CHP KURULTAYLARI...

CHP ve Kurultaylar tarihi... (1979-2000)

8. Olağanüstü Kurultay: 4 Kasım 1979. 14 Ekim Ara seçimlerde CHP'nin oy oranının yüzde 41'den yüzde 29'a düşmesi ve Ecevit'in kendisine güvenoyu istemesi üzerine olağanüstü kurultaya gidildi. Kurultayda, muhalefetteki Deniz Baykal ve Ali Topuz grupları, yönetimi sert dille eleştirdiler. Güven oylamasında Ecevit, 4 çekinser, 20 ret oyuna karşılık 1341 oy ile delegelerin güvenoyunu aldı. Ecevit, Genel Yönetim Kurulu seçimlerine, muhalif gruplar ve kendisinin hazırladığı iki liste ile gidileceğini belirterek, "katı hizipçiliği reddeden bir ekiple görev yapabileceğini aksi halde genel  başkanlıktan çekileceğini" söyledi. Genel Yönetim Kurulu seçimleri, Ecevit'in isteği doğrultusunda sonuçlandı. Genel Yönetim Kurulu, Mustafa Üstündağ'ı tekrar genel sekreterliğe getirdi. 

12 Eylül 1980: Türk Silahlı Kuvvetleri ülke yönetimine el koydu. Parlamento feshedildi, siyasi partilerin faaliyetleri yasaklandı...[12 Eylül belgeleri] 

30 Ekim 1980: Bülent Ecevit CHP Genel Başkanlığından istifa etti.

16 Ekim 1981: Siyasi Partiler temelli kapatıldı.

7 Kasım 1982: Yeni Anayasa halkoylamasıyla kabul edildi. Anayasa'nın Geçici 4. Maddesiyle, kapatılan siyasi partilerin liderleri başta olmak üzere 723 kişiye siyaset yasağı getirildi. 

22 Nisan 1983: Yeni siyasi partiler yasası kabul edildi.

20 Mayıs 1983: Halkçı Parti (HP) kuruldu.

6 Haziran 1983: Sosyal Demokrasi Partisi (SODEP) kuruldu.

6 Kasım 1983: Genel seçimler yapıldı. Seçime "veto" engelini aşan 3 parti katıldı (ANAP, MDP ve HP)

6 Temmuz 1984: SODEP 1. Olağan kurultayı yapıldı.

2 Kasım 1985: Halkçı Parti (HP) 1. Olağanüstü Kongresi toplandı. Partinin adı Sosyal Demokrat Halkçı Parti (SHP) olarak değiştirildi.

3 Kasım 1985: SODEP 1. Olağanüstü Kurultayı toplandı. Kurultayda SODEP feshedilerek, SHP'ye katılım kararı alındı. SHP'nin Genel Başkanlığına Aydın Güven Gürkan seçildi.

30 Mayıs 1986: SHP'nin ilk kongresi, 30-31 Mayıs tarihlerinde "SHP 2. Olağanüstü Kurultayı" olarak toplandı. Erdal İnönü, genel başkanlığa seçildi.

14  Kasım 1985: Demokratik Sol Parti (DSP) kuruldu. Partinin genel başkanlığına 24 Kasım'da Rahşan Ecevit getirildi.

28 Eylül 1986: Milletvekili Ara Seçimi: 10 ilde yapılan seçimlerde SHP yüzde 22.8 ile 1 milletvekilliği kazandı. DSP'nin oy oranı yüzde 8.5 oldu. Bu seçimlerde ANAP 6, DYP 4 milletvekili çıkardı.

26 Haziran 1987: SHP 3. Olağanüstü Kurultayı yapıldı.

6 Eylül 1987: Anayasa'nın siyasi yasaklarla ilgili Geçici 4. Maddesinin kaldırılıp kaldırılmaması konusunda referanduma gidildi. Halkoylamasında yüzde 50.16 Evet, yüzde 49.48 Hayır oyuyla siyasi yasaklar kalktı. Ecevit 13 Eylül'de DSP, Demirel 24 Eylül'de DYP, Türkeş 4 Ekim'de MÇP ve Erbakan 11 Ekim'de RP genel başkanlığına getirildiler.

29 Kasım 1987 Milletvekili Genel Seçimleri: ANAP yüzde 36.3 ile 292, SHP yüzde 24.8 ile 99, DYP yüzde 19.1 ile 59 milletvekili çıkardı.DSP yüzde 8.5 ile barajı geçemedi. Ecevit, 7 Mart 1988'de DSP Genel Başkanlığından istifa etti.  Ancak Ecevit, 15 Ocak 1989'da yapılan olağanüstü kongrede yeniden genel başkan seçildi.

25 Haziran 1988: SHP 2. Kurultay'ı yapıldı. İnönü yeniden genel başkanlığa getirildi. Parti Meclisi Baykal ekibinden oluştu. 6 Eylül 1987'de siyaset yasağı kalkan Deniz Baykal, Genel Sekreterliğe seçildi.

26 Mart 1989: Yerel Seçimler: SHP seçimlerden birinci parti çıktı. SHP 6 Büyükşehir, 39  il, 283 ilçede belediye başkanlıklarını kazandı. 

27 Ocak 1990: SHP 5. Olağanüstü Kurultayı: SHP'li 7 milletvekilinin Paris'te düzenlenen Kürt konferansına katılmaları ve bu milletvekillerinin ihraç edilmeleri, partide tartışmalara ve istifalara neden oldu. Olağanüstü Kurultay'ın gündemini de bu konu oluşturdu. Parti Meclisi yeniden belirlendi. Erdal İnönü yeniden genel başkanlığa, Deniz Baykal da genel sekreterliğe seçildi.

7 Haziran 1990: SHP'den istifa eden 10 milletvekili Fehmi Işıklar başkanlığında Halkın Emek Partisi'ni (HEP) kurdular.

29 Eylül 1990: SHP 6. Olağanüstü Kurultayı. Genel Sekreter Deniz Baykal ve Merkez Yürütme Kurulu'nun 10 Eylül'de görevlerinden istifa etmeleri üzerine gidildi. İnönü, Baykal'ı hizipçilikle suçladı. Genel başkanlık yarışına sahne olan kurultayda, İnönü 504 oy ile yeniden genel başkan seçildi. Baykal'ın oyu 405'de kaldı. Parti Meclisinin büyük çoğunluğu da Baykal  karşıtlarından oluştu. Baykal'dan boşalan genel sekreterliğe Hikmet Çetin getirildi.

27 Temmuz 1991: SHP 3. Kurultayı. Bu kurultay da genel başkanlık yarışına sahne oldu. Yapılan seçimlerde İnönü 534, Baykal 451 oy aldı. 44 kişilik kişilik parti meclisinin 15 üyeliğini Baykal ekibi kazandı. Genel Sekreterliğe Hikmet Çetin yeniden seçildi.

20 Ekim 1991: Milletvekili Genel Seçimleri: SHP 88, DSP 7 milletvekilliğini kazandı. HEP, SHP listelerinden seçimlere girdi. Bu olay uzun yıllar kamuoyunda tartışıldı. Seçimlerden DYP 178 milletvekili ile birinci parti olarak çıktı. DYP Genel Başkanı Süleyman Demirel, 20 Kasım 1991'de SHP ile koalisyon hükümetini (49. Hükümet) kurdu. SHP Genel Başkanı Erdal İnönü, hükümette Başbakan Yardımcısı olarak görev aldı. Dışişleri Bakanı olan Hikmet Çetin'in yerine, parti genel sekreterliğine Cevdet Selvi getirildi.

27 Ocak 1992: SHP 7. Olağanüstü Kurultayı. İnönü-Baykal çatışmasının sona erdirilmesi için olağanüstü kurultaya gidildi. İnönü, "kaybedersem çekilirim", Baykal, "sıra bende" diyor, Selvi de Baykal'ı "CHP'ye girdiğinden  beri genel başkanlarla çekişme içinde olmakla" suçluyordu. Genel Başkanlık seçimini İnönü 516 oy ile kazandı. 486 oyda kalan Baykal, İnönü'ye karşı üçüncü yenilgisini almış oldu. Baykal ekibi, 44 kişilik parti meclisine 17 kişiyle girdi. Genel Sekreterliğe yeniden Cevdet Selvi seçildi. 

19 Haziran 1992: 12 Eylül yönetimince 16 Eylül 1981'de kapatılan partilerin yeniden açılmasını sağlayan yasa TBMM'de kabul edildi. [Yasa metni] 

17 Nisan 1993: 8. Cumhurbaşkanı Turgut Özal vefat etti. 

16 mayıs 1993: AP Genel Başkanı ve Başbakan Süleyman Demirel Cumhurbaşkanı seçildi. [Cumhurbaşkanları ve nasıl seçildiler]

3 Haziran 1993: Demirel'in Cumhurbaşkanlığına seçilmesinden sonra 3 Haziran'da DYP Kongresi yapıldı ve Tansu Çiller genel başkan oldu. Çiller, 25 Haziran'da SHP ortaklığında koalisyon hükümetini kurdu. Bu arada, 6 Haziran'da SHP Genel Başkanı İnönü, eylül ayında yapılacak kurultayda genel başkanlığa adaylığını koymayacağını açıkladı.

11 Eylül 1993: SHP 4. Kurultayı. Genel başkanlık seçimine 4 aday ile gidildi: Murat Karayalçın, Aydın Güven Gürkan, Yüksel Çakmur ve Tolga Yarman. 559 oy alan Murat Karayalçın genel başkan oldu. Gürkan'a 403 oy çıktı. Tüzük değişikliğine gidildi ve parti meclisi üye sayısı 50'ye çıkarıldı. Parti Meclisi, Karayalçın taraftarı 30, Gürkan taraftarı 20 kişiden oluştu. 

26 Mart 1994: Yerel Seçimler: SHP yüzde 13.6, DSP yüzde 8.8 ve CHP 4.6 oy aldı. İstanbul ve Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlıklarını Refah Partisi (RP) adayları kazandı. 

30 Eylül 1994: SHP ile CHP arasında "bütünleşme ön protokolu" imzalandı. 6 Kasım 1994'de de SHP Genel Başkanı Murat Karayalçın ile CHP Genel Başkanı Deniz Baykal, "Birleşme Protokolu"nu imzaladılar. Bütünleşme Kurultayı'nın 28 Ocak 1995'de yapılması kararlaştırıldı. Ancak Baykal  ile Karayalçın genel  başkanlık ve birleşmenin hangi partinin çatısı altında olacağı konusunda anlaşamayınca kurultay gerçekleştirilemedi. Daha sonra Karayalçın ve Baykal, Hikmet Çetin ismi üzerinde uzlaştılar.

27. Kurultay: 9 Eylül 1995. Kurultaya genel başkanlık tartışmaları arasında girildi. Hikmet Çetin'in aday olmadığı kurultayda Murat Karayalçın ile Deniz Baykal çekişti. Baykal 681 oy alarak CHP'nin yeni genel başkanı oldu. Karayalçın 309 oyda kaldı. Parti Meclisi seçimine 3 liste ile gidildi. Bu seçimi de Baykal'ın listesi kazandı. Karayalçın listesinden İsmail Cem ve Hasan Fehmi Güneş, listeyi deldiler. Genel sekreterliğe de Adnan Keskin getirildi.
 

20 Eylül 1995: Baykal'ın CHP Genel Başkanlığına seçilmesinden sonra iktidarda olan DYP-CHP koalisyon hükümeti, Çiller ile Baykal arasında koalisyonun sürdürülmesi yönünde anlaşmaya varılamaması üzerine bozuldu. Çiller, 20 Eylül'de hükümetin istifasını Cumhurbaşkanına sundu. Çiller daha sonra 5 Ekim'de azınlık hükümetini kurdu, ancak bu hükümet, 15 Ekim'de TBMM'den güvenoyu alamadı. 16 Ekim'de biraraya gelen Çiller ve Baykal, erken seçim koşuluyla DYP-CHP hükümetinin kurulması konusunda anlaştılar. 26 Ekim'de, TBMM'de, 24 Aralık'ta erken seçim yapılması kararı çıktı. 30 Ekim'de Çiller başkanlığındaki DYP-CHP  hükümeti (52. Hükümet) kuruldu. Bu hükümet, seçimlerden sonra istifa etti. 

24 Aralık 1995: Genel seçimler: Seçimlerden Refah Partisi (RP) birinci parti olarak çıktı. RP, yüzde 21.4 oy oranı ile 158 milletvekili çıkardı. Seçimlerde DSP yüzde 14.6 ile 76, CHP ise yüzde 10.7 ile yüzde 49 milletvekilliğini aldı. Bu seçim sonuçlarından sonra CHP'de SHP kökenliler ile CHP kökenliler arasında tartışmalar başladı. Hükümeti kurma görevi RP Genel Başkanı Erbakan'a verildi, ancak Erbakan bunda başarılı olamadı. Daha sonra ANAP Genel Başkanı Mesut Yılmaz başkanlığında ANAP-DYP hükümeti kuruldu. (53. Hükümet) Ancak 6 Mart 1996'da kurulan bu hükümet, Yılmaz ile Çiller'in anlaşamaması üzerine 28 Haziran 1996'da sona erdi. Hükümeti kurma görevi tekrar RP Genel Başkanı Erbakan'a verildi. Erbakan, Çiller ile anlaşarak 28 Haziran 1996'da RP-DYP koalisyon hükümetini (Refahyol) kurdu. (54. Hükümet)  Bu dönemde, yaşanan laiklik karşıtı olaylar nedeniyle tarihe "28 Şubat kararları" olarak geçen kararlar alındı. Gelişmeler karşısında hükümette, koalisyonun devam etmesi şartıyla Başbakanlığın Çiller'e devredilmesi kararı alındı ve Erbakan, istifa dilekçesini 18 Haziran 1997'de cumhurbaşkanına sundu. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel, hükümet kurma görevini ANAP Genel Başkanı Mesut Yılmaz'a verdi. Yılmaz, 30 Haziran 1997'de CHP'nin dışardan desteğiyle ANAP-DSP-DTP (Demokrat Türkiye Partisi) koalisyon hükümetini (55. Hükümet) kurdu. CHP, 8 yıllık zorunlu eğitim yasasının çıkarılmasını ve en kısa zamanda seçime gidilmesini şart koştu. CHP Genel Başkanı Baykal, bir süre sonra, Yılmaz'dan erken seçim şartını yerine getirmesini istedi. Yılmaz ve Baykal, 3 Haziran 1998'de erken seçim konusunda bir protokol imzaladılar. TBMM'de 18 Nisan 1999'da seçim yapılması kararı alındı. Erken seçim kararı üzerine CHP'de Aydın Güven Gürkan başkanlığındaki bir grup, erken seçim kararının ülke şartlarına aykırı düştüğünü belirterek, Baykal'ı tek başına karar almakla suçladı. Gürkan, 15 Temmuz 1998'de partiden istifa etti. 

25 Kasım 1998: Yılmaz Hükümeti, yolsuzluk ve Türkbank ihalesi konusunda verilen gensoru önergesi ile düşürüldü. CHP, Yılmaz hakkında gensoru önergesi vermiş, bunu Fazilet Partisi (FP) ve DYP'nin hem yılmaz hem de Devlet Bakanı Güneş Taner haklarında verdiği gensoru önergeleri izlemişti. CHP Genel Başkanı Baykal bu olaydan sonra "hükümeti düşürmekle" suçlandı. Daha sonra DSP Genel Başkanı Bülent Ecevit tarafından 11 Ocak 1999'da DSP azınlık hükümeti kuruldu (56. Hükümet) ve 18 Nisan seçimlerine bu hükümetle gidildi.

18 Nisan 1999: Milletvekili Genel Seçimleri: Cumhuriyet tarihinde ilk kez CHP, Meclis dışı kaldı. CHP, yüzde 8.71 oy oranı ile barajı aşamadı. Seçimlerden yüzde 22.2 oy oranı ve 136 milletvekili ile DSP birinci parti olarak çıktı. [1999 Seçim Sonuçları]

Seçim yenilgisi CHP'yi sarstı. Deniz Baykal, 22 Nisan 1999'da genel başkanlıktan istifa etti. Parti Meclisi, Cevdet Selvi'yi genel başkan vekilliğine getirdi ve olağanüstü kurultay kararı aldı.

10. Olağanüstü Kurultay: 26 Haziran 1999. Parti Meclisi Seçimi Kurultayı... Kurultay yine 'hizip'lerin liste savaşına sahne oldu. Genel Başkan Altan Öymen, yaptığı konuşmada, "Parti içinde 'O olursa ben olmam' ayrımcılığı var. Bu ayrım ve birlikte çalışmama zaafı ortadan kalkmalıdır" dedi. Öymen, 60 kişilik parti meclisi için her kesimi kapsayan "uzlaşma listesi" hazırladı, ancak uzlaşma sağlanamadı. Kurultay öncesi Öymen'e tam destek vereceklerini bildiren Murat Karayalçın ve Hasan Fehmi Güneş grubu, Öymen'in listesinin barış ve birlik listesi olarak tanımlanamayacağını ileri sürerek yeni bir liste hazırladılar. Ertuğrul Günay ve arkadaşları ile önceki kurultayda çıkardıkları korsan listeyle kriz yaratan Baykal yanlısı Adnan Keskin ve arkadaşları da birer listeyle seçime girdiler. Genel Başkanı Altan Öymen'in listesi, Baykal ekibi ve Hasan Fehmi Güneş-Murat Karayalçın ittifakı tarafından delindi. 60 kişilik parti meclisinde Baykal ekibi çoğunluğu elde etti. Parti meclisince, genel sekreterliğe Tarhan Erdem getirildi. Altan Öymen, yeni kurultayda 'çoksesli bir Parti Meclisi oluştuğunu' belirterek, "Önemli olan bundan sonrası. Bu çoksesli yapı bir orkestra gibi çalışırsa parti çok önemli aşamalar kat edebilir" dedi. 

Geldiğiniz sayfaya dönüş	Sayfa Başı