili konularla uğraşan Birleşmiş Milletler organlarından, bu organların
vesayeti altındaki ve özerk olmayan ülkelerde ve 1514 (XV) sayılı Genel
Kurul kararının uygulandığı tüm diğer ülkelerde mukim kişilerden aldıkları
ve bu Sözleşme'nin kapsadığı konularla ilgili dilekçelerin örneklerini
alabilir ve bu organların dilekçeleri incelemesi sırasında dilekçeler hakkında
görüş bildirebilir ve tavsiyelerde bulunabilir.
(b) Komite, yetkili Birleşmiş Milletler organlarından,
Sözleşme'nin ilke ve amaçlarıyla doğrudan ilgili olan ve bu fıkranın (a)
alt fıkrasında belirtilen ülkelerdeki yönetici güçler tarafından uygulanan
yasama, adli, idari ve diğer önlemler hakkındaki raporların örneklerini
alabilir ve bu organlara görüşlerini ifade edebilir ve önerilerde bulunabilir.
3. Komite, Genel Kurul'a sunacağı raporuna, Birleşmiş Milletler
organlarından aldığı dilekçe ve raporların özetini ve sözkonusu dilekçe
ve raporlar hakkında görüş ve tavsiyelerini dahil eder.
4. Komite, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'nden, bu Sözleşme'nin
amaçlarıyla ilgili olan ve bu maddenin 2 nci paragrafında belirtilen ülkeler
hakkında kendisinde mevcut tüm bilgileri talep edebilir.
Madde 16
Bu Sözleşme'nin, uyuşmazlık ya da şikayetlerin çözümüyle ilgili hükümleri,
Birleşmiş Milletler ve uzmanlık kuruluşları tarafından kabul edilmiş tamamlayıcı
anlaşmalar veya sözleşmelerde yeralan ayrımcılık alanındaki uyuşmazlık
ya da şikayetlerin çözümüne ilişkin diğer yöntemlerden ayrı olarak uygulanır
ve Taraf Devletleri, kendi aralarında yürürlükte olan genel ya da özel
uluslararası anlaşmalara uygun olarak uyuşmazlıkların çözümü için diğer
yöntemlere başvurmaktan alıkoymaz.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Madde 17
1. Bu Sözleşme, Birleşmiş Milletler üyesi her Devletin ya da
Birleşmiş Milletler'in herhangi bir uzmanlık kuruluşu üyesinin, Uluslararası
Adalet Divanı Statüsü'ne taraf herhangi bir devletin ve Birleşmiş Milletler
Genel Kurulu tarafından bu Sözleşme'ye Taraf olmaya davet edilen herhangi
bir diğer Devletin imzasına açıktır.
2. Bu Sözleşme onaya tabidir. Onay belgeleri Birleşmiş Milletler
Genel Sekreteri'ne tevdi edilir.
Madde 18
1. Bu Sözleşme, Sözleşme'nin 17 nci maddesinin birinci paragrafında
atıfta bulunulan herhangi bir devletin katılımına açıktır.
2. Katılım, katılma belgesinin Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne
tevdi edilmesine bağlıdır.
Madde 19
1. Bu Sözleşme, 27 nci onay belgesi veya katılma belgesinin Birleşmiş
Milletler Genel Sekreteri'ne tevdi edilme tarihinden sonraki 30 uncu gün
yürürlüğe girer.
2. Bu Sözleşme, 27 nci onay belgesi ya da katılma belgesinin
tevdi edilmesinden sonra Sözleşme'yi onaylayan ya da Sözleşme'ye katılan
her Devlet için, kendi onay belgesi ya da katılma belgesinin tevdi edilme
tarihinden sonraki 30 uncu gün yürürlüğe girer.
Madde 20
1. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, onay veya katılma esnasında
devletler tarafından konan çekinceleri alır ve bu Sözleşme'ye taraf tüm
Devletlere ya da taraf olabilecek tüm Devletlere bildirir. Çekinceye itiraz
eden herhangi bir Devlet, sözkonusu bildirim tarihinden itibaren 90 günlük
süre içinde Genel Sekreter'e çekinceyi kabul etmediğini bildirebilir.
2. Bu Sözleşme'nin amacı ve hedefiyle bağdaşmayan ya da Sözleşme
ile oluşturulan organlardan herhangi birinin faaliyetlerini engelleyici
etkisi olabilecek bir çekinceye izin verilmez. Eğer Sözleşme'ye Taraf Devletlerin
en azından üçte ikisi itiraz ederse, bir çekince bağdaşmayan ya da engelleyici
addedilir.
3. Çekinceler, Genel Sekreter'e bu amaçla yapılacak bildirimle
herhangi bir zamanda geri alınabilir. Bu tür bildirim, alındığı tarihte
geçerli olur.
Madde 21
Bir Taraf Devlet, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne yapacağı yazılı
bildirimle bu Sözleşme ile bağlılığını feshedebilir. Fesih, bildirimin
Genel Sekreter tarafından alındığı tarihten bir yıl sonra geçerli olur.
Madde 22
İki ya da daha fazla Taraf Devlet arasında bu Sözleşme'nin yorumlanmasını
ya da uygulanmasını ilgilendiren ve bu görüşmeler ya da Sözleşme'de açıkça
belirtilen yöntemler yoluyla çözümlenemeyen herhangi bir uyuşmazlık, taraflar
bir diğer çözüm yolunda uzlaşamazlarsa, uyuşmazlığa Taraf Devletlerden
birinin talebiyle, karar alınmasını teminen Uluslararası Adalet Divanı'na
intikal ettirilir.
Madde 23
1. Bu Sözleşme'nin gözden geçirilmesine ilişkin bir talep, Birleşmiş
Milletler Genel Sekreteri'ne yazılı bildirim yolunda herhangi bir Taraf
Devlet tarafından herhangi bir zamanda yapılabilir.
2. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, böyle bir talep konusunda,
eğer varsa atılacak adımlar hakkında karar verir.
Madde 24
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, bu Sözleşme'nin 17 nci maddesinin
birinci fıkrasında atıfta bulunulan tüm Devletlere aşağıdaki hususları
bildirir.
(a) 17 nci ve 18 inci maddeler gereğince
yapılan imza, onay ve katılımlar;
(b) 19 uncu madde gereğince bu Sözleşme'nin
yürürlüğe giriş tarihi;
(c) 14 üncü, 20 nci ve 23 üncü maddeler gereğince
alınan şikayetler ve beyanlar;
(d) 21 inci maddeye göre yapılan fesihler.
Madde 25
1. Çince, İngilizce, Fransızca, Rusça ve İspanyolca metinleri
eşit derecede geçerli olan bu Sözleşme, Birleşmiş Milletler arşivlerine
tevdi olunur.
2. Birleşmiş Milletler Genel sekreteri, bu Sözleşme'nin onaylı
örneklerini, bu Sözleşme'nin 17 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen
her kategorideki tüm Devletlere iletir.
Birinci Beyan
Her Türlü Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılmasına
İlişkin Uluslararası Sözleşme'nin onayı sırasında Türkiye Cumhuriyeti tarafından
yapılan beyanın metni
Türkiye Cumhuriyeti, işbu Sözleşme'nin hükümlerini yalnızca diplomatik
ilişkisi bulunan Taraf Devletlere karşı uygulayacağını beyan eder.
İkinci Beyan
Her Türlü Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılmasına
İlişkin Uluslararası Sözleşme'nin onayı sırasında Türkiye Cumhuriyeti tarafından
yapılan beyanın metni
Türkiye Cumhuriyeti, işbu Sözleşme'nin ancak Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın
ve Türkiye Cumhuriyeti'nin yasal ve idari düzeninin yürürlükte olduğu ülkesel
sınırlar itibariyle onaylanmış bulunduğunu beyan eder.
Çekince
Her Türlü Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılmasına
İlişkin Uluslararası Sözleşme'nin onayı sırasında Türkiye Cumhuriyeti tarafından
Sözleşme'nin 22. maddesi ile ilgili olarak konan çekincenin metni
Türkiye Cumhuriyeti, kendisini işbu Sözleşme'nin 22. maddesi ile bağlı
saymamaktadır. Sözleşme'nin yorumlanması ya da uygulanması ile ilgili olarak
ortaya çıkabilecek ve Türkiye Cumhuriyeti'nin taraf olduğu bir uyuşmazlığın
Uluslararası Adalet Divanı'na intikal ettirilebilmesinden önce her durumda
Türkiye Cumhuriyeti'nin açık muvafakatının sağlanması gerekmektedir. |