IMF'YE VERİLEN NİYET MEKTUBU... 
(EKLER)

EK A

Konsolide Merkezi Hükümet (Tablo 1) temel dengesi (gelir eksi faiz dışı harcamalar) konsolide merkezi hükümetin temel dengesinden (konsolide bütçe) oluşmaktadır. Gelirlerden özelleştirme gelirleri düşülecektir. Faiz dışı denge üzerindeki limit özel ödenek açısından düzeltilmiş “değiştirilmiş nakit” esaslı çizgi üstü Konsolide Bütçe Dengesi üzerinden izlenecektir.
 

EK B

1.         Konsolide kamu sektörü temel dengesi (Tablo 2, madde 1) konsolide merkezi hükümetin  (konsolide bütçe), dört bütçe dışı fonun (BDF), aşağıda tanımlanmış sekiz KİT’in, işsizlik sigortası fonunun, sosyal güvenlik kurumlarının, 1 Kasım 1999’dan sonra oluşturulacak herhangi kamu fonunun ve kurumların temel (gelir eksi faiz dışı harcamalar) dengesinden oluşmaktadır. Konsolide kamu sektörü (KKS) temel dengesi üzerinde üçer aylık  alt sınırlar şöyle izlenecektir :

• Merkezi hükümet için özel ödenek açısından düzeltilmiş konsolide bütçe dengesi denilen değiştirilmiş nakit bazında gelir gider dengesinden

• Bütçe dışı fonlar ve sosyal güvenlik kuruluşları ve işsizlik sigorta fonu için nakit bazında gelir gider dengesinden;

• KİT’ler için paragraf 7’de açıklandığı gibi çizgi altı dengesinden 

3.         Konsolide Kamu Sektörü tarafından elde edilecek özelleştirme gelirleri dahil faiz dışı fazlaya ilişkin ayrıca bir yıllık performans kriteri (Tablo 2, Madde 2) koyulmuştur.

4.         Programın amaçları çerçevesinde, Konsolide Kamu Sektörü gelirleri ayni ödemeleri ve diğer parasal olmayan ödeme şekillerini içermeyecektir. Ayrıca Konsolide Kamu Sektörünü oluşturan birimlerden herhangi birinin net borç vermesi faiz dışı harcama kalemi olarak değerlendirilecektir.

Bütçe Dışı Fonlar (BDF)

5.         Performans kriterlerinin tanımına dahil edilen dört BDF: Savunma Fonu, Özelleştirme İdaresi’nin Bütçesi, Kamu Ortaklığı Fonu, ve Toplu Konut Fonu’dur.

6.         Aşağıdaki BDF’ların, ki bunlar borçlanmak için hukuki yetkisi olmayan ve stand-by anlaşması süresince böyle bir yetki verilmeyecek olan fonlardır, dengeleri performans kriteri tanımı dışına çıkarılmıştır: Geliştirme ve Destekleme Fonu, Akaryakıt Tüketim Fonu, Gelir İdaresini Geliştirme Fonu, Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu, Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu, Petrol Arama Fonu, Akaryakıt Fiyat İstikrar Fonu, Eğitim Gençlik Spor ve Sağlık Hizmetleri Özel Geliri, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu.

Kamu İktisadi Teşebbüsleri

7.         Faiz dışı dengeleri performans kriteri tanımına dahil edilecek  sekiz KİT: TTK, TŞFAŞ, TMO, TEKEL, TCDD, TEAŞ, TEDAŞ ve BOTAŞ’tır.  Bu KİT’lerin üçer aylık faiz dışı dengeleri net finansman eksi faiz ödemeleri olarak kontrol edilecektir. Net finansman ise, bankacılık sisteminden net finansman (Eximbank’ın sağladığı sevk öncesi ihracat finansmanı hariç); net dış borçlanma (normal ticaret finansmanı hariç); gecikmiş vergi yükümlülüklerindeki net artış; kurumları adına Hazine tarafından üstlenilmiş garantili borçları için yapılan geri ödemedir. 

8.         Bankacılık sisteminden net finansman, KİT’lerin raporladığı şekliyle (Eximbank’ın sağladığı sevk öncesi ihracat finansmanı hariç) bankaların  yukarıda sayılan KİT’ler üzerindeki, krediler ve anaparaya eklenen gecikmiş faiz ödemeleri dahil, tüm haklarında meydana gelen değişiklikten KİT’lerin bankalardaki hesaplarındaki değişikliğin çıkartılması şeklinde tanımlanmaktadır. Yabancı para cinsinden tüm hak ve yükümlülüklerdeki değişiklikler ise Türk Lirası ile işlem yapılan yabancı para arasında ilgili üçer aylık dönemdeki ortalama döviz kuru üzerinden değerlenecektir. 30 Eylül 1999 itibarı ile yukarıda tarif edildiği üzere KİT’ler üzerinde  bankaların alacak stoğu aynı gündeki döviz kuru ile 294 trilyon TL’dır. 

9.         Net dış finansman, işlem günündeki döviz kuru üzerinden dışarıdan temin edilen kredilerin kullanımı (normal ticaret finansmanı hariç) eksi amortizasyon olarak EK- B 
tanımlanmaktadır. 30 Eylül 1999 tarihi itibarıyla dış kredi stoğu aynı gündeki döviz kuru üzerinden 1,504 trilyon TL’dir. 

10.       KİT’lerin gecikmiş vergi borçlarındaki net artış,  KİT’lerin raporlarında gösterildiği üzere her değerlendirme dönemi sonundaki ödenmemiş vergi borç stoğu arasındaki fark olarak tanımlanmaktadır. Gecikme stoğu mevcut gecikmeler üzerine işleyen faizi de kapsayacaktır. 30 Eylül 1999 tarihi itibariyle vergi gecikmeleri stoğu 1 katrilyon TL’idi.

Sosyal Güvenlik Kuruluşları

11.       Sosyal Güvenlik Kuruluşlarının açıkları merkezi hükümet bütçesinden yapılan transferlerle karşılanacaktır. 2000’de ise temel dengenin açık vermemesi tahmin edilmektedir. Konsolide Kamu Sektörü temel fazlasına ilişkin taban, sosyal güvenlik kurumlarının harcamalarından kaynaklanan ödenmemiş borçlarında artış olması durumunda yukarıya doğru ayarlanacaktır. Sosyal güvenlik kuruluşlarının borçları bir aydan fazla ödenmeyen borçlar olarak tanımlanacak  ve Bağ Kur’da ise  ortak emeklilik fonuna olan borçlar hariç tutulacaktır. 31 Ekim 1999 itibariyle Emekli Sandığı ve SSK’nın herhangi bir ödenmemiş harcama borcu olmamakla beraber Bağ Kur’un Borç stoğu 300 trilyon TL’dir. 

Ayarlama Kalemleri

12.       Ek H (Madde 1)’de tanımlanan orijinal program dışında devlet patrimuanının olağan satışından elde edilecek gelirler özelleştirme geliri olarak kabul edilecek ve temel denge hesabı dışında tutulacaktır. 

13.       Programın amaçları doğrultusunda depremle ilgili harcamalar, (sosyal güvenlik kuruluşlarına yapılan fazla transferler hariç) konsolide bütçe  ve  Konsolide Kamu Sektörü’ne dahil edilen Toplu Konut Fonu hariç bütçe dışı fonların, bütçelerinde depreme ilişkin olarak gösterilen ve sadece bu amaca yönelik olarak hazırlanan raporlama formları ile raporlanan  tüm harcamalar olarak tanımlanmaktadır. 

14.       Programın amaçları doğrultusunda, Konsolide Kamu Sektörü temel dengesi tabanı  (Tablo 2, 1 ve 2 nolu Maddeler) depreme ilişkin harcamalar için 31 Mart 2000’e kadar 480 trilyon TL,  30 Haziran 2000’e kadar 900 trilyon TL, 30 Eylül 2000’e kadar 1230 trilyon TL, 31 Aralık 2000’e 1340 trilyon TL kümülatif limite kadar aşağıya doğru ayarlanacaktır.

15.       Temel denge için tespit edilen taban, bütçe kanununda gösterilen ve Ek H’de (Madde 2) raporlananın dışındaki her nakit dışı tahvil ihracı şeklindeki borçlanma için yukarıya doğru ayarlanacaktır. Sözkonusu taban, KKS’nin herhangi bir bileşeninin herhangi bir bilanço dışı harcaması için de yukarıya doğru ayarlanacaktır. 
 

EK C

1.         Konsolide kamu sektörünün genel dengesi Ek B’de tanımlandığı üzere konsolide kamu sektörü faiz dışı fazlası, konsolide merkezi hükümetin  net faiz ödemeleri ve bütçe dışı fonların, KİTlerin, sosyal güvenlik kuruluşlarının, işsizlik sigortası fonunun  brüt faiz ödemeleri ve 1 Kasım 1999’dan sonra kurulan tüm yeni kamu kurum ve fonunun genel dengesinden oluşmaktadır. Genel dengenin değişik parçalarının takip edilmesi Ek B paragraf 1’de gösterildiği gibi olacaktır. 

2.         Temel gelirler, programın amaçları doğrultusunda faiz gelirlerini, Merkez Bankası’nın kar transferlerini ve konsolide kamu sektörü varlıklarının satışından elde edilecek gelirleri (özelleştirme gelirleri ve transferler) dışarıda bırakılmaktadır. BDF’ların, KİT’lerin, işsizlik sigorta fonunun ve sosyal güvenlik kuruluşlarının faiz gelirleri ise hariç tutulmayacaktır. Ayrıca, temel denge, KKS’nin herhangi bir bileşeni ile yerel yönetimler dahil olmak üzere kamu sektörünün diğer unsurları arasındaki gelir paylaşımı anlaşmalarında olabilecek değişikliklerinden kaynaklanacak herhangi bir gelir artışı nedeniyle yukarıya çekilecektir. Genel denge üzerindeki limit 1 Kasım 1999’da var olan ve 1 Kasım 1999’dan sonra KKS içine alınan herhangi bir fonun ya da kurumun beklenilen fazlası (açığı) uyarınca yukarı (aşağı) çekilecektir.

3.         Programın amacı çerçevesinde, Konsolide Kamu Sektörü gelirleri ayni ödemeleri ve diğer parasal olmayan ödeme şekillerini içermeyecektir. Ayrıca Konsolide Kamu Sektörünü oluşturan birimlerden herhangi birinin net borç vermesi faiz dışı harcama kalemi olarak değerlendirilecektir.

Bütçe Dışı Fonlar (BDF)

4.         Performans kriterlerinin tanımına dahil edilen dört BDF: Savunma Fonu, Özelleştirme İdaresi’nin Bütçesi, Kamu Ortaklığı Fonu, ve Toplu Konut Fonu’dur.

5.         Aşağıdaki BDF’ların , ki bunlar borçlanmak için hukuki yetkisi olmayan ve stand-by anlaşması süresince böyle bir yetki verilmeyecek olan fonlardır, endikatif hedef tanımı dışına çıkarılmıştır: Geliştirme ve Destekleme Fonu, Akaryakıt Tüketim Fonu, Gelir İdaresi Geliştirme Fonu, Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu, Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu, Petrol Arama Fonu, Akaryakıt Fiyat İstikrar Fonu, Eğitim, Gençlik, Spor ve  Sağlık Hizmetleri Özel Geliri, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu.

Kamu İktisadi Teşebbüsleri

6.         Genel dengeleri endikatif hedef tanımına dahil edilecek  sekiz KİT: TTK, TŞFAŞ, TMO, TEKEL, TCDD, TEAŞ, TEDAŞ ve BOTAŞ’tır.  Bu KİT’lerin üçer aylık faiz dışı dengeleri net finansman artı faiz ödemeleri olarak kontrol edilecektir. Net finansman ise, bankacılık sisteminden net finansman (Eximbank’ın sağladığı sevk öncesi ihracat finansmanı hariç); net dış borçlanma (normal ticaret finansmanı hariç); gecikmiş vergi yükümlülüklerindeki net artış; kurumları adına Hazine tarafından üstlenilmiş garantili borçları için yapılan geri ödemedir. 

7.         Bankacılık sisteminden net finansman, KİT’lerin raporladığı şekliyle (Eximbank’ın sağladığı sevk öncesi ihracat finansmanı hariç) bankaların  yukarıda sayılan KİT’ler üzerindeki, krediler ve anaparaya eklenen gecikmiş faiz ödemeleri dahil, tüm haklarında meydana gelen değişiklikten KİT’lerin bankalardaki hesaplarındaki değişikliğin çıkartılması şeklinde tanımlanmaktadır. Yabancı para cinsinden tüm hak ve yükümlülüklerdeki değişiklikler ise Türk Lirası ile işlem yapılan yabancı para arasında ilgili üçer aylık dönemdeki ortalama döviz kuru üzerinden değerlenecektir. 30 Eylül 1999 itibarı ile yukarıda tarif edildiği üzere KİT’ler üzerinde  bankaların alacak stoğu aynı gündeki döviz kuru ile 294 trilyon TL’dır. 

8.         Net dış finansman, işlem günündeki döviz kuru üzerinden dışarıdan temin edilen kredilerin kullanımı (normal ticaret finansmanı hariç) eksi amortizasyon olarak tanımlanmaktadır. 30 Eylül 1999 tarihi itibarıyla dış kredi stoğu aynı gündeki döviz kuru üzerinden 1,504 trilyon TL’dir. 

9.         KİT’lerin gecikmiş vergi borçlarındaki net artış,  KİT’lerin raporlarında gösterildiği üzere her değerlendirme dönemi sonundaki ödenmemiş vergi borç stoğu arasındaki fark olarak tanımlanmaktadır. Gecikme stoğu mevcut gecikmeler üzerine işleyen faizi de kapsayacaktır. 30 Eylül 1999 tarihi itibariyle vergi gecikmeleri stoğu 1 katrilyon TL’ydi.

Sosyal Güvenlik Kuruluşları

10.       Sosyal Güvenlik Kuruluşlarının açıkları merkezi hükümet bütçesinden yapılan transferlerle karşılanacaktır. 2000’de ise genel dengenin açık vermemesi tahmin edilmektedir. Konsolide Kamu Sektörü genel dengesine ilişkin limit, sosyal güvenlik kurumlarının harcamalarından kaynaklanan ödenmemiş borçlarında artış olması durumunda yukarıya doğru ayarlanacaktır. Sosyal güvenlik kuruluşlarının borçları bir aydan fazla ödenmeyen borçlar olarak tanımlanacak  ve Bağ Kur’da ise  ortak emeklilik fonuna olan borçlar hariç tutulacaktır. 31 Ekim 1999 itibariyle Emekli Sandığı ve SSK’nın herhangi bir ödenmemiş harcama borcu olmamakla beraber Bağ Kur’un borç stoğu 300 trilyon TL’dir. 

Ayarlama Kalemleri

11.       Ek H (Madde 1)’de tanımlanan orijinal program dışında devlet patrimuanının olağan satışından elde edilecek gelirler özelleştirme geliri olarak kabul edilecek ve gelirlerin dışında tutulacaktır. 

12.       Programın amaçları doğrultusunda, Konsolide Kamu Sektörü temel dengesi tabanı  (Tablo 3) depreme ilişkin harcamalar için 31 Mart 2000’e kadar 480 trilyon TL,  30 Haziran 2000’e kadar 900 trilyon TL, 30 Eylül 2000’e kadar 1230 trilyon TL, 31 Aralık 2000’e 1340 trilyon TL kümülatif limite kadar aşağıya doğru ayarlanacaktır.

13.       Depremle ilgili harcamalar, sosyal güvenlik kuruluşlarına yapılan fazla transferler hariç konsolide bütçede  ve  Konsolide Kamu Sektörü’ne dahil bütçe dışı fonların, Toplu Konut Fonu hariç, bütçelerinde depreme ilişkin olarak gösterilen ve sadece bu amaca yönelik olarak hazırlanan raporlama formları ile raporlanan depremle ilgili tüm harcamalar olarak tanımlanmaktadır. 

14.       Genel denge için tespit edilen taban, bütçe kanununda gösterilen ve Ek H’de (Madde 2) raporlananın dışındaki her nakit dışı borç için yukarıya doğru ayarlanacaktır. Sözkonusu taban, KKS’nin herhangi bir bileşeninin herhangi bir bilanço dışı harcaması için de yukarıya doğru ayarlanacaktır. 
 

EK D

1/ 1999 Aralık sonu performans kriteri, 31 Aralık 1999 tarihindeki döviz kurlarıyla ve 10 Aralık 1999 ve 20 Ocak 2000 stoklarının ortalaması olarak hesaplanacaktır.
2/ Performans kriteri sözkonusu tarihlerin son beş iş günündeki stokların ortalaması üzerinden hesaplanacaktır.

Merkez Bankası’nın net iç varlıkları (NİV), para tabanından dönem sonu cari kurlar ile hesaplanan Net Dış Varlıklar kalemi çıkartılarak hesaplanmaktadır. 

Para tabanı, emisyon ve bankacılık sektörünün Merkez Bankası nezdindeki TL mevduatlarının toplamı olarak tanımlanmıştır. 30 Eylül 1999 itibariyle para tabanı, 3,171.6 trilyon TL’ye ulaşmıştır.

Merkez Bankası’nın net dış varlıkları Merkez Bankası’nın net uluslararası rezervlerinin (ek E’de tanımlandığı üzere), orta vadeli döviz kredilerinin (net) ve diğer net dış varlıkların (Dresdner hesabı altında esasen iki yıl veya daha uzun vadeli mevduatlar da dahil olmak üzere) toplamı olarak tanımlanmıştır. 30 Eylül 1999 itibariyle Merkez Bankası’nın net dış varlıkları 4,572.1 trilyon TL‘ye ulaşmıştır.

Değerleme hesabında 1999 yıl sonuna göre olan kümülatif net değişim, yukarıda hesaplandığı şekliyle her bir üçer aylık dönem sonunda Net İç Varlıklar’dan çıkarılacaktır. 

NİV tavan değerleri, aşağıdaki formül uyarınca munzam karşılığın uygulandığı büyüklüğün tanımında olabilecek her türlü değişiklik için uyarlanacaktır. 

EK E

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası(TCMB)’nın ABD doları cinsinden net uluslararası rezervleri, brüt döviz rezervleri ile brüt uluslararası yükümlülükler arasındaki farkın TCMB’nin net forward pozisyonu ile toplanmasından oluşmaktadır. 

Programın amacı doğrultusunda, brüt döviz rezervleri; altın mevcudu, efektif deposu, muhabir hesap bakiyeleri ve IMF’teki herhangi bir rezerv pozisyonu dahil yerleşik olmayanlardan olan bütün kısa dönemli döviz (konvertibl) cinsinden alacakların toplamıdır. Türk Savunma Fonu hesabı brüt döviz rezervlerinden hariç tutulmaktadır. Brüt döviz rezervleri 30 Eylül 1999 itibariyle 24,005 milyon ABD Doları tutarındadır.

Brüt uluslararası yükümlülükler; yerleşik olmayanlara karşı, orijinal vadeleri bir yıl ve daha az olan yabancı para cinsinden bütün yükümlülükleri, bankaların döviz mevduatlarını, akreditif bedellerini, döviz alacaklılarını ve vadelerine bakılmaksızın ödemeler dengesi desteği için yapılan borçlanmalardan doğan yükümlülükleri içermektedir (IMF’ye olan yükümlülükler dahil). Böylece tanımlandığı şekilde brüt uluslararası yükümlülükler 30 Eylül 1999 itibariyle 6,023 milyon ABD Doları tutarındadır.

Net forward pozisyonu;  Merkez Bankası’nın bilanço dışı(forwardlar, swaplar, opsiyonlar ve her türlü future sözleşmeleri) yabancı para cinsinden yerleşik olmayanlardan alacaklarının kağıt üstündeki değeri ile yerleşikler ve yerleşik olmayanlara olan döviz yükümlülükleri arasındaki farktır. Bu miktar 30 Eylül 1999 itibariyle sıfırdır. 

ABD Doları dışındaki yabancı para cinsinden bütün alacak ve yükümlülükler Ek I’de belirtilen program çapraz kurları üzerinden ABD dolarına çevrilecektir.

Uluslararası rezervlerdeki taban, konsolide kamu sektörünün (Ek B’de tanımlandığı şekilde) borçlanması veya garantileri çerçevesinde yapılan kullanımların, Ek H (madde 3)’de belirlenen temel program toplamını geçmesi durumunda, TL veya döviz cinsinden hazine bono ve tahvillerinin birinci veya ikincil piyasada,  yerleşik olmayanlara satışı hariç olacak şekilde, daha yüksek bir miktar olarak yeniden belirlenecektir. 

Uluslararası rezervlerdeki taban, kamu sektörünün (Ek B’de tanımlandığı şekilde) borçlanması veya garantileri çerçevesinde yapılan kullanımların, Ek H (madde 3)’de açıklanan temel programa göre daha az olması durumunda, azaltılacaktır. Aşağıya doğru yapılacak bu ayarlama Ek H (madde 4)’de belirlenen maksimum miktarla sınırlandırılacaktır. 
 
 

EK F

Yukarıdaki tabloda belirtilen limit, konsolide hükümet sektörünün (EK B’de tanımlandığı üzere) yeni borçlanması veya garantisi, orijinal vadesi bir yıldan fazla olan imtiyazlı olmayan dış borç (OECD ticari referans faiz oranına dayalı para birimi-spesifik bazında %35’ten daha az hibe kısmı içeren krediler olarak tanımlandığı üzere) üzerine uygulanacaktır. IMF tarafından sağlanan krediler, Dünya Bankası uyum kredileri, Merkez Bankası’nın uzun vadeli yükümlülükleri ve TL veya döviz cinsinden hazine bono ve tahvillerinin birinci veya ikincil piyasada, yerleşik olmayanlara satışı hariç tutulmuştur. Limit içerisindeki borçlanma, borç sözleşmesi yapıldığındai veya garanti sağlandığı zamanda ABD Doları için geçerli olan döviz kuru üzerinden değerlendirilecektir. 
 

EK G

Yukarıdaki tabloda belirtilen limit, konsolide hükümet sektörünün borçlandığı veya garanti verilen (EK B’de tanımlandığı üzere) vadesi bir yıl veya daha az olan kısa vadeli borcun üzerine uygulanacaktır. Bu limitler gelecekteki özelleştirme gelirlerine karşılık yapılacak kısa vadeli köprü-borçlanmaları durumunda en fazla 1 milyar ABD doları tutarında artırılabilir. TL veya döviz cinsinden hazine bono ve tahvillerinin birinci veya ikincil piyasada,  yerleşik olmayanlara satışı, normal ithalata ilişkin krediler, Merkez Bankası’nın rezerv  yükümlülükleri ile forward sözleşmeleri, swaplar ve diğer future sözleşmeleri hariçtir. 
 

EK H

EK I

2/ Euro’yu oluşturan para birimleri, Avrupa Birliğinin resmi çevrim oranları üzerinden Euro’ya çevrilecek ve daha sonra ABD Doları cinsinden değerine çevrilecektir. 
 

KAYNAK: T.C. MERKEZ BANKASI
(23 ARALIK 1999)