SİYASİ PARTİLER YASASI'NDA DEĞİŞİKLİK...

(4445 SAYILI YASA - 12 AĞUSTOS 1999)

2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'nda değişiklikler yapan 4445 sayılı yasa, 12 Ağustos 1999 tarihinde TBMM'de kabul edildi. Yasa, 14 Ağustos 1999 tarihinde Resmi Gazete'de (Sayı: 23786) yayınlanarak yürürlüğe girdi. 

Anayasa Mahkemesi, yasanın 18. maddesi ile değiştirilen SPK'nın 103. maddesinin ikinci fıkrasını SPK'nın 103. maddesinin 2. fıkrasını Anayasa'ya aykırı bularak iptal etti.
 

MADDE 1.— 22.4.1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun 2 nci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

Madde 2. — Bu Kanun, siyasi partilerin kurulmaları, teşkilatlanmaları, faaliyetleri, görev, yetki ve sorumlulukları, mal edinimleri ile gelir ve giderleri, denetlenmeleri, kapanma ve kapatılmalarıyla ilgili hükümleri kapsar.

MADDE 2.— Siyasi Partiler Kanununun 5 inci maddesinin üçüncü fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır.

MADDE 3. — Siyasi Partiler Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki cümle eklenmiş ve beşinci fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır.

Siyasî partilerin tüzüklerinde ayrıca kadın kolu, gençlik kolu ve benzeri yan kuruluşlarla, yabancı ülkelerde yurtdışı temsilciliği kurulması öngörülebilir.

MADDE 4.— Siyasi Partiler Kanununun 11 inci maddesinin birinci fıkrası ile ikinci fıkrasının (a) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, maddeye aşağıdaki fıkra eklenmiş ve ikinci fıkrasının (b) bendinin (6) numaralı alt bendi yürürlükten kaldırılmıştır.

Onsekiz yaşını dolduran, medeni ve siyasî hakları kullanma ehliyetine sahip bulunan her Türk vatandaşı bir siyasi partiye üye olabilir.

Ancak;

a) Hakimler ve savcılar, Sayıştay dahil yüksek yargı organları mensupları, kamu kurum ve kuruluşlarının memur statüsündeki görevlileri, yaptıkları hizmet bakımından işçi niteliği taşımayan diğer kamu görevlileri, Silahlı Kuvvetler mensupları ile yükseköğretim öncesi öğrencileri siyasî partilere üye olamazlar.

Yükseköğretim elemanları, yasaklamanın dışındadır. Bunlar hakkında Yükseköğretim Kanunu uygulanır.

MADDE 5. — Siyasi Partiler Kanununun 31 inci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

Madde 31. — Siyasi partilerin merkez teşkilatı Ankara il merkezinde; il ve ilçe teşkilatları, ilgili il ve ilçe merkezlerinde; belde teşkilatları, il ve ilçe merkezleri hariç olmak üzere, belediye teşkilatı olan yerlerde; yan kuruluşları ve yurtdışı temsilcilikleri ise tüzüklerinde belirtilen yerlerde bulunur.

MADDE 6. — Siyasi Partiler Kanununun 61 inci maddesinin başlığı “Gelirler ve kaynakları” şeklinde değiştirilmiş ve aşağıdaki birinci fıkra eklenmiştir.

Siyasî partilerin gelirleri amaçlarına aykırı olamaz.

MADDE 7. — Siyasi Partiler Kanununun 66 ncı maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

Bağışlar

Madde 66. — Genel ve Katma bütçeli dairelerle mahallî idareler ve muhtarlıklar, kamu iktisadî teşebbüsleri, özel kanunla veya özel kanunla verilen yetkiye dayanılarak kurulmuş bankalar ve diğer kuruluşlar, kamu iktisadî teşebbüsü sayılmamakla beraber ödenmiş sermayesinin bir kısmı Devlete veya bu fıkrada adı geçen kurum, idare, teşebbüs, banka veya kuruluşlara ait müesseseler, siyasî partilere hiçbir suretle taşınır veya taşınmaz mal veya nakit veya haklar bağışlayamaz ve bu gibi mal veya hakların kullanılmasını bedelsiz olarak bırakamazlar; bağlı oldukları kanun hükümleri dışında siyasî partilere aynî hakların devrine dair tasarruflarda bulunamazlar. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, işçi ve işveren sendikaları ile bunların üst kuruluşları, dernekler, vakıflar ve kooperatifler, özel kanunlarında yer alan hükümlere uymak koşuluyla siyasî partilere maddî yardım ve bağışta bulunabilirler.

Yukarıdaki fıkranın dışında kalan gerçek ve tüzel kişilerin her birinin bir siyasî partiye aynı yıl içerisinde iki milyar liradan fazla kıymette ayni veya nakdi bağışta bulunması yasaktır. Bağış veya bağışların bağışta bulunana veya yetkili temsilcisine veya vekiline ait olduğunun partice verilen makbuzda açıkça belirtilmesi gerekir. Böyle bir belgeye dayanılmaksızın siyasî partilerce bağış kabul edilemez.

Siyasi partiler, yabancı devletlerden, uluslararası kuruluşlardan, Türk uyrukluğunda olmayan gerçek ve tüzel kişilerden herhangi bir suretle aynî veya nakdî yardım ve bağış alamazlar.

MADDE 8.— Siyasi Partiler Kanununun 67 nci maddesinin başlığı ile birinci cümlesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

Ticari faaliyet, kredi ve borç alma yasağı

Siyasi partiler ticarî faaliyette bulunamazlar, kredi veya borç alamazlar.

MADDE 9. — Siyasi Partiler Kanununun 70 inci maddesinin ikinci fıkrasında geçen “beşbin” kelimesi “beş milyon” olarak değiştirilmiş ve aşağıdaki birinci fıkra eklenmiştir.

Siyasî partilerin giderleri amaçlarına aykırı olamaz.

MADDE 10. — Siyasi Partiler Kanununun 74 üncü maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

Madde 74. – Siyasi partilerin malî denetimi Anayasa Mahkemesince yapılır. Anayasa Mahkemesi, siyasî partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerinin Kanuna uygunluğunu denetler.

Siyasî partilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilâtının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasî partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir.

MADDE 11.— Siyasi Partiler Kanununun 75 inci maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve maddenin son fıkrasına aşağıdaki cümle eklenmiştir.

Bu denetimi, Sayıştaydan yardım sağlanarak hazırlatacağı raporlar üzerinden yapabileceği gibi, siyasî partilerin genel merkezlerinde ve mahallî teşkilâtlarında doğrudan doğruya veya kendi üyeleri arasından görevlendireceği bir naip üye veya mahallin en kıdemli adlî veya idarî yargı hâkimi niyabetinde yaptıracağı inceleme ve araştırmalar üzerinden de yapabilir.

Anayasa Mahkemesinin bu denetim sonucunda vereceği kararlar kesindir.

MADDE 12. — Siyasi Partiler Kanununun 76 ncı maddesinin birinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

Bu Kanun hükümlerine aykırı olarak bağış kabul ettiği, mal veya gelir edindiği, Anayasa Mahkemesince tespit edilen siyasî partilerin, bu yolla elde ettikleri gelirlerin tamamının, Kanunda belirtilen miktarlardan fazla gelirlerle, taşınmaz malların kanunî miktarı geçen kısmının karşılığının Hazineye irad kaydedilmesine, taşınmaz malların ise Hazine adına tapuya tesciline karar verilir.

MADDE 13.— Siyasi Partiler Kanununun 79 uncu maddesinin (c) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, (b) bendi yürürlükten kaldırılmıştır.

c) Yabancı devletlerden, uluslararası kuruluşlardan, Türk uyruğunda olmayan gerçek ve tüzel kişilerden herhangi bir suretle, doğrudan doğruya veya dolaylı olarak yardım kabul edemezler, bunlardan emir alamazlar ve bunların Türkiye’nin bağımsızlığı ve ülke bütünlüğü aleyhindeki karar ve faaliyetlerine katılamazlar.

MADDE 14. — Siyasi Partiler Kanununun 95 inci maddesi başlığı ile birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

Kapatılan siyasi partiler ve mensuplarının durumu

Madde 95.— Kapatılan siyasi parti bir başka ad altında kurulamaz. Bir siyasî partinin kapatılmasına söz veya eylemleriyle neden olan kurucuları dahil üyeleri, Anayasa Mahkemesinin kapatmaya ilişkin kesin kararının Resmî Gazetede gerekçeli olarak yayımlanmasından başlayarak beş yıl süreyle bir başka partinin kurucusu, üyesi, yöneticisi ve denetçisi olamazlar. Siyasî partiler bu kişileri hiçbir suretle seçimlerde aday gösteremezler.

MADDE 15. — Siyasi Partiler Kanununun 98 inci maddesinin birinci ve dördüncü fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

Siyasi partilerin kapatılması davaları, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı tarafından Anayasa Mahkemesinde açılır.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı siyasî partilerden incelenmek üzere gerekli gördüğü belgeleri isteyebilir.

MADDE 16. — Siyasi Partiler Kanununun 101 inci maddesi başlığı ile birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

Anayasadaki yasaklara aykırılık halinde partilerin kapatılması

Madde 101. —Anayasa Mahkemesince bir siyasî parti hakkında kapatma kararı;

a) Bir siyasi partinin tüzük ve programının Devletin bağımsızlığına, ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne, insan haklarına, eşitlik ve hukuk devleti ilkelerine, millet egemenliğine, demokratik ve laik cumhuriyet ilkelerine aykırı olması, sınıf veya zümre diktatörlüğünü veya herhangi bir tür diktatörlüğü savunmayı ve yerleştirmeyi amaçlaması, suç işlenmesini teşvik etmesi,

b) Bir siyasi partinin, Anayasanın 68 inci maddesinin dördüncü fıkrasına aykırı eylemlerin işlendiği odak haline geldiğinin Anayasa Mahkemesince tespiti, 

c) Bir siyasi partinin, yabancı devletlerden, uluslararası kuruluşlardan ve Türk uyrukluğunda olmayan gerçek ve tüzel kişilerden maddî yardım alması,

Hallerinde verilir.

MADDE 17.— Siyasi Partiler Kanununun 102 nci maddesine aşağıdaki fıkralar eklenmiştir.

Parti büyük kongresi, merkez karar ve yönetim kurulu veya bu kurulun iki ayrı kurul olarak oluşturulduğu haller, Türkiye Büyük Millet Meclisi grup yönetim kurulu, Türkiye Büyük Millet Meclisi grup genel kurulu, parti genel başkanı dışında kalan parti organı, mercii veya kurulu tarafından Anayasanın 68 inci maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan hükümlere aykırı fiilin işlenmesi halinde, fiilin işlendiği tarihten başlayarak iki yıl geçmemiş ise Cumhuriyet Başsavcılığı söz konusu organ, mercii veya kurulun işten el çektirilmesini yazı ile o partiden ister. Parti üyeleri 68 inci maddenin dördüncü fıkra hükümlerine aykırı fiil ve konuşmalarından dolayı hüküm giyerler ise Cumhuriyet Başsavcılığı bu üyelerin partiden kesin olarak çıkarılmasını o partiden ister.

Siyasî parti, tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde istem yazısında belirtilen hususu yerine getirmediği takdirde, Cumhuriyet Başsavcılığı Anayasa Mahkemesinde o siyasî partinin kapatılması hakkında dava açar. Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenmiş iddianamenin tebliğinden itibaren otuz gün içinde ilgili siyasî parti tarafından söz konusu parti organı, mercii veya kurulun işten el çektirilmesi ve parti üyesi veya üyelerin partiden kesin olarak çıkarılmaları halinde, o partinin kapatılması hakkındaki dava düşer. Aksi takdirde Anayasa Mahkemesi, dosya üzerinde inceleme yaparak, Cumhuriyet Başsavcısının ve siyasî parti temsilcilerinin sözlü açıklamalarını, gerekli gördüğü hallerde diğer ilgilileri ve konu üzerinde bilgisi olanları da dinlemek suretiyle açılmış bulunan davayı karara bağlar.

MADDE 18. — Siyasi Partiler Kanununun 103 üncü maddesi başlığı ile birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

Bir siyasî partinin yasak eylemlere odak olması hali

Madde 103. – Bir siyasi partinin Anayasanın 68 inci maddesinin dördüncü fıkrası hükmüne aykırı eylemlerin odak halini oluşturup oluşturmadığı hususu Anayasa Mahkemesince belirlenir.

Bir siyasî parti; birinci fıkrada yazılı fiiller o partinin üyelerince yoğun bir şekilde işlendiği ve bu durum o partinin büyük kongre, merkez karar ve yönetim kurulu veya Türkiye Büyük Millet Meclisindeki grup genel kurulu veya grup yönetim kurulunca zımnen veya açıkça benimsendiği yahut bu fiiller doğrudan doğruya anılan parti organlarınca kararlılık içinde işlendiği takdirde, söz konusu fiillerin odağı haline gelmiş sayılır.

MADDE 19. — Siyasi Partiler Kanununun 104 üncü maddesinin kenar başlığı “Diğer sebeplerle başvuru” ve birinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

Bir siyasî partinin bu Kanunun 101 inci maddesi dışında kalan emredici hükümleriyle diğer kanunların siyasî partilerle ilgili emredici hükümlerine aykırılık halinde bulunması sebebiyle o parti aleyhine Anayasa Mahkemesine, Cumhuriyet Başsavcılığınca re’sen yazı ile başvurulur.

MADDE 20. — Siyasi Partiler Kanununun 116 ncı maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

Kanuna aykırı bağış, kredi veya borç alınması, borç verilmesi

Madde 116. – Bu Kanun hükümlerine aykırı olarak bağışta bulunan kimse ve bağışı kabul eden parti sorumlusu, altı aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Bu Kanun hükümlerine aykırı olarak kredi veya borç veren veya alanlar ile bu krediyi veya borcu alan veya veren parti sorumlusu hakkında da yukarıdaki fıkra hükmü uygulanır.

Yabancı devletlerden, uluslararası kuruluşlardan, Türk uyrukluğunda olmayan gerçek ve tüzel kişilerden yardım veya bağış kabul eden parti sorumlusu veya aday veya aday adayı bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

MADDE 21. — Siyasi Partiler Kanununun Ek 1 inci maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, üçüncü fıkrası yürürlükten kaldırılmış ve maddeye aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

Bu ödenek, yukarıdaki fıkra gereğince Devlet yardımı yapılacak siyasî partiler arasında, bu partilerin genel seçim sonrasında Yüksek Seçim Kurulunca ilan edilen toplam geçerli oy sayıları ile orantılı olarak bölüştürülmek suretiyle her yıl ödenir.

Bu Kanunun 76 ncı maddesi hükmü dairesinde gelirleri Hazineye irad kaydedilen ve taşınmaz malları Hazine adına tapuya tescil edilen siyasî partilere, bu madde gereğince yapılacak Devlet yardımından, Hazineye irad kaydedilen gelirin Hazine adına tapuya tescil edilen taşınmazların toplam değerinin iki katı indirilir.

MADDE 22. — Siyasi Partiler Kanununun, 111 inci maddesinin (a) ve (b) bentlerinde yazılı “beşbin liradan onbin liraya kadar hafif para cezası” ibareleri “onbeş milyon liradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezası”, aynı maddenin (c) bendinde geçen “ellibin liradan az olmamak üzere ağır para cezası” ibaresi, “altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası”, 114 üncü maddesinin birinci fıkrasında yazılı “on bin liradan yirmibeş bin liraya kadar hafif para cezası” ibaresi, “otuz milyon liradan yetmişbeş milyon liraya kadar hafif para cezası”, 115 inci maddesinin birinci fıkrasında yazılı “beşbin liradan onbin liraya kadar hafif para cezasına” ibaresi “onbeş milyon liradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezasına” olarak değiştirilmiştir.

MADDE 23. — Siyasi Partiler Kanununa aşağıdaki Ek 6 ncı Madde eklenmiştir.

EK MADDE 6. – Bu Kanunun 66 ve 70 inci maddelerinde yer alan parasal değerler her takvim yılı başından geçerli olmak üzere, o yıl için 4.1.1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca tespit ve ilan olunan yeniden değerleme oranında artırılır.

MADDE 24. — Siyasi Partiler Kanununa aşağıdaki geçici madde “Geçici Madde 18” olarak eklenmiştir.

GEÇİCİ MADDE 18. – Siyasi partilerin merkez karar ve yönetim kurulları, bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içerisinde gerekli görülen tüzük değişikliğini yapmaya yetkilidir. Bu değişiklikler izleyen ilk büyük kongrenin onayına sunulur.

MADDE 25. — Siyasi Partiler Kanununun 9 uncu maddesi, 68 inci maddesinin son fıkrası, 79/b, 91, 92, 97 ve Ek 4 üncü maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır.

MADDE 26.— Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 27.— Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.
                                                    
 

23.7.1995 tarihli ve 4121 sayılı Kanunla, Anayasanın siyasi partilerle ilgili hükümlerini düzenleyen 68 ve 69 uncu maddeleri değiştirilmiştir. Bu değişiklikle siyasi parti kurma hakkının sınırları yeniden düzenlenmiş, yan kuruluşlar kurma yasağı kaldırılmış, siyasi partilere ticari faaliyet yasağı getirilmiş, siyasi partilerin gelir ve giderleriyle mal edinimlerinin denetiminin Anayasa Mahkemesince yerine getirileceği ve bu konuyla ilgili yöntem ve uygulanacak yaptırımların Kanunla düzenleneceği esası öngörülmüş; siyasi partilerin yurt dışı örgütlenmeleri ve kapatılmalarıyla ilgili düzenlemeler getirilmiştir.

Anayasanın 68 ve 69 uncu maddelerinde gerçekleştirilen bu değişikliklere uygulama kabiliyeti kazandırılması 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun ilgili hükümlerinin değiştirilmesini zorunlu kılmaktadır.

Siyasi parti grupları temsilcilerinden oluşan Özel komisyonun vardığı mutabakat sonucu hazırlanıp grup temsilcisi milletvekilleri tarafından imzalanan teklifimiz bu amaçla hazırlanmıştır.

MADDE 1.- Siyasi Partiler Kanununun kapsamla ilgili 2 nci maddesine Anayasanın 69 uncu maddesinde yapılan değişikliğe paralel “mal edinimleri” ibaresi eklenmiştir.

MADDE 2.- Bu madde ile Siyasi Partiler Kanununun 5 inci maddesinin üçüncü fıkrası yürürlükten kaldırılmaktadır. İkinci fıkrada “siyasi partiler, Anayasa ve kanunlar çerçevesinde önceden izin almaksızın serbestçe kurulurlar” hükmü bulunmaktadır. Bu hüküm hem Anayasanın 68 inci maddesinin dördüncü fıkrasına, hem de Siyasi Partiler Kanunu ile diğer kanunlara gönderme yapmaktadır. Bu nedenle 5 inci maddenin son fıkrasında yer alan yasaklar gereksiz hale gelmektedir.

MADDE 3.- Siyasi partilerin teşkilatını düzenleyen 7 nci maddesi; siyasi partilerin yan kuruluşlarla, mevzuatı elverişli olan yabancı ülkelerde yurt dışı temsilciliği kurabilmelerine imkan sağlayacak şekilde yeniden düzenlenmiştir. Bu değişiklik Anayasanın 68 inci maddesinde 4121 Sayılı Kanunla yapılan değişikliğe uygundur.

MADDE 4.- Bu maddeyle Siyasi Partiler Kanununun üye olmayı düzenleyen 11 inci maddesi değiştirilmekte siyasi partilere üyelik yaşı onsekize indirilmekte ve siyasi partilere üye olamayacaklar (Hakimler, savcılar, yüksek yargı organları mensupları, silahlı kuvvetler mensupları gibi) Anayasa’nın 68 inci maddesinde yapılan değişikliğe paralel olarak yeniden tespit edilmektedir.

MADDE 5.- Siyasi Partiler Kanununun 31 inci maddesi değiştirilmekte, siyasi partilerin teşkilat merkezleri arasına yan kuruluşlarla, yurt dışı temsilcilikleri -tüzüklerinde belirtilen yerlerde bulunması şartıyla- eklenmektedir.

MADDE 6.- Siyasi Partiler Kanununun 61 inci maddesinin başlığı “Gelirler ve Kaynakları” şeklinde değiştirilmekte ve birinci fıkra olarak “siyasi partilerin gelirleri amaçlarına aykırı olamaz” hükmü Anayasanın 69 uncu maddesinin üçüncü fıkrası doğrultusunda öngörülmektedir.

MADDE 7.- Bu maddede partilerin gelirleri arasında yer alan bağışlarla ilgili 66 ncı madde düzenlenmektedir. Birinci fıkrada siyasi partilere maddi yardım ve bağışta bulunabilecek ve bulunamayacak kurum ve kuruluşlar tekrar belirlenmektedir. 1995 Anayasa değişikliğine uyum sağlaması amacıyla çıkarılan uyum kanunları doğrultusunda; kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, dernekler, vakıflar ve kooperatiflerin özel kanunlarında yer alan hükümlere uymak koşuluyla siyasi partilere maddi yardım ve bağışta bulunabilecekleri hükmü getirilmektedir.

İkinci fıkrada ise, siyasi partilere gerçek ve tüzel kişilerce sağlanacak katkının bir yıl içinde “bir milyar” lirayı geçemeyeceği öngörülmektedir. Burada ayni veya nakdi bağışın yanı sıra ayınların bedelsiz kullandırılmasının da önlenmesi amaçlanmaktadır. Karşılıksız mali yardım ve kullandırmalarla siyasi partilerin iradeleri dışında etki altına girmelerinin önüne geçilmesi, kısaca iradelerinin ipotek altına alınmaması amaçlanmaktadır. Ekonomik iktidar ile siyasi iktidar çatışmasının olduğu bu noktada ekonomik iktidarın siyasi iktidarın önüne geçmesinin önlenmesi böyle bir kısıtlamayı zorunlu kılmaktadır.

 66 ncı maddenin üçüncü fıkrası Anayasa'nın 69 uncu maddesinin dokuzuncu fıkrası doğrultusunda yeniden düzenlenmiştir. Buna göre siyasi partiler; yabancı devletlerden, uluslararası kuruluşlardan, Türk uyrukluğunda olmayan gerçek ve tüzel kişilerden herhangi bir surette ayni veya nakdi yardım ve bağış alamayacaklardır. Anayasanın 69 uncu maddesinin dokuzuncu fıkrası bu hali temelli kapatma sebebi olarak belirtmektedir.

 MADDE 8.- Siyasi Partiler Kanununun 67 nci maddesi başlığı ile birlikte, Anayasasının 69 uncu maddesinin “siyasi partiler, ticari faaliyetlere girişemezler” yönündeki ikinci fıkrası doğrultusunda düzenlenmekte, siyasi partilerin ticari faaliyette bulunamayacakları, kredi veya borç alamayacakları yönünde hüküm getirilmektedir.

 MADDE 9.- Siyasi Partiler Kanununun 70 inci maddesinin ikinci fıkrasında geçen “beş bin” ibaresi “beş milyon” olarak değiştirilmektedir. Ayrıca, “siyasi partilerin giderleri amaçlarına aykırı olamaz” hükmü, birinci fıkra olarak eklenmiştir.

 MADDE 10.- Anayasanın 69 uncu maddesinde yapılan değişiklikle; siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerinin Kanuna uygunluğunun denetiminin Anayasa Mahkemesince yapılacağı, bu hususun denetim yöntemleri ve aykırılık halinde uygulanacak yaptırımların Kanunda gösterileceği düzenlemesi getirilmiştir. Bu maddeyle Siyasi Partiler Kanununun 74 üncü maddesi Anayasanın 69 uncu maddesine uygun olarak yeniden düzenlenmektedir.

 MADDE 11.- Anayasanın 69 uncu maddesinin üçüncü fıkrasında yapılan değişiklikle, Anayasa Mahkemesinin siyasi partilerle ilgili denetim görevini yerine getirirken Sayıştay’dan yardımı sağlayacağı ve bu denetim sonunda verdiği kararların kesin olduğu, düzenlemeleri getirilmiştir. Bu madde ile, 69 uncu maddede yapılan değişiklik doğrultusunda Siyasi Partiler Kanununun 75 inci maddesinin ikinci fıkrası değiştirilmekte ve son fıkrasına bir cümle eklenmektedir.

MADDE 12.- Bu madde ile siyasi partilerin uymakla yükümlü olduğu mali hükümlerin müeyyidelerinden, hazinece el koymayı düzenleyen 76 ncı maddesi, Kanuna aykırı bağış kabul etmenin yanı sıra mal veya gelir edinimlerini de kapsayacak şekilde yeniden düzenlenmektedir. Anayasanın 69 uncu maddesinin ikinci fıkra hükmü ile getirilen ticaretle uğraşma yasağı çerçevesinde, siyasi partilerin her ne suretle olursa olsun doğrudan veya dolaylı olarak yürüttükleri ticari faaliyetten elde ettikleri gelirler dahi hazineye irat kaydolunacaktır.

MADDE 13.- Siyasi Partiler Kanununun 79 uncu maddesinin (c) bendi Anayasanın 69 uncu maddesinin dokuzuncu fıkrası doğrultusunda yeniden yazılmış ve siyasi partilerin yurt dışı temsilcilikler açmaları imkanı getirildiğinden (b) bendi yürürlükten kaldırılmıştır. 

 MADDE 14. - Siyasi Partiler Kanununun 95 inci maddesi Anayasa'da yapılan değişiklik doğrultusunda yeniden düzenlenmektedir. Buna göre kapatılan siyasi parti bir başka ad altında kurulamayacak; bir siyasi partinin kapatılmasına söz ve eylemleriyle neden olan kurucuları dahil üyeleri, Anayasa Mahkemesinin kapatmaya ilişkin, kesin kararının Resmi Gazete’de gerekçeli olarak yayımlanmasından başlayarak beş yıl süreyle bir başka partinin kurucusu, üyesi, yöneticisi ve denetçisi olamayacaklar ve siyasi partiler bu kişileri hiçbir suretle seçimlerde aday gösteremeyeceklerdir.

MADDE 15.- Anayasanın 69 uncu maddesinin dördüncü fıkrasında yapılan değişiklikle siyasi partilerin kapatılması davalarının bizzat Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı tarafından açılması hükmü getirilmiştir. Siyasi Partiler Kanununun siyasi partilerin kapatılmasında görevli mahkeme ve savcılığı düzenleyen 98 inci maddesinin birinci ve dördüncü fıkraları bu doğrultuda yeniden düzenlenmiştir. Birinci fıkrada yer alan diğer esaslar; 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’da bulunduğundan madde metninden çıkarılmıştır. Ayrıca, Anayasanın 69 uncu maddesinde yapılan değişiklikte Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi partilerin faaliyetlerini izleme görevi kaldırıldığından 98 inci maddenin dördüncü fıkrası bu yönde değiştirilmiştir.

MADDE 16.- Bu madde ile, siyasi partilerin kapatılmasını düzenleyen Siyasi Partilerin 101 inci maddesi yeniden düzenlenmiştir. Anayasanın 69 uncu maddesinin beş, altı ve dokuzuncu fıkralarında belirtilen kapatılma halleri esas alınmak suretiyle 101 inci madde ele alınmaktadır.

MADDE 17.- Bu madde ile Cumhuriyet Başsavcılığının yetkilerini düzenleyen Siyasi Partiler Kanununun 102 nci maddesine iki fıkra eklenmektedir. Bu değişiklikle siyasi partilerin ilgili organlarının Anayasanın 68 inci maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan hükümlere aykırı filleri işlemeleri halinde Cumhuriyet Başsavcılığınca yapılacak işlemler hükme bağlanmaktadır. Siyasi partilerin savcılığın istem yazısında belirtilen hususu yerine getirmemesi durumunda Anayasa Mahkemesince açılacak kapatmayla ilgili dava konusu düzenlenmektedir. Bu davada Anayasa Mahkemesinin Cumhuriyet Başsavcısı, siyasi parti temsilcilerinin sözlü açıklamalarını, gerekli hallerde diğer ilgilileri ve konu üzerinde bilgisi olanları dinleyerek ve dosya üzerinde inceleme yaparak karar vermesi öngörülmektedir.

MADDE 18.- Siyasi Partiler Kanununun Siyasi partinin yasak eylemlere odak olması hali yeniden düzenlenmektedir. Bu düzenleme ile bir siyasi partinin, Anayasanın 68 inci maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan eylemlerin odak halini oluşturup oluşturmadığının tespitinin Anayasa Mahkemesince belirleneceği hükme bağlanmakta ve Anayasanın 69 uncu maddesinin altıncı fıkrasında yer alan düzenleme ile paralellik sağlanmaktadır.

MADDE 19.- Siyasi Partiler Kanununun 101 inci maddesinde yapılan değişikliğe paralel olarak 104 üncü maddesinin birinci fıkrası değiştirilerek; bir siyasi partinin Siyasi Partiler Kanununun 101 inci maddesi dışında kalan emredici hükümleriyle diğer kanunların siyasi partilerle ilgili emredici hükümlerine aykırılık halinde o parti aleyhine Anayasa Mahkemesine, Cumhuriyet Başsavcılığınca re’sen yazı ile başvuracağı hükme bağlanmaktadır.

MADDE 20.- Bu madde ile Kanuna aykırı bağış, kredi veya borç alınması ve borç verilmesinin müeyyidesini düzenleyen Siyasi Partiler Kanununun 116 ncı maddesi değiştirilmekte hapis cezası kaldırılarak elli milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası getirilmektedir. Bu ceza daha caydırıcı nitelikte değerlendirilmektedir.

MADDE 21.- Bu madde ile siyasi partilere devletçe yapılacak yardımı düzenleyen Ek 1 inci maddesinde değişiklikler yapılmakta “yardımın siyasi partiler arasında genel seçim sonrasında Yüksek Seçim Kurulunca ilan edilen toplam geçerli oy sayılarıyla orantılı olarak dağıtılacağı” hükme bağlanmakta ve mevcut metnin üçüncü fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır.

MADDE 22.- Bu madde ile Siyasi Partiler Kanununa bir ek madde eklenerek, bu Kanunun 66, 70, 111, 114 ve 115 inci maddelerinde yer alan para cezaları ve parasal değerler 1000 kat artırılmış ve bu tutarların her takvim yılı başından geçerli olmak üzere Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca artırılacağı hükme bağlanmaktadır.

Ek 1 inci madde bu kapsamda sayılmamıştır. Madde tabanı tespit etmekte üst sınırlarda Bakanlar Kuruluna yetki vermektedir. Bu nedenle uygulamanın devamı sağlanmak istenmiştir.

GEÇİCİ MADDE.-  Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden sonra altı ay içinde gerekli tüzük değişikliklerini yapmaya ilgili kurulların yetkili olduğu, ancak bu değişikliklerin ilk büyük kongrenin onayına sunulacağı hükmü getirilmektedir.

 MADDE 23.- Siyasi Partiler Kanununun Cumhuriyet Başsavcılığının partilerin kuruluşunu denetlemesini düzenleyen 9; 1630 sayılı eski Dernekler Kanununun 52/son maddesine atıf yapan 68/son; yan kuruluşlar yasağını düzenleyen 91; dernek, sendika, vakıf, kooperatif ve meslek kuruluşlarıyla siyasi ilişki ve işbirliğini düzenleyen 92; 12 Eylül 1980 Harekatına karşı beyan ve tutum yasağını düzenleyen 97; ve Ek 4 üncü maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır.

MADDE 24.- Yürürlük maddesidir.

MADDE 25.- Yürütme maddesidir.

Geldiğiniz sayfaya dönüş	Sayfa Başı