2002 yılına ait GSMH’nın %6.5’i düzeyindeki kamu sektörü faizdışı fazlası hedefine ulaşılmasına yardımcı olmak, kamu idaresinde maliyet etkinliğini geliştirmek ve kamu harcamalarının reel ekonomi üzerindeki yükünü azaltmak amacıyla alınması öngörülen 5.7 katrilyon TL (GSMH’nın %2’si) tutarındaki ek tedbirler belirlenmiştir. Konsolide bütçeyle ilgili tedbirler toplam tedbirler paketinin 3,1 katrilyon TL’sını (%55’ini) oluşturmakta olup, geri kalan tedbirler KİTlere ilişkindir. Kamu kesiminin diğer birimleri için ise hedefler yeni tedbirlere başvurulmaksızın tespit edilmiştir.

Konsolide Bütçeye İlişkin Tedbirler (GSMHnın %1,3’üne eşit tedbirler)

Gelirleri artırmak için: Akaryakıt Tüketim Vergisi (ATV) Kasım ayı içinde TEFE’deki artıştan çok daha fazla artırılmıştır. Bundan sonra da ATV’deki artışın aylık TEFE artışına endekslenmesine devam edilecektir; aynı zamanda doğalgaza da metreküp başına 12,500 TL’lik maktu ATV uygulanacaktır (müteakiben bu tutar aylık TEFE artışına endekslenecektir); Aralık 2001’de Özel İşlem Vergisi %50 oranında ve Motorlu Taşıtlar Vergisi %75 oranında (yeniden değerleme oranının %50 fazlası) artırılacaktır; büyük şehir belediyelerinde emlak vergisi gelirlerinin artırılması için tedbirler alınacaktır (yerel yönetimlerin vergilerden aldığı pay %4.1’e düşürülerek ortaya çıkan ek kaynak bütçeye aktarılacaktır). Bu tedbirlerin 1.1 katrilyon TL (GSMH’nın %0.4’ü) ek gelir getirmesi beklenmektedir. KİT fiyat artışları nedeniyle artacak olan Hazine payları, fon gelirleri ve KDV kanalıyla, bütçeye 0.5 katrilyon TL’lik (GSMH’nın %0.2’si) ek bir kaynak sağlanacaktır.

Personel harcamalarını rasyonel hale getirmek için: (i) sağlık, güvenlik ve eğitim alanları dışındaki bütçeye tabi tüm kurum ve kuruluşlarda alınacak yeni eleman sayısının ayrılanlara oranı %80’den %50’ye düşürülecektir (yeni işe alınanların toplam sayısı, kamu bankalarından transfer edilen personel hariç tutulduğunda toplam ayrılan sayısı ile sınırlı tutulacaktır); (ii) kamuya (silahlı kuvvetler hariç) yeni işçi alımından kaçınılacak olup, kamu işçilerinin özelleştirilen kuruluşlardan konsolide bütçeli kuruluşlara geçişi engellenecektir; (iii) zorunlu emekliliği engelleyen genelgenin uygulanabilirlik alanı 50 yaşın altındaki işçilerle kısıtlanacak olup, bu tedbirle 2002 yılında 60 trilyon TL’lik bir tasarruf sağlanması beklenmektedir; (iv) düşük performans gösteren işletmelerdeki kamu sektörü işçilerinin işçilik maliyetleri %10 azaltılacaktır (v) kamu bankalarının konsolide bütçeye tabi kuruluşlara aktarılmış olan eski memurlarının maaşlarını karşılamaya yetecek kafi miktarda fonu aylık olarak sağlaması zorunlu kılınacaktır. (bu ödeme 2002 sonundan geç olmamak üzere kaldırılacaktır); (vi) memurların lojman kiraları artırılacaktır. Memur maaş artışlarına ilişkin olarak, 2001 yılında uygulanan endeksleme yöntemi aynı kalacak, Ocak ve Temmuz aylarında uygulanacak zam sırasıyla % 10 ve % 5 olacaktır. Bu tedbirlerin 0.5 katrilyon TL (GSMH’nın %0.2’si) tasarruf sağlaması beklenmektedir.

Yan harcamaların ve sosyal güvenlik kuruluşlarına yapılan kaynak transferlerinin rasyonel hale getirilmesi amacıyla: İlaçlarda yasal düzenlemeye tabi kar marjları düşürülecek; kalite kontrolü sıkılaştırılacak; reçetelerin gerekli miktarda ilaç ile sınırlandırılmasına gidilecek ve %10 ilaç katılım payı kaynakta kesilecektir; Bağ-Kur’u yeniden organize eden ve Bağ-Kur üyelerinin sağlık primi ödemelerini %5 oranında artıran Bağ-Kur Reform Kanunu Kasım ayı sonuna kadar çıkarılacaktır. Bu tedbirlerin 0.5 katrilyon TL (GSMH’nın %0.2’si) tasarruf sağlaması beklenmektedir. Emeklilik politikamızın sosyal güvenlik kuruluşları üzerindeki etkisi göz önüne alındığında, kamu sektörü tedbirlerimizin yan ödemeler ve sosyal güvenlik kuruluşlarına yapılan kaynak transferleri üzerindeki net etkisi 0.4 katrilyon TL’lik bir tasarruf olacaktır (GSMH’nın %0.1’i).

İşletme ve bakım giderlerinin daha düşük maliyetle gerçekleştirilebilmesi için: görev ve kaynakların uygun olan alanlarda merkezden yerel yönetimlere kaydırılması süreci ivedilikle başlatılacaktır. Bu süreç 2002 yılı boyunca hızlanarak devam edecektir. Konsolide bütçeye tabi kuruluşların bölge müdürlükleri kaldırılacak; Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün ve diğer merkezi devlet birim ve kurumlarının bölge idarelerinin işçileri, ekipmanı ve sorumlulukları zaman içinde İl Özel İdareleri’ne kaydırılacaktır. Bu bakanlıklara ve kurumlara yapılan transferler 0.3 katrilyon TL azaltılacaktır (verimlilik artışı ve gayrimenkullerin değerinin emlak vergisi gelirlerini artırmaya yönelik olarak 9.5 katsayı oranında yeniden değerlemesiyle elde edilecek ek gelirlerle birlikte yerel yönetimlerin sözkonusu maliyeti karşılayabilir hale gelmesi beklenmektedir). Bu tedbirlerin 0.4 katrilyon TL (GSMH’nın %0.1’i) tasarruf sağlaması beklenmektedir. 

Son olarak tarımsal destekleme ve diğer sübvansiyonlar sistemimizin rasyonel hale getirilmesine yardımcı olmak amacıyla, soya fasulyesi ve kanola için (toplam 10 trilyon TL tutarındadır) bütçeye konulmuş bulunanlar dışındaki tüm prim ödemeleri kaldırılacaktır. Ayrıca, şekerdeki fiyat artışlarının etkisini yansıtacak şekilde (aşağıya bakınız), TŞFAŞ’ye yapılacak bütçe transferleri 100 trilyon TL tutarında azaltılacaktır. Önceki program taahhütleri ile tutarlı biçimde, tüm banka kredi sübvansiyonları kaldırılmış bulunmaktadır. Prim ödemelerinin kaldırılması ve TŞFAŞ’ya transferlerin azaltılmasıyla 0.3 katrilyon TL kadar (GSMH’nın %0.1’i) tasarruf sağlaması beklenmektedir. 

KİTler (GSMH’nın %1,1’ine eşit tedbirler)

KİT gelirlerini artırmak için: Kasım ayında alkollü içecekler ve tütün mamulleri fiyatlarında %25; Telekom fiyatlarında %12, şeker fiyatında %25 oranında artış yapılmıştır. 2001 yılı sonuna kadar 100 trilyon TL daha net gelir sağlayacak fiyat artışları yapılacaktır. 2002 yılı boyunca KİT fiyatları, TEFE artış oranı ya da dünya fiyatlarıyla (uygun olan alanlarda) uyumlu biçimde artırılmaya devam edilecektir. Aynı zamanda, Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü, havaalanları (DHMİ), demiryolları (TCDD), havayolu (THY), TEDAŞ (ark ocakları ve arıtma tesisleri), TİGEM ve diğer KİT’ler tarafından sağlanan bedelsiz ve tarife altı uygulamaları kaldırılacaktır. Son olarak, enerji sektöründeki dağıtım kayıpları aşağıda belirtilen yöntemlerle azaltılacaktır: (i) TEDAŞ’ın halihazırda ücretsiz elektrik kullanan abonelerine sayaç takılması ve bunların faal hale getirilmesi (bu İmar Kanunu’nda değişiklik gerektirmekte olup, sözkonusu değişikliğin Aralık ayı sonuna kadar yapılması beklenmektedir); (ii) yoğunlaştırılmış bir şekilde yerinde denetim, TEDAŞ’ın bütçesinde bu amaçla 27 trilyon TL ayrılmıştır. Bu tedbirlerin 1.6 katrilyon TL (GSMH’nın % 0.6’sı) tutarında ek KİT geliri sağlaması beklenmektedir. 

Personel harcamaları ve yan ödemeleri rasyonalize etmek için: (i) bütçeden kaynak aktarılan tüm KİTlerin personel alımı dondurulmuş olup, diğer KİTler için yeni işe alma, işten ayrılan personelin %10’u ile sınırlandırılmıştır (Özelleştirme İdaresi Başkanlığı portföyündeki şirketlerden transfer edilen işçiler sözkonusu %10’luk limite dahil olacaktır); (ii) mevcut her KİT’in yapısına uygun metodlarla işçilik maliyetleri %10 azaltılacaktır; (iii) zorunlu emekliliği engelleyen genelgenin kapsamının daraltılmasını müteakiben (yukarıda değinildiği üzere), KİTlerin ücret giderlerinde 300 trilyon TL kadar tasarruf sağlanması beklenmektedir. (iv) KİTlerin çalışmayan birimlerindeki işçilere ödenen fazla üretim primi kaldırılmıştır. (v) fazla mesai giderleri, fazla mesai saatlerinin kamu işçileri için (2001 ile kıyaslandığında) %20, diğerleri için %50 oranında azaltılması yoluyla katı bir şekilde kısıtlanacaktır. Bu tedbirlerin toplam 0.7 katrilyon TL (GSMH’nın %0.2’si) tutarında tasarruf sağlaması beklenmektedir.

Personel gideri dışındaki diğer işletme giderlerini düşürmek için KİTlere aşağıdaki talimatlar verilecektir: (i) Planlanmış genel idari harcamaların (reklam, promosyon ve dernek üyelik giderlerin azaltılması da dahil olmak üzere) 100 trilyon TL tutarında azaltılması (ii) mevcut stok düzeyinin, hurda satışı ve ham madde tedarikinde daha sıkı kontroller getirilmesiyle 175 trilyon TL tutarında azaltılması. Ayrıca, zarar eden 10 tren seferi kaldırılacak, THY’nin yurtdışı şube sayısı azaltılacak, kar getirmeyen uçuş hatları iptal edilecek, THY seyahat acentelerini daha çok kullanmaya başlayacak ve düşük kapasiteli havaalanları kapatılacaktır. Bu tedbirlerin 0.3 katrilyon TL (GSMH’nın %0.1’i) tutarında tasarruf sağlaması beklenmektedir. 

1. Konsolide bütçe faiz dışı harcamaları (Tablo 6) konsolide bütçe kümülatif faiz dışı harcamalarını kapsamaktadır. Üçer aylık üst sınırlar (özel ödenek açısından düzeltilmiş konsolide bütçe faiz dışı harcamaları denilen) değiştirilmiş nakit bazında gelir-gider dengesinde izlenecektir. 
2. Program amaçları doğrultusunda, faiz dışı harcamalar (Tablo 6) vergi iadelerini, Eximbank’a transferleri, 3 Mayıs tarihli Ekonomik Politikalar Bildirgesi Ek J ile raporlanan üçer aylık temel programa kadar yapılacak Hazine’nin garantili borç ödemelerini ve banka yeniden sermayelendirilmesi ve kamu bankalarının yeniden yapılandırılması için yapılacak tüm ödemeleri hariç tutacaktır. 
3. Sosyal güvenlik kuruluşlarının açıkları, konsolide bütçeden yapılacak transferler ile kapatılmaktadır. Konsolide bütçe faiz dışı harcamalarına ilişkin üst sınır (Tablo 6) sosyal güvenlik kurumlarının harcamalarından kaynaklanan ödenmemiş borçlarında artış olması halinde aşağıya doğru ayarlanacaktır. Sosyal güvenlik kuruluşlarının gecikmiş borçları vadesini bir aydan fazla a?mış ödemeler olarak tanımlanacak olup, BAĞ-KUR için ortak emeklilik fonuna olan borçlar bu tutarın dışında tutulacaktır. 31 Aralık 2000 itibariyle diğer iki kurumun ödenmemiş harcama borcu bulunmayıp, Bağ-Kur’un gecikmiş borç stoğu 120 trilyon TL’dir. 

Konsolide bütçe faiz dışı harcamalarına ilişkin üst sınır (Tablo 6) konsolide bütçeye tabi kuruluşların herhangi bir bütçedışı harcaması için aşağıya doğru ayarlanacaktır.