Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nca hazırlanan ikinci yasa taslağı şöyle: (Mayıs 2001)
İŞ KANUNU İLE SENDİKALAR KANUNUNUN BAZI
MADDELERİNİN DEĞİŞTİRİLMESİ VE BİR GEÇİCİ MADDE
EKLENMESİ IIAKKINDA
KANUN TASARISI
(İŞ GÜVENCESİ - TARIM VE ORMAN İŞÇİLERİNİN
KAPSAMA ALINMASI)
Madde 1- 25.08.1971 Tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun 13. maddesi
başlığı ile birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“Akdin feshinde; bildirim, geçerli sebep, usul, itiraz, sonuç ve işe
girme:
Madde 13-
A) Akdin feshinde bildirim
Süresi belirli olmayan sürekli hizmet akitlerinin feshinden önce durumun
diğer tarafa bildirilmesi gerekir.
Hizmet akdi
a) İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için, bildirimin
diğer tarafa yapılmasından başlayarak iki hafta sonra,
b) İşi altı aydan bir buçuk yıla kadar sürmüş olan
işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak dört, hafta
sonra,
c) İşi bir buçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan
işçi için, bildirimin diğer taraflı yapılmasından başlayarak altı hafta
sonra,
(d) İşi üç yıldan fazla sürmüş işçi için, bildirimin
diğer tarafa yapılmasından başlayarak sekiz hafta sonra,
Feshedilmiş sayılır.
Bu süreler asgari olup sözleşmeler ile artırılabilir.
Bildirim şartına uymayan taraf bildirim süresine ilişkin ücret tutarında
tazminat ödemek zorundadır.
İşveren bildirim süresine ait ücreti peşin vermek suretiyle hizmet akdini
feshedebilir.
İşverenin bildirim şartına uymaması veya bildirim süresine ait ücreti
peşin ödeyerek akdi feshetmesi, bu maddenin B, C, D, E ve E bentlerinin
uygulanmasına engel olmaz.
Bu maddenin B bendinin birinci fıkrası uyarınca, C, D, E ve F bentlerinin
uygulanma alanı dışında kalan işçilerin hizmet akdinin, fesih hakkının
kötüye kullanılarak sona erdirildiği durumlarda işçiye bildirim süresinin
üç katı tutarında tazminat ödenir. Fesih için bildirim şartına da uyulmaması
ayrıca dördüncü fıkra uyarınca tazminat ödenmesini gerektirir.
B) Feshin geçerli sebebe dayandırılması
On veya daha fazla işçi çalıştırılan işyerlerinde en az altı aylık kıdemi
olan ve işletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekili niteliğinde
olmayan bir işçinin belirsiz süreli hizmet akdini fesheden işveren, işçinin
yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya
işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır.
Aşağıdaki hususlar fesih için geçerli bir sebep oluşturmazlar:
a) Sendika üyeliği veya çalışma saatleri dışında
veya işverenin rızası ile çalışma saatleri içinde sendikal faaliyetlere
katılmak,
b) İşyeri sendika temsilciliği veya işçi temsilciliği
yapmış olmak, yapmak veya temsilciliğe aday olmak,
c) Mevzuattan veya sözleşmeden doğan haklarını takip
için işveren aleyhine idari veya adli makamlara başvurmak veya bu hususta
başlatılmış sürece katılmak,
d) Irk, renk, cinsiyet, medeni hal, aile yükümlülükleri,
hamilelik, din, siyasi görüş, etnik veya sosyal köken,
e) 70. maddede öngörülen ve kadın işçilerin çalıştırılmalarının
yasak olduğu sürelerde işe gelmemek,
f) Hastalık veya kaza nedeniyle İş Kanununun 17 nci
maddesinin I inci bendinin (b) fıkrasında öngörülen bekleme süresinde işe
geçici olarak devam etmemek,
İşçinin altı aylık kıdemi, aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde
geçen süreler birleştirilerek hesap edilir.
C) Akdin feshinde usul
İşveren fesih bildirimini yazılı olarak yapmak ve fesih sebebini açık
ve kesin bir şekilde belirtmek zorundadır.
İşveren bakımından beklenemeyecek haller hariç olmak üzere, hakkındaki
iddialara karşı savunması alınmadan bir işçinin belirsiz süreli hizmet
akdi, o işçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilemez.
Ancak, işverenin bu Kanunun 17. maddesinin II. bendinde gösterilen sebeplerle
fesih hakkı saklıdır.
D) Fesih bildirimine itiraz ve usul
Hizmet akdi feshedilen işçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediği
veya gösterilen sebebin geçerli bir sebep olmadığı iddiası ile fesih bildiriminin
tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde iş mahkemesinde dava açabilir.
Toplu iş sözleşmesinde hüküm varsa veya taraflar anlaşırlarsa uyuşmazlık
aynı sürede özel hakeme götürülür.
Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükümlülüğü işverene aittir.
Dava seri muhakeme usulüne göre iki ay içinde sonuçlandırılır. Mahkemece
verilen kararın temyizi halinde, Yargıtay bir ay içinde kesin olarak karar
verir.
E) Geçersiz sebeple yapılan feslıin sonuçları
İşverence geçerli sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli
olmadığı mahkemece tespit edilerek feshin geçersizliğine karar verildiğinde,
işveren, işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. İşçiyi başvurusu
üzerine işveren bir ay içinde işe başlatmaz ise, işçiye en az altı aylık
ve en çok bir yıllık ücreti tutarında tazminat ödemekle yükümlü olur. Mahkeme
feshin geçersizliğine karar verdiğinde, işçinin işe başlatılmaması halinde
ödenecek tazminat miktarını da belirler.
İşçinin mahkeme kararının kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre
içinde en çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer hakları kendisine
ödenir.
Bildirim süresine ait ücret işçiye peşin ödenmişse, bu tutar yukarıdaki
fıkralar hükümlerine göre yapılacak ödemeden mahsup edilir. İşçiye bildirim
süresi verilmemiş veya bildirim süresine ait ücret peşin olarak ödenmemişse
bu sürelere ait ücret tutarı ayrıca ödenir.
İşçi, kesinleşen mahkeme kararının tebliğinden itibaren altı işgünü
içinde işe başlamak için işverene başvuruda bulunmak zorundadır. İşçi bu
süre içinde başvuruda bulunmazsa, işverence yapılmış olan fesih geçerli
bir fesih sayılır ve işveren sadece bunun hukuki sonuçları ile sorumlu
olur.
Birinci, ikinci ve üçüncü fıkra hükümleri sözleşmeler ile hiçbir suretle
değiştirilemez; aksi yönde sözleşme hükümleri geçersizdir.
F) Yeni İşe Girme
Hizmet akdi feshedilen işçi yeni bir işe girer ve mahkemece feshin geçersizliğine
karar verilirse, önceki İşine dönmek istemeyen işçi durumu altı iş günü
içinde önceki işverenine bildirir. Yazılı olarak yapılacak bu bildirim
üzerine belirsiz süreli hizmet akdi işverence geçerli bir sebeple feshedilmiş
gibi sayılır ve buna ilişkin hukuki sonuçlar doğar.
Madde 2 - 1475 sayılı Kanunun 17. maddesinin sonuna IV. Bent
olarak aşağıdaki hüküm eklenmiştir.
“İşçi, feshin I inci, II inci ve III üncü bentlerde öngörülen sebeplere
uygun olmadığı iddiası ile bu Kanunun 13. maddesinin B, C, D, E ve F bent
hükümleri çerçevesinde yargı yoluna başvurabilir.”
Madde 3 - 1475 sayılı Kanunun 24. maddesi başlığı ile birlikte
aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“Toplu işçi çıkarma
Madde 24 - İşveren, ekonomik, teknolojik, yapısal ve benzeri işletme,
işyeri ve İşin gerekleri sonucu topluca veya bir ay içinde toplam en az
on işçiyi işten çıkarmak istediğinde, bunu en az otuz gün önceden bir yazı
ile işyeri sendika temsilcileri ne veya işçi temsilcilerine, ilgili bölge
müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna bildirir.
Bu bildirimde düşünülen işçi çıkarmaların sebepleri, bundan etkilenecek
işçi sayısı ve grupları ve işe son verme işlemlerinin ne kadarlık bir zaman
diliminde gerçekleşeceğine ilişkin bilgilerin bulunması zorunludur.
Bildirimden sonra temsilcilerle işveren arasında yapılacak görüşmelerde,
toplu işçi çıkarmanın önlenmesi ya da çıkarılacak işçi sayısının azaltılması
yahut çıkarmanın işçiler açısından olumsuz etkilerinin en aza indirilmesi
konuları ele alınır. Görüşmelerin sonunda toplantının yapıldığını gösteren
bir belge düzenlenir.
Fesih bildirimleri, işverenin toplu işçi çıkarma isteğini bölge müdürlüğüne
bildirmesinden 30 gün sonra hüküm doğurur.
İşyerinin bütünüyle kapatılarak kesin ve devamlı surette faaliyete son
verilmesi halinde, işveren sadece durumu en az otuz gün önceden ilgili
bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna bildirmek ve işyerinde ilan etmekle
yükümlüdür.
Mevsim ve kampanya işlerinde çalışan işçilerin çıkarılmaları hakkında,
işten çıkarma bu işlerin niteliğine bağlı yapılıyorsa, toplu işçi çıkarmaya
ilişkin hükümler uygulanmaz.
İşveren toplu işçi çıkarılmasına ilişkin hükümleri bu kanunun 13. maddesinin
B, C, D, E ve E bent hükümlerinin engellemek amacıyla kullanamaz; aksi
halde işçi maddelere göre dava açabilir.”
Madde 4 - 05.05.1983 tarihli ve 2821 sayılı Sendikalar Kanununun
30. maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
"İşyeri sendika temsilcisinin belirsiz süreli hizmet akdinin işveren
tarafından feshinde İş Kanununun ilgi hükümleri uygulanır.
Temsilcinin hizmet akdinin sırf temsilcilik faaliyetlerinden dolayı
feshedilmesi halinde, 1475 sayılı Kanunun 13. Maddesinin E bendinin birinci
fıkrası uyarınca en az bir yıllık ücreti tutarında tazminata hükmedilir.
İşveren, yazılı rızası olmadıkça işyeri temsilcisinin çalıştığı işyerini
değiştiremez veya işinde esaslı bir tarzda değişiklik yapamaz. Aksi halde
değişiklik geçersiz sayılır."
Madde 5 - 2821 sayılı Kanununun 31. maddesinin altıncı fıkrası
aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve maddenin sonuna aşağıdaki fıkra eklenmiştir.
"İşverenin, hizmet akdinin feshi dışında, yukarıdaki üçüncü ve beşinci
fıkra hükümlerine aykırı hareket etmesi halinde, işçinin bir yıllık ücret
tutarından az olmamak üzere bir tazminata hükmedilir. Sendika üyeliği veya
sendikal faaliyetlerden dolayı hizmet akdinin feshi halinde ise, 1475 sayılı
Kanunun 13. maddesinin B, C, D, E ve F bent hükümleri uygulanır. Ancak
İş Kanununun 13. maddesinin E bendinin birinci fıkrası uyarınca ödenecek
tazminat işçinin bir yıllık ücret tutarından az olamaz."
"Deniz İş Kanununa, Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştırılanlar Arasındaki
Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanuna, Borçlar Kanununa tabi olan işçiler
ile tarımdan sayılan işlerde çalışanlara 1475 sayılı Kanunun 13. maddesinin
B bendinin birinci fıkrası uyarınca, aynı maddenin B, C, D, E ve F bentlerinin
uygulanma alanı dışında kalan işçinin sendika üyeliği veya sendikal faaliyetlerden
dolayı hizmet akdinin feshi iddiası ile açacağı davada, ispat yükümlülüğü
işverende olmak üzere 30.01.1950 tarihli ve 5521 sayılı İş Mahkemeleri
Kanununun genel hükümleri uygulanır. İşçiye ödenecek tazminat miktarı için,
yukarıdaki fıkra hükmü esas alınır.
İşçinin iş kanunları ve diğer kanunlara göre haiz olduğu bütün hakları
saklıdır."
Madde 6 - 1475 sayılı İş Kanununun 6. Maddesinin başlığı ile
(III) numaralı bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve aynı maddeye aşağıdaki
(IV) numaralı bent eklenmiştir.
"Sanayi, ticaret ve tarım işleri:"
"III. Bu Kanunun uygulanması bakımından tarımda sayılacak işler şunlardır:
a) Her çeşit meyveli ve meyvesiz bitkiler; çay, pamuk, tütün, elyaflı
bitkiler; turunçgiller; pirinç, baklagiller; ağaç, ağaççık, omca, tohum,
fıde, fidan; sebze ve tarla ürünleri; yem ve süs bitkilerinin yetiştirilmesi,
üretimi, ıslahı, araştırılması, bunlarla ilgili her türlü toprak işleri,
ekim, dikim, aşı, budama, sulama, gübreleme, hasat, harman, devşirme, temizleme,
hazırlama ve ayırma işleri, hastalık ve zararlılarla mücadele, toprak ıslahı,
çayır, mera, toprak ve su korunması işleri,
b) Fidanlık ve ağaçlandırma, tabii ve suni tensil, orman koruma ve bakımı
(yangın dahil), orman imar ve ıslahı, tohum toplama, ormancılık araştırma
(sulama, dikim, yetiştirme, bakım), tali orman yol yapım - onarım, amenajman,
silvikültür, orman ürünleri istihsali, ana depolara nakli, son depolarda
istif ve tasnif, milli parkların yapım, bakım ve geliştirilmesi işleri,
c) Her türlü iş ve gelir hayvanlarının (arı, ipek böceği ve benzerleri
dahil) yetiştirilmesi, üretimi, ıslahı ve bunlarla ilgili bakım, güdüm,
terbiye, kırkım, sağım ve ürünlerinin elde edilmesi, toplanması, saklanması
işleri ile bu hayvanların hastalık ve asalaklarıyla mücadele işleri,
ç) 854 sayılı Deniz İş Kanunu hükümleri saklı kalmak kaydıyla, kara
ve su avcı1ığı ve bu yoldan elde edilen ürünlerin saklanması, taşınması
ve üretilmesi işleri."
"Yukarıda sayılan işler dışında kalan bir işin bu Kanunun uygulanması
bakımından sanayi, ticaret veya tarım işlerinden sayılıp sayılmadığını
belirlemeye Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı yetkilidir."
Kaldırılan hükümler
Madde 7 - 1475 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının
2 numaralı bendi ile aynı maddenin ikinci fıkrasının (c), (ç) ve (d) bentleri,
Ek 3 üncü maddede yer alan "birinci fıkrasının 2 numaralı bendi ile" ibaresi
madde metninden çıkarılmış, Geçici 4. Maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.
Madde 8 - 1475 Sayılı İş Kanununa aşağıdaki Ek 4. Madde eklenmiştir.
Ek Madde 4 - Tarımdan sayılan işlerde çalışanların, çalışma koşullarına
ilişkin hükümleri, hizmet akdi, ücret, işin düzenlenmesi ile ilgili hususlar
altı ay içinde çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir.
Madde 9 - İş Kanununa aşağıdaki geçici 13. madde eklenmiştir.
Geçici Madde 13 - İşyeri temsilcileri ile ilgili olarak yeni bir düzenleme
getirilinceye kadar, işyerinde sendika temsilcilerinin bulunmadığı hallerde,
o işyerinde çalışan işçiler tarafından 2821 Sayılı Kanunun 34. maddesinde
belirlenen sayıda seçilecek işçi temsilcileri görev yaparlar."
Madde 10 - Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Madde 11 - Bu kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.
|