12 KASIM 1999

14 KASIM 1999

Marmara depreminin yaraları sarılırken Düzce'de önceki gün 18.57'de meydana gelen 7,2 büyüklüğündeki depremde yine canlar kaybedildi, feryatlar yükseldi, binalar yerle bir oldu, Türkiye yasa boğuldu. Yurdun büyük bölümünde hissedilen Düzce merkezli depremde dün açıklanan ve ilk belirlemelere dayanan resmi rakamlara göre 392 kişi hayatını kaybetti, 1755 kişi yaralandı. Enkaz altındakilerle birlikte ölü sayısının bini aşmasından kaygı duyuluyor.
       Bolu, Düzce ve özellikle Kaynaşlı'da ağır hasara yol açan depremin ardından Zonguldak'tan bölgeye hareket eden madenciler, sivil savunma ekipleri, AKUT ve yurtdışından gelen kurtarma ekipleri enkaz altından gelen imdat çığlıklarına kulak verdiler. Beton yığınlarının arasından yüzlerce kişi sağ kurtarıldı.
       Marmara depreminden ders alan devlet, bu kez felakete anında müdahale etti. Depremin hemen ardından Başbakan Yardımcısı Devlet Bahçeli ile Bayındırlık Bakanı Koray Aydın Düzce'ye ulaştı. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel, TBMM Başkanı Yıldırım Akbulut, Başbakan Bülent Ecevit, bakanlar ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Hüseyin Kıvrıkoğlu da dün sabah Bolu ve ilçelerine giderek kurtarma ve enkaz kaldırma çalışmalarıyla ilgili bilgi alıp, vatandaşların sorunlarını dinlediler. 
       Bölgenin çevre illere bağlantısını sağlayan Bolu'nun Bakacık mevkiinde yolun 200 metre kaymasına rağmen tüm olanaklar seferber edilerek ambulanslar, sağlık ve kurtarma ekipleri, iş makineleri anında sevk edildi. 

        Yaklaşık 80 bin nüfuslu Akyazı ve 10 bin nüfuslu Sapanca'da durum öğle üzeri sakin. Çifçiler şeker pancarlarını traktörlere, kamyonetlere yüklüyor. Yaşlı bir kadın balkonunda çay içiyor. Çocuklar sokaklarda, mutfak camları buğulu. Öğle yemeği hazırlanıyor.
       Öğle saatlerinde Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi Deprem Araştırmaları Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. Ahmet Mete Işıkara, basın toplantısında bir açıklama yapıyor:
       "Akyazı ve Sapanca hattında yeni bir deprem bekleniyor."
       Düzce'de deprem olabileceğini 24 saat önce dile getiren Işıkara'nın bu sözleri ilçede sinirleri geriyor.
       Ardından televizyon kanallarında peşpeşe değerlendirmeler yapan, farklı görüşler dile getirmelerine karşın özellikle Akyazı - Sapanca bölgesinde deprem beklendiği noktasında uzlaşan akademisyenlerin açıklamaları geliyor.
       17 Ağustos depreminin gerdiği sinirleri gevşemiş, artık artçı şoklardan da pek etkilenmeyen halk yeniden ayaklanıyor. Evler terk ediliyor, halk kendi olanaklarıyla ya ilçeleri terk ediyor ya da mahalle aralarında çadırlar kuruyor.
       Sapanca'da belediye anonslarla halkı sakin olmaya çağırıyor. Evlerinden korkmaya başlayan ve deprem korkusu kabusa dönüşen halk devletten yol göstermesini beklerken "Akyazı ve Sapanca da Düzce olmasın" diyor.

        Önce onlar geldi. Siyah ve beyazdılar. Siyahlar, yüzlerindeki kömür tozunu yıkamadan deprem bölgesine koşan Zonguldak Türkiye Taş Kömürü İşletmeleri işçileriydi. 100 kişi kadardı. Beyazlar çevre illerden hızla Düzce Devlet Hastanesi bahçesine ulaşan sağlık görevlileriydi. Başlangıçta 60 kişi kadardı.
       Çelik gibi işçi disipliniyle sesiz ve vakur enkaza, balyoz ve kürekle girişen işçilerin çıkardığı yaralılar, doktorların, hemşirelerin müdahalesine yetiştiriliyor.
       Evet, şimdi Kültür Mahallesi'nde maden işçileri kömür madenlerinde olduğu gibi enkazın altında galeriler açıp felaketzedelere el uzatıyor.
       Devlet Hastanesi'nin bahçesinde separasyonlar oluşturulup, jeneratörler çalıştırılıyor. Her separatörde küçüklü, büyüklü tıbbı müdahaleler.
       Birazdan İzmit, Gölcük, Adapazarı belediyeleri, 17 Ağustos'ta depremi bütün şiddetiyle yaşayan illerin yardım ekipleri geliyor.
       Ve birkaç saat içinde birbirinden farklı yardım ekipleri hummalı bir faaliyete girişiyor.
       İzmit Dayanışma Gönüllüleri, İzci Grupları, AKUT, GAYE, İstanbul Büyükşehir Belediyesi gibi yerli ve ilk gelenleri Macarlar olan yabancı kurtarma ekipleri de göreve başlıyor. Bu arada adları "kut"la biten birçok başka kurtarma ekibinin daha kurulduğu görülüyor. Onlar da kendilerine özgü tulumlarıyla enkaz seçiyorlar.
       17 Ağustos depreminde gece olduğunda karanlığa terkedilen enkaz, Düzce'de projektörlerle aydınlatılıyor. Birçok enkazda gece de çalışma yapılıyor.
       Sık sık gelen artçı şoklarda kısa süre için terkedilen enkaza zemin durulur durulmaz yeniden çıkılıyor.
       Hastane önünde sıralanan vatandaşlar tıbbi malzeme kamyonlarını ilaç ve araçları elden ele aktararak birkaç dakika içinde boşaltıyorlar.
       Tetanoz aşıları derhal yapılıyor.
       Gece yarısı beş helikopter çevre illere ve İstanbul ve Ankara'ya yaralı taşımaya başlıyor.
       Kızılay bölgeye ilk etapta 55 bin battaniye ve 10 bin yatak gönderiyor.
       Bayındırlık Bakanı Koray Aydın gece yarısı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Yaşar Okuyan sabaha karşı Düzce'ye geliyor.
       17 Ağustos depreminden ders çıkaran resmi kurumlarla artık rüştünü ispat etmiş sivil toplum örgütlerinin işbirliği 12 Kasım depreminin vurduğu Düzceliler'in acısını bir nebze de olsun azaltıyor.
       Bu kez hayatlar kurtarılıyor.

        İstanbul - Ankara karayolunun ünlü mola yeri, Bolu Dağı'nın eteğindeki şirin belde Kaynaşlı, depremden sonra bir harabe şehir görünümü kazandı.
       İkinci deprem felaketi, civarındaki köylerle birlikte nüfusunun 8 bin dolayında olduğu söylenen Kaynaşlı'yı etkiledi. Felaket gecesi, yanan evlerde karanlığı delen alevlerin yükseldiği beldede, günün ilk ışıklarıyla birlikte depremin acımasız yüzü ortaya çıktı. Sarsıntıdan 3.5 saat sonra Kaynaşlı'ya gelen Devlet Bakanı Hasan Gemici'nin ilk tepkisi, "Buranın yüzde 80'i yıkılmış" oldu.
       Kaşnaşlı'nın girişinde Bolu Dağı'nın tam eteğinde fay hattı üzerindeki toprak kırılmış, arazide dev yarıklar oluşmuş. Bu kırıklar yolda ve beldenin içinde de görülüyor. Meydanı çevreleyen binaların tümü birer harabeye dönüşmüş. Sarsıntının şiddetiyle yollardaki kamyonlar bile ters dönmüş.
       Papatya sokağındaki görüntü, bu dehşet manzarasını daha da artırıyor. Sokaktaki evler bayideki tüplerin patlamasıyla yanarken, birçok insan da, alevler arasında can vermiş. Deprem sırasında dışarda olanların çoğu gökyüzünde bir alev topunun belirdiğini söylüyor.
       Sabah saatlerinde binlerce insan yardım için Kaynaşlı'ya aktı. Askerler otobüslerle getirilirken, arama - kurtarma ekiplerinin ağırlığını maden işçileri, AKUT ve sivil savunma oluşturdu. Zaman zaman trafik kesildi, enkaz bir hekim hassasiyetiyle dinlendi, sesin geldiği yerlerde arama yapıldı.
       Çok sayıda yaralı kurtarıldı. Enkaz altında kaç kişinin hayatını kaybettiği ise henüz bilinmiyor. Çöken Yeni Camii'nin enkazı arasında parçalanmış cesetler görülüyor. Çevredekiler cami enkazı içinde en az 40 kişinin olduğunu söylerken, spor kulübünün lokalinde ise Ümit Milli takımın Polonya karşılaşmasını izlemek için toplanan çok sayıda kişinin hayatını yitirdiği konuşuluyor. Kaynaşlı'daki durumu 71 yaşındaki Ahmet Ali Şen'in şu sözleri özetliyor:
       "Bu yaşıma geldim, 1944'te bir deprem gördüm. Böyle bir felaket bir daha görmem sanırdım. Önceki akşamki bir deprem değildi. Yer gök kapandı. hayatımda ben böyle birşey göreceğime inanmazdım."

       Binlerce insanda ruhsal depreme neden olan Marmara depreminin ardından önceki gün Düzce'de yaşanan büyük şok, psikolojimizi de iyiden iyiye çökertirken, Prof. Sedat Özkan, "Yüzyılımızın kitlesel depresyonu olabileceği endişesini taşıyorum" dedi. 
       Toplumda kaderci bir gidişat gördüğünü söyleyen Özkan, Düzce depremiyle bunun yerleşebileceğini belirterek, 10 - 20 yıl içinde kitlesel bir depresyona girebileceğimiz uyarısında bulundu.
       Toplumda yaşanan tedirginlik, gerginlik, çaresizlik duygularının post travmatik stres bozukluğu sürecini uzatacağını kaydeden Özkan şunları söyledi:
       "Deprem hepimizi ikinci kez vurdu. Hepimizde bir tedirginlik var. Toplumsal olarak travmanın üçüncü aşamasını yani kaygı, sürekli alarm hali içinde ve tetikte olma aşamasını yaşıyoruz. İnsan ve toplum olarak bir şey yapılamayacak gibi bir düşünceye kapıldık. Ancak olanları kaderci akışa bırakmak çok yanlış. Hastalardan aldığım sinyaller çaresizlik, çözümsüzlük yönünde. Bu en büyük yıkım olur."

       Depremin etkilerini üzerimizden atmak için "mücadeleci ruhun" ayakta tutulması ve dayanışma, birlik duygusunun oluşturulması gerektiğini belirten Özkan şöyle dedi: 
       "Artık alışalım. Depresyona teslim olmayalım. Aksi takdirde yıllarca bu etkileri atlatamayız. Kronik bir gerginlik sendromuna doğru gidiyoruz. Böyle giderse bir süre sonra çeşitli psikosomatik (ruhsal kaynaklı bedensel hastalıklar) hastalıklar yaygın hale gelir. İlişkilerde zorlanma, aile, okul iş ilişkilerinde uyumsuzluklar, çatışmalar ortaya çıkabilir. İnsanlar arası gerginlik daha tehlikeli olan toplumsal depresyonu yaratır. Bu şokların olabileceğini bilerek, buna beyinimizi alıştırmamız lazım. Oluruna bırakmayalım. Yaşanılan post travmatik stres bozukluğu sürecini uzatır. Çaresizlik ve kayıp algısının yanında çözümsüzlük de yerleşir." 
       Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi Başhekimi Doç. Dr. Arif Verimli de, tekrar tekrar yaşanan depremin ruh sağlığı üzerindeki stresi arttırdığına işaret ederek, "Mümkün olduğu kadar paniklemeyin, telaşlanmayın. Panik daha zararlı. Soğukkanlı olmaya çalışın. Ruhen ve zihnen kendinizi depreme hazırlamaya çalışın" mesajını verdi.

        Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Türkiye'nin en büyük ulaşım projelerinden olan Bolu Tüneli'ni önceki gün yaşanan 7.2 şiddetindeki deprem nedeniyle incelemeye aldı. Jeoloji mühendislerinden oluşan bir heyetle tünelde hasar tespit çalışmalarına başlayan bakanlık sonuçların kısa bir sürede alınması için çalışılacağını bildirdi.
       Uzmanlar, Kamuran Çörtük'ün sahibi olduğu Bayındır İnşaat ile İtalyan Astaldi tarafından inşaa edilen Bolu Tüneli'nin fay hattı üzerinde olduğu ve olası bir deprem felaketi sonucunda yıkılabileceği konusunda 11 yıldır uyarıda bulunuyordu. Deprem sonucu Tünel'e giden yolların tam altında yollar yarılırken, viyadüklerden aşağı beton parçaları düştü.
       Kuzey Anadolu fay hattı üzerinde bulunan tünel konusunda sürekli uyarıda bulunan Jeoloji Mühendis Odaları Birliği konuyla ilgili bir rapor da hazırlamıştı. Raporda kilometresi 15 milyon dolara malolan tünelin yerinin yanlış seçildiği belirtiliyordu. Aynı raporda "Hangi müteahhit olursa olsun fay zonu içinde yapılan bütün köprü ev tüneller yıkılır" ifadesi bulunuyordu.

       Bundan yaklaşık üç ay önce 7.8 şiddetindeki deprem ile sarsılan Bolu'daki, sanayi tesisleri, önceki günkü 7.2 şiddetindeki deprem ile ikinci bir darbe daha aldı.
       Bolu, Kaynaşlı ve Düzce'deki tesislerde elektrik verilemediği için üretime ara verilirken bazı tesislerde de hasar olduğu belirtiliyor. Yetkililer, ikinci depremin sanayi tesislerinden çok yerleşim yerlerini vurduğunu belirtiyorlar. 
       Bolu Kaynaşlı mevkiinde kurulu Ulusoy ve Varan'a ait dinlenme tesislerinde de hasar olduğu bildirilirken, ekipler hasar tespit çalışmalarına başladı. 
       Ulusoy Holding Yönetim Kurulu Başkanı Yılmaz Ulusoy, Kaynaşlı mevkiindeki tesislerde hasar olduğunu ancak can kaybı olmadığını belirtti. Ulusoy, maddi hasar konusunda henüz açık bir bilgi edinemediklerini kaydetti. 

       İki gün önce Düzce'de meydana gelen 7.2 şiddetindeki depremin kış ayına rastlaması, yangınların yanı sıra sağ kalanların 17 Ağustos depremine göre daha mağdur durumda kalmasına neden oldu.
       Deprem tehlikesine karşı hazırlanan çantalara bundan sonra kış mevsimi için gerekli malzemelerin eklenmesi ve ısınma araçlarının sebep olduğu yangınlara karşı yeni önlemlerin alınması gerekiyor. Düzce depreminin ardından meydana gelen yangınlar üzerine bir açıklama yapan AKUT yöneticileri, artçı şokların devam ettiği bölgelerde soba ve benzeri katı yakıt araçları ile katalitik gibi tüple (LPG) çalışan ısıtıcıların kullanılmaması için uyarıda bulundu.
       AKUT uzmanları, bunların yerine elektrikli ısınma araçlarının tercih edilmesini önerdi. Ancak bu ısınma yöntemi diğerlerine göre daha pahalı. Elektrikli kaloriferlerin fiyatı 30 - 42, elektrikli sobaların fiyatı ise 8 ile ile 16.5 milyon lira arasında değişiyor.
       AKUT yöneticileri, elektrikli cihazlarla ısınmanın yangın tehlikesini azaltacağını belirterek, "Bu yöntemi kullanacaklara ilgili devlet birimleri finansal olarak destek vermeli" dedi.
       Uzmanlar, ayrıca deprem sırasında açık olan gaz vanaları ve elektrik şalterlerinin sarsıntı geçtikten hemen sonra kapatılması, elektrikli ısıtıcıların fişlerinin çekilmesini önerdi.
       Yangın durumunda ise evlerde bulundurulacak yangın söndürücüler ilk müdahale için hayati öneme sahip. Evlerde kullanılabilecek tipte 6 kiloluk yangın tüplerinin fiyatı 14 milyon lira (KDV hariç). 12 kilogramlık daha büyük boydaki yangın tüplerinin fabrika çıkış fiyatı ise KDV hariç 18 milyon lira düzeyinde. Bu tüpler sayesinde akaryakıt, doğalgaz ve katı yakıtların yol açtığı yangınlar söndürülebiliyor.
       Herkesin bir yangın söndürücüye sahip olmasını öneren AKUT yöneticileri, ayrıca kış için hazırlanan deprem çantalarının da araçlarda ya da evlerin dışında bir yerde muhafaza edilmesi gerektiğini belirtti.
       İlkyardım malzemeleri, su, kuru gıda, pil, pilli radyo, temizlik malzemeleri, el feneri, düdük gibi malzemeleri içeren deprem çantalarına, kış aylarında meydana gelecek depremler için ayrıca kalın kıyafet, kalın spor ayakkabı, çorap, soğukalgınlığı ilacın da eklenmesi gerekiyor.

BU HABERLER, MİLLİYET GAZETESİ'NİN İNTERNET SİTESİNDEN ALINMIŞTIR.
(14 KASIM 1999)