ULUSLARARASI TAHKİM YASAL DÜZENLEMELER

Ulusal ve uluslararası tahkim
ile ilgili Anayasa değişikliği 
ve yasal düzenlemeler...
 

Kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartname ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıkların ulusal ve uluslararası tahkim yoluyla çözümlenmesine olanak tanıyan Anayasa değişikliği teklifi, 20 Temmuz 1999 Salı günü 287 milletvekilinin imzası ile TBMM Başkanlığı'na sunuldu. Teklifte, DSP Genel Başkanı ve Başbakan Bülent Ecevit, MHP Genel Başkanı ve Başbakan Yardımcısı Devlet Bahçeli ve ANAP Genel Başkanı Mesut Yılmaz'ın imzaları da yer aldı.

Anayasa'nın devletleştirme ile ilgili 47., idarenin eylem ve işlemlerine karşı yargı denetimini düzenleyen 125. ve Danıştay`ın oluşumu ve yetkilerini içeren 155. maddelerinin değiştirilmesini öngören teklif, TBMM'de 13 Ağustos 1999 tarihinde kabul edildi. 

Böylece ilk kez Anayasa'da özelleştirmeye yer verilmiş oldu. 

Anayasa değişikliğine ilişkin yasa, 14 Ağustos 1999 tarihli Resmi Gazete'de (Sayı: 23786) yayınlandı. (Kanun Numarası: 4446)

Anayasa değişikliğine ilişkin diğer yasalardaki düzenlemeler de Aralık 1999 ve Ocak 2000 aylarında gerçekleştirildi. Buna göre;
 

• Danıştay Kanunu ve İdari Yargılama Usulü Kanununun bazı maddelerinde değişiklik yapılmasına ilişkin yasa 18 Aralık 1999 tarihinde TBMM Genel Kurulu'nda kabul edildi. Bu yasal düzenleme 21 Aralık 1999 tarihli Resmi Gazete'de (Sayı: 23913) yayınlandı. (Kanun Numarası: 4492)

• Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde yaptırılmasına ilişkin yasanın bazı maddelerini değiştiren yasa da, 20 Aralık 1999 tarihinde TBMM'de kabul edildi. Bu yasal düzenleme de, 22 Aralık 1999 tarihli Resmi Gazete'de (Sayı: 23914) yayınlanarak yürürlüğe girdi. (Kanun Numarası: 4493)

• Kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarda tahkim yoluna başvurulması halinde uyulması gereken ilkelere ilişkin yasal düzenleme de, TBMM'de 21 Ocak 2000 tarihinde kabul edildi. Yasa, 22 Ocak 2000 tarihli Resmi Gazete'de (Sayı: 23941) yayınlanarak yürürlüğe girdi. (Kanun Numarası: 4501)

xx Bu düzenlemenin geçmişe yönelik bazı uygulamaları da kapsam içine alan 7. maddesi ile Geçici 1. Maddesi,  tartışma konusu oldu. Tahkimin geriye dönük işlemesine de imkan veren yasayla, elektrik talebini karşılamak amacıyla geçtiğimiz 3 yıl içinde imzalanan ve sözleşmelerinde "tahkim unsuru olmadığı" için kredi bulamayan 23'ü işletme devri, 23'ü de Yap-İşlet Devret olmak üzere toplam 46 projeye yeni bir olanak tanınıyor. Bu projelerin tutarı 7 milyar doları buluyor.

xx Muhalefet milletvekilleri (DYP ve FP), bu durumun Anayasa'ya aykırılık oluşturduğunu, Anayasa değişikliğinin gerçekleştirildiği Ağustos1999 tarihinden önceki sözleşmeler için tahkim olanağı bulunmadığını bildirdiler,  7. madde ile geçici 1'inci maddeye itiraz ettiler. 

xx Başbakan Yardımcısı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Cumhur Ersümer, muhalefet milletvekillerinin sorularını yanıtlarken, “Tahkimin nasıl uygulanacağına ilişkin yasadır bu... Yasanın geriye yürütülmesi gibi bir durum söz konusu değil. Anayasının değişen hükmüne göre düzenleme yapılıyor yeniden....” dedi. Ersümer, Enerji Bakanlığı’nın yasadan yararlanacak 46 projesinin bulunduğunu ve tüm projelerin Danıştay'ın onayından geçtiğini söyledi. Bakan, projelerde yasa doğrultusunda yapılacak değişiklerinde Danıştay'ın onayına sunulacağını kaydetti.  

• Tahkim nedir?

Kelime anlamı hakem... Gelişmiş ülkelerin, uluslararası sermayenin diğer ülkelerdeki yatırımlarını güvence altına almak amacıyla son yıllarda globalleşme kavramı ile beraber gündeme getirilen ve giderek yaygın uygulama alanı bulan bir düzenleme şekli. Yatırımın yapıldığı ülkenin yargı mekanizmaları ve sistemi yerine, o ülkenin yönetimi ya da yatırımcı kuruluşun yerli ortaklarıyla düşebileceği olası ihtilafların çözümünde bir hakemin yetkisinin baştan kabulünü öngören bir uygulama. Tahkim (hakem) düzenlemesi yargı sistemi dışında, ihtilafın çözümünde bu konuda ihtisaslaşmış "özel hakemlik" kuruluşlarının yetkisinin kabul edilmesi... 

(DÜZENLEMELERE İLİŞKİN YASA METİNLERİ VE GEREKÇELERİNE İLGİLİ SAYFALAR BÖLÜMÜNDEN ULAŞABİLİRSİNİZ) 

SON GÜNCELLEME: (24 OCAK 2000)