CHP Seçim Bildirgesi'nin 3. bölümü şöyle: (3)

3. ÖRGÜTLÜ, ÜRETKEN ve YARIŞMACI, ÇAĞDAŞ BİR PİYASA EKONOMİSİ KURACAĞIZ.

“Ekonomik İstikrar + Hızlı Büyüme
    + Avrupa Birliği İçinde Yerini Alan Türkiye
         = Her Yıl Bir Milyon İnsana İş...”
 

Türkiye Ekonomisi Böylesine Bir Çöküntüyü 55 Yıldır Hiç Yaşamamıştı.

Türkiye onbeş yıldır “üretim ekonomisini geliştirme, sanayileşme ve istikrarlı büyüme” iddiasını kaybetti... Üst üste yaşanan krizler, yirmi yıldır ortalama yüzde 70’ler düzeyinde seyreden enflasyon, ekonomiyi çökertti, halkımızı yoksullaştırdı.
1960-1979 döneminde yılda ortalama 5,1 oranında büyüyen Türkiye ekonomisi, 1980-1999 döneminde ancak yılda ortalama yüzde 4,0 büyüdü. 1999-2001 dönemini ise yılda ortalama yüzde 3,1 oranında küçüldü.
2001’de yüzde 9,4’lük küçülme sonucu, Gayri Safi Milli Hasıla (GSMH), 148,2 milyar dolar’a düştü.Türkiye ekonomisi 10 yılını kaybetti.

Yüksek faizli borçlanma ile ekonomi, tıkanma noktasına taşındı.
1990’da 49 milyar dolar olan dış borçlar;  2001’de 115,1 milyar dolara, GSMH’nın yüzde 77,8’ine tırmandı...
1990’da yüzde 14,4 olan iç borç stokunun GSMH’ya oranı, 2001’de yüzde 66,2’ye tırmandı. Günümüzde iç borç stoku
130 katrilyon lirayı aştı... Türkiye ekonomisinin “istikrara, büyümeye ve sosyal adalete” taşınmasının önündeki en önemli engele dönüştü...
Ülkeyi yönetmekte olan siyasete güvensizlik, reel faizleri yüzde otuzlara tırmandırdı... 1990’dan günümüze, 195 milyar dolar
“iç borç faizi” ödendi... Milli Gelir’in yüzde 22’si, vergi gelirlerinin tümü faize gitti... Devlet bütçesi fiilen işlevsiz hale getirildi.
Kamusal mal ve hizmetlere fahiş, acımasız zamlar yapıldı. Sadece benzine son üç yılda 85 kez zam yapıldı, benzin fiyatı bu dönemde yüzde 500 arttı.

1990 yılında 2 bin 682 dolar olan “Kişi Başına Milli Gelir”, 2001 yılında 2 bin 160 dolara geriledi. İnsanlarımız yoksullaştı, refahta on yıllarını kaybettiler.
Açık işsiz sayısı 3 milyonu aştı. Son üç yılda 1 milyon kişi mevcut işini kaybetti. İşsizlik, Cumhuriyet tarihi rekoru düzeylerine tırmandı, toplumsal bunalıma dönüştü.
İşçi, çiftçi, memur ve emekliler yüksek kronik enflasyon altında ezildiler.
Yoksulluk insanlarımızın belini büktü; vatandaşlarımızın yüzde 40’ı, yani yirmibeş milyon insanımız açlık sınırında yaşama tutunmak zorunda bırakıldı.
Türkiye, “eğitim, sağlık, gıda, kadın ve çocukların durumu” gibi gelişmişlik ölçütlerine göre, 173 ülke arasında 85’inci sıraya geriledi.
Rüşvet, Yolsuzluk, Vurgun, Talan ve Siyasi Kayırmacılık Devleti Kuşattı, İktidarı Teslim Aldı...
Son yirmi yılda yaygınlaşan yolsuzlukların, ihale ve kredi vurgunlarının, enerji yatırımlarında fahiş elektrik fiyatına yol açan uygulamaların, ihalelerde siyasi kayırmacılıkların yarattığı kayıplar yüzyirmi milyar dolar boyutlarına ulaştı. Sadece, batırılan, içleri boşaltılan bankalar ile siyasetin aracına dönüştürülen kamu bankalarında yaklaşık 40 milyar dolarlık kamu kaynağı kaybedildi.

KRİZDEN ÇIKIŞ YOLU: ETKİN VE GÜÇLÜ İKTİDAR.

ANCAK UYUM İÇİNDE BİR “SOSYAL DEMOKRAT İKTİDAR” İLE, EKONOMİDE GÜVEN ORTAMI YARATILABİLİR, TÜRKİYE SORUNLARINI AŞABİLİR, HALKIMIZ GELECEĞİNE UMUTLA BAKABİLİR...

Tüm bu olumsuz ortama karşın, Nisan 2001'de uygulamaya konulan Ekonomik Program ile krizden çıkışın teknik ve yapısal temelleri atılmıştır.

80'li yılların ortalarında başlayan borçlanma süreci sonucunda yaşanan krizlerle hiperenflasyon ve çökme noktasına gelen Türkiye Ekonomisi, 2001'de uygulamaya konulan Programın teknik ve yapısal önlemleri ile, toparlanma ve yeniden yapılanma sürecine girmiştir.
Uyumsuz ve güven vermeyen bir koalisyon hükümetinin yol açtığı tüm olumsuzluklara ve zorluklara karşın bu Program ile, ekonomide tükenişe kayış süreci bir ölçüde durdurulabilmiş, hiperenflasyon tehlikesinin ve TL değerinde topyekün bir çöküşün önü alınmıştır.
Politik ortamın olumsuzluğuna karşın, uygun maliyetli ve uzun vadeli dış kredi sağlanması ve maliye politikasında kararlı davranılması sonucu makroekonomik dengelerde iyileşme elde edilmiş; kurdaki aşırı çöküşün önü alınmıştır.

Programın başarısı uğruna, bugüne değin, özellikle işçi, çiftçi, memur, esnaf ve emekliler büyük bir özveri göstermişlerdir.
Bu özveri Türkiye'nin düzlüğe çıkışı için büyük bir şanstır. Bu olanak, özveriyi gösteren kesimlerin sabırları tüketilmeden gereğince değerlendirilmelidir.
Türkiye bu özveri ortamında, tüm birikim ve potansiyelini istikrar içinde büyüme amacıyla harekete geçirmelidir.
Son otuz yılda yaşanmış olan yüzde dört düzeyinde yıllık büyüme ile yetinemeyiz. AB ile aramızdaki gelişmişlik farkını makul bir sürede kapatabilmek için yıllık ortalama yüzde 7,0'lik bir büyüme hızına, sürdürülebilir bir yapıda ulaşmamız gerekir.
Böylesine yüksek performansın temel koşullarından biri, "ekonomik istikrarın pekişmesi", "yapısal reformların fiilen yaşama geçirilmesi" ve "yapısal değişimde" köklü adımlar atılmasıdır.

Bütünlük içinde olmayan bir Hükümet, Türkiye'yi hızlı ve sürdürülebilir bir büyüme sürecine taşıyamaz. Devleti etkinleştirecek yapısal reformları hayata geçiremez. Ekonomide üretkenliğin, verimliliğin ve toplumsal barışın önünü açamaz.

Tek başına bir Sosyal Demokrat iktidar, güven ortamı ve sosyal duyarlılık eşliğinde, ülke ekonomisini, 1990'lı yılların rant kavgalarından kurtarıp, "üretime, yeni teknolojilere ve verimliliğe" yöneltebilir, yapısal reformları başarıya ulaştırabilir, kalkınmayı tabana ve ülkeye yayabilir.

CHP, tarihsel misyonunun sorumluluğu, zengin kadrosunun birikimi, sorunları çözmeye yönelik hazırlığı ve kararlılığı ile bu büyük iddiayı yaşama geçirmeye, Türkiye'yi Avrupa Birliği'ne ve dünyada Lider Ülkeler Ligine taşımaya hazırdır.
  Bu güç, ama gerçekleştirilebilir bir hedeftir. Başaracağız.

HEM EKONOMİ BÜYÜYECEK, HEM ENFLASYONLA MÜCADELE KARARLILIKLA SÜRECEK...

Daha fazla üretim...
Daha adil paylaşım...
Bu, bizim topluma vaadimizdir.

Piyasalarda Güven Ortamı Yaratarak Reel Faizlerin İnmesini Hedef Alacağız:

“Türkiye’nin Ekonomik Programını” kararlılıkla sürdürürken, piyasalarda ve toplumsal kesimler arasında güven ortamını sağlamak öncelikli hedefimizi oluşturacaktır..
Borç yükünü zaman içinde kararlı ve emin adımlarla azaltacağız. İç borcu döndürürken daha düşük maliyetle kaynak bulunmasına ve kamu gelir-gider dengesinde ciddi bir faiz dışı fazla yaratarak, birikmiş devlet borcunu özkaynak sayılabilecek bu fazla ile düşürmeye özen göstereceğiz.
Bu amaçla 2003 yılı için GSMH’nın yüzde 6,5’u olarak belirlenmiş olan kamu kesimi faizdışı fazlasını sağlayarak piyasalarda güven ortamının pekişmesini ve reel faizlerin düşmesini hedef alacağız.
Türkiye ekonomiyi çökerten sorumsuz borçlanma tuzağına bir kez daha düşmemelidir. Bunun kararlılığı içinde olacağız.
  -Toplam kamu harcamalarında faizin payının düşmesini ve toplumun sosyal gereksinimlerini karşılayan kamu harcamalarının payının zaman içinde artmasını amaçlayacağız.
  -Reel faiz ve borç yükü azaldıkça, faiz dışı fazla hedeflerimizi de, sosyal amaçlı kamu harcamalarının artışını mümkün kılacak ve/veya vergi yükünü azaltabilecek şekilde aşağıya çekeceğiz.

Türkiye’nin Ekonomik Programı’nın 2004 yılına ait makro hedeflerini, ekonominin üretim altyapısını ve koşullarını güçlendirerek “istikrar içinde büyümeyi” hedefleyen bir anlayışla yeniden belirleyeceğiz.
Uygulayacağımız reformların ekonomimize kazandıracağı istikrar, güven ve dinamizmle; Gayri Safi Milli Hasıla’nın, 2003’de en az yüzde beş, izleyen yıllarda ise yıllık ortalama yüzde yedi artmasını hedef alacağız.
Stratejik Planlamayı etkinleştireceğiz. Yüksek Planlama Kurulu’na işlerlilik kazandıracağız. Stratejik Plan perspektifi ile uyumlu yeni bir “orta vadeli program” hazırlayarak, uygulamaya geçireceğiz.

Programı kararlı şekilde uygulayarak,
  -Enflasyonun, 2004 yılı sonunda tek haneli rakama indirilerek, ekonomide kalıcı istikrarın sağlanması öncelikli amacımız olacaktır.
  -En geç beş yıl içinde ise, AB’nin Maastrricht performans ölçütlerine ulaşmayı hedef alacağız.
Bu amaçla;
  -Bütçe disiplinini kararlılıkla gözeteceğiz,
  -Kamunun yeniden yapılandırılması sonucu sağlanacak verimlilik artışı ve akaryakıt fiyatlarının oluşumunda döviz kurundaki ve uluslararası petrol piyasasındaki spekülatif artışların etkilerini bertaraf ederek, kamusal mal ve hizmetlere aşırı ve insafsız zam uygulaması gereğine son vereceğiz,
  -“Rekabet” yasasını etkin olarak uygulayacağız. Piyasalarda “hakim durumun kötüye kullanılmasını” engelleyeceğiz.
Yasa ile öngörülen “Merkez Bankası’nın bağımsızlığı” ilkesini özenle korurken, yönetiminin işlemlerinde siyasi iradeye karşı saydam olmasını sağlayacağız.
Yaratacağımız siyasi kararlılık ortamında, Merkez Bankası’nın siyasi irade ile uyum çerçevesinde, enflasyon hedeflemesine geçmesini öngöreceğiz.

“Toplumsal uzlaşma ve güveni” sağlamak amacıyla, yapısını ve işleyişini değiştirerek, Ekonomik ve Sosyal Konseye işlerlik kazandıracağız.
Programın uygulamasından doğacak yüklerin, toplumun tüm kesimlerine, taşıyabilecekleri ölçüde ve adil olarak dağılımına ve paylaşımına özen göstereceğiz.

Hızlandırılmış ve yaygınlaştırılmış internet teknolojileri ile e-Avrupa’ya entegrasyon, stratejik tercihimizdir.

Rekabet Gücü Yüksek Ekonomi Oluşturacağız:

Avrupa Birliği’nin “6. Çerçeve Program” ilkeleri esas alınarak, firmaların bilgi üretmesini, bilimsel ve teknolojik gelişmelere yönelerek verimlilik kazanmasını ve sonuçta toplum için katma değer yaratmasını sağlayacağız.
Dünya pazarları için mal ve hizmet üreten, ileri teknolojileri hem üreten hem kullanan, kalite ve marka yaratan sanayiler desteklenerek, ekonomiye rekabet gücü kazandıracağız.
Yetişmiş insan kaynağımızın emeğini, entelektüel birikimini, fikir ve projelerini, verimlilik içerisinde ekonomiye kazandırmak için üniversite-özel sektör ve kamu araştırma birimlerinin işbirliğini sağlayacağız.
Yurtdışında bulunan mühendislerimize, uzmanlarımıza, girişimcilerimize ve yatırımcılarımıza Türkiye’de yaşanabilir ve çalışılabilir bir ortam sunarak, beyin göçünü tersine çevireceğiz.
Devlet, Özel ve Vakıf üniversitelerinin kurulu kapasitelerinin verimli kullanılabilmesi ve bulunduğu coğrafyada bilgi, araştırma ve öğrenimde çekim merkezi haline gelmesi amacıyla Türkiye’yi eğitim ve AR-GE üssüne çevireceğiz.

KOBİ’lerin uzmanlaşma ve örgütlenmelerini özendireceğiz. KOBİ’lere finansman, pazarlama, satış, proje yönetimi ve teknoloji danışmanlığı yapan birimleri güçlendireceğiz.
Doğru teknoloji kullanımını ve üretimini milyonlarca işletmeye ulaştırarak girişimciliği, verimliliği, kaliteyi ve şeffaflığı tabana yayacağız.
Esnaf ve sanatkarlarımız ile KOBİ’leri, bütçeden kaynak ayırabildiğimiz ölçüde uygun faizli işletme ve yatırım kredileriyle destekleyeceğiz.
  -Bankaların kredi plasmanlarının belirli bir oranını KOBİ’lere aktarmalarını özendiren mali ortam yaratılmasını hedef alacağız.
  -Halk Bankası’nın güçlü bir KOBİ bankasına dönüşmesini öngöreceğiz.
  -KOBİ’ler için Kredi Garanti Fonu uygulamasına etkinlik kazandıracağız.

Sanayide devlet teşvik sistemini değiştireceğiz; teşvike etkinlik kazandırırken, alanını daraltacağız.
Bilgi teknolojileri, yazılım, bio-teknoloji, genetik, uzay, yeni malzemeler, savunma sanayii gibi ileri teknoloji sektörlerini ekonominin sürükleyici sektörlerine dönüştürmek için bu sektörlere tam destek vereceğiz.
Bu ileri teknoloji sektörlerine destek vererek, ihracata yönelmelerini sağlamak için Anadolu’nun altyapısı ve insan kaynakları uygun yörelerinde Türk Teknoloji Öbekleri (TTÖ/Silikon Vadileri) kurulması için ortam sağlayacağız.
Ulusal savunmanın araç ve gereç ihtiyacının, giderek daha yüksek oranlarda ulusal sanayinin olanakları ile karşılanmasını hedef alacağız.
Geleneksel sektörlerin de ileri teknolojilerden yararlanarak verimli ve rekabetçi olmalarını hedefleyeceğiz.

Bilgi Toplumu’na geçişi hızlandıracağız.
Kamuda sürdürülen MERNİS ve diğer projeleri etkin bir eşgüdüm ile tamamlayarak birbirlerine entegre edeceğiz. Kamunun oluşturduğu bu bilgi birikimini, “gizlilik ve vatandaşlık haklarını” gözeterek, vatandaşların, girişimcilerin ve kurumların kullanımına sunacağız.
Ulusal Gelir’den AR-GE harcamalarına ayrılan payı, beş yıl içinde dört kat artıracağız.
Ulusal yazılım ve bilgi teknolojileri destekli hizmet (ITES) endüstrisinin gelişmesini sağlayarak gençlere, girişimcilere ve mühendislere yeni istihdam olanakları yaratacağız.
Üniversiteler, kamu araştırma birimleri ve işletmeler arasında teknolojik yenilik, AR-GE konusunda işbirliği ve eşgüdüm sağlayacağız.
İşletmelerin verimlilik esaslı teknolojik yenilik yapmalarını özendireceğiz.
Kurulu altyapıların ve kapasitelerin verimli kullanılmasını sağlayarak sadece yeni ihtiyaclara kaynak ayıracağız.
Yeni buluşlar ve teknolojik ilerleme amaçlı girişimleri desteklemek amacıyla risk sermayesi uygulamasına geçeceğiz.
Fikri haklarını koruyacağız. Ulusal ve uluslararası patent almayı kolaylaştıracağız, destekleyeceğiz ve yaygınlaştıracağız.

Firmaların Stratejik Plan’ın sanayileşme hedefleri çerçevesinde belirli bölgelerde yoğunlaşarak, Uzmanlaşmış Sanayi Bölgeleri (USB) kurmalarını, aralarında sinerji yaratmalarını özendireceğiz. Endüstri bölgeleri uygulamasına, bu anlayışla etkinlik kazandıracağız.

Her yıl bir milyon kişiye yeni iş yaratmak en öncelikli, en acil hedefimizdir...

Ülkede Yeni İstihdam ve İş Olanağı Sağlayacak Piyasa Ortamının Yaratılması Devletin Temel Görevidir.

Ekonomide sağlayacağımız istikrarlı hızlı büyüme ile her yıl ortalama bir milyon yeni istihdam olanağı yaratacağız. Ek istihdam yaratan işletmeleri destekleyeceğiz.
İşsizlik sorununun tahribatını kısa vadede kontrol altına alabilmek için, kamu kesimi öncülüğünde geçici istihdam projelerini uygulamaya koyacağız.
İşverene ait Sosyal Sigorta primlerini makul ölçülerde indirerek, istihdamın artırılmasını, kayıtdışılığın azaltılmasını hedef alacağız.

Eğitilmiş Gençlere İş Bulma (Çalışma+Eğitim ) Projesi ile üç yıl içinde 150.000 işsiz gencin, bir taraftan çalışırken, diğer taraftan da iş başında kendisine bir meslek ve iş becerisi kazandıracak eğitimi almasını hedefleyeceğiz.
Genç İşkur Projesi ile; en az on ortak gencin, ileri teknoloji alanlarında geliştirecekleri projeleri, asgari yüzde yirmi özkaynak koşuluyla destekleyeceğiz. İlk aşamada en az 3.000 yeni girişimin yaşama geçirilmesini hedef alacağız.

Vergi düzeni, kayıtlı ekonominin genişlemesinin, ekonomik büyümenin, istihdam artışının, girişimcilik ruhunun gelişmesinin önünü açmalıdır. Vergi sistemi kaynak dağılımını olumsuz etkilememeli, ekonomide verimsizliğe yol açmamalıdır.

Biz vergi politikalarında böyle bir değişimin öncülüğünü yapacağız.

Vergi Sistemini, Ekonomik Büyümenin Engeli Değil, Destekçisi Olan Bir Yapıya Dönüştüreceğiz.

Vergi Sistemini toplumsal uzlaşma temeli üzerine oturtacağız... Toplumda vergi ödeme bilincini yaygınlaştıracağız...
Vergi oranlarını makul ve ödenebilir bir düzeye indirerek vergiye karşı olan direncin azalmasını hedef alacağız.
Vergi tabanını genişletecek, kayıtdışı ekonominin büyüklüğünü hızla azaltacak, belge sistemini yaygınlaştıracak etkin önlemler uygulamaya koyacağız.
Ücretli ve maaşlıların vergi yükünü azaltacağız. Ücret gelirlerinin asgari ücret kadarlık bölümünden alınacak gelir vergisi oranını kademeli olarak yüzde beşe indireceğiz...
Kurumlar vergisini 2004 yılından itibaren kademeli olarak yüzde 20’ye indirmeyi hedef alacağız. Yapılacak stopaj ile birlikte nihai vergi yükünü yüzde 50 ile sınırlandıracağız.
Yüzde 51’i halka açık şirketlerde ise, kurumlar vergisini yüzde 15’e çekeceğiz.
Kayıtdışı ekonomi alanının daraltılabilmesi, sistem dışındaki kaynakların ekonomiye yönlendirilebilmesi için 4369 sayılı Mali Milat Yasasını bugünün ihtiyaçlarına göre ve gelecekte benzeri sorunlarla karşılaşmamak amacıyla düzenleyerek, yürürlüğe koyacağız. Bu anlayışla; 2003 yılı ile sınırlı olmak kaydıyla, kayıtlı ekonomiye aktarılacak her tür sermayenin kesinlikle herhangi bir sorgulama konusu yapılmamasını, bu konuda yasal düzenleme ile sağlayacağız.
Eczanelerde satılan ilaçlar, toplu taşımacılık, engellilere ait sağlık ekipmanları, sağlık ve eğitim hizmetleri ile temel gıda mallarında KDV oranlarını indireceğiz.
Sanayi sektörlerinde kullanılan elektrik enerjisi ve doğal gazdan alınan KDV oranlarını zaman içinde azaltarak, taşınabilir düzeylere indireceğiz.
Faiz, repo, hisse senedi, bono, tahvil gibi farklı finansal araçlarının vergi yüklerini birbirleri ile uyumlu hale getireceğiz.
Mali sistemin derinliğinin artması ve kredi maliyetlerinin azaltılması için Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisini 2004’ten itibaren kaldıracağız.
Olağanüstü vergilendirme sistemlerine başvurmayacağız. Uygulamada olan olağanüstü vergileri en kısa sürede kaldıracağız.
İstisna ve muafiyetler kapsamında olan vergi harcamalarını düzenli olarak kamuoyunun bilgisine sunacağız.
Kısa sürede, üniter vergi sistemine geçeceğiz.
Ekonominin kayıt altına alınabilmesi için;
  -Çek, tahvil ve senetlerde “nama yazılı” düzene geçeceğiz,
  -Borçlar, Türk Ticaret, İcra-İflas, Gelir Vergisi, Vergi Usul Kanunu ve diğer ilgili kanunlarda gerekli düzenlemeleri yapacağız.
Enflasyon muhasebesine geçeceğiz. Verginin gerçek kazançlar üzerinden alınmasını sağlayacağız.

Özerk, etkin, verimli ve saydam bir vergi idaresi oluşturacağız.
Vergi yönetimini güçlendireceğiz, denetimini etkinleştireceğiz. Gelir İdaresini yeniden düzenleyeceğiz; “etkin, güçlü, verimli ve saydam” bir yönetim oluşturacağız.
Vergi işlemlerinde ve denetimde ileri teknikleri kullanacağız, bürokrasiyi azaltacağız.
Vatandaşlık numarasını (MERNİS Projesi), vergi işlemlerini de kapsayacak şekilde “Sosyal Güvenlik Numarası”na dönüştüreceğiz. Herkesin yaptığı ekonomik faaliyetlerin bu numara ile izlenebilmesini sağlayacağız.

Toplanan verginin nereye harcandığı konusunda kamuoyunun düzenli aralıklarla bilgilendirilmesini sağlayacağız.
DEVLETİ BORÇ BATAĞINDAN, AŞIRI FAİZ YÜKÜNDEN KURTARACAĞIZ...

Devlet borçlarının zamanında ödenmesi, ciddi devlet olmanın gereğidir... CHP, bu geleneğin, ülkemizde öncüsüdür.
Son onbeş yıllık dönemin “iç borçlanmaya” dayalı kamu finansmanı politikasını terk ederek gerçekçi “kamu gelirleri” esasına dayalı bir politika uygulayacağız.
Devletin en uygun maliyet ve yapıyla kaynak bulmasını sağlayacak bütünleştirilmiş bir borç yönetimine işlerlilik kazandıracağız.
Yurtdışında Yaşayan Yurttaşlarımızın Ekonomimize Katkılarını Artırmak İçin Gerekli Güven Ortamını Sağlayacağız.
Yurtdışında yaşayan yurttaşlarımızın, sermaye, bilgi, teknoloji ve donanım birikimlerinden ekonomimizin doğrudan yararlanmasını, dışarıda yerleşik girişimcilerimizin ülkemizde yatırım yapmalarını özendirecek yasal ve kurumsal düzenlemeler yoluyla güven ortamını yaratacağız.

Krediler halkın parasıdır, halkın tasarrufudur. Bu kaynaktan sadece bir avuç kesimin değil, tüm girişimcilerin yararlanmasını hedef alacağız.
Kredi sisteminin, kredilerin uzun yıllar “dondurulup sermayeye dönüştürülmesi” uygulamasına dönüşen bugünkü durumundan daha sağlıklı bir yapıya kavuşması için gerekli mali piyasaların oluşmasını amaçlayacağız.
Reel sektörün kredi borçlarının üretimi ve istihdamı teşvik edecek şekilde yeniden yapılandırılmalarını, bankalarla ilişkilerinin gönüllülük temelinde daha da güçlendirilmesini hedef alacağız.
Piyasada değişimlere hızla karşılık veren ve risk değerlendirmesi yapan bir borç yönetimi sistemi getireceğiz.
KOBİ’lerin, tarımdaki girişimcilerin, kredi havuzundan daha çok pay almalarına olanak tanıyacağız; ipotekli kredi sistemine işlerlik kazandıracağız.
Özellikle ev kadınlarının ve gençlerin kendi işlerini kurabilmelerine katkı için, uygun faizli mikro kredi uygulamasını yaygınlaştıracağız.

Bankacılık sistemini; etkin, verimli, rekabet gücü yüksek, güvenilir, sürdürülebilir ve saydam bir yapıya kavuşturacağız.
Bankacılığı, asıl işlevi olan, mal ve hizmet üretimine kredi ve destek vermeye yatkın bir yapıya dönüştüreceğiz.
Mevduat Tasarruf Sigorta Fonu’nun batık banka havuzuna dönüşmesine izin vermeyeceğiz.Kısa süre içinde satılamayan “fon bankalarını” tasfiye edeceğiz.
Tasarruf mevduatının bütününe yönelik sigorta güvencesini, zaman içinde yeniden düzenleyip, mevduat ölçeğini esas alarak daraltacağız.
Bankaların reel sektöre açacağı kredilerde riskin dağıtılması için “Kredi Sigorta Sistemi” oluşturacağız.
Ziraat Bankası ve Halk Bankasını özerk ve etkin yapıda, ilgili alanlarında ihtisas kredilerine öncelik veren, bankacılık kurallarına göre çalışan kurumlar olarak, daha da güçlenmelerine önem vereceğiz.
“Holding/Grup/Şahıs” bankacılığının olumsuzluklarına son vermek için Bankalar Kanununa iştirak ve dolaylı krediler konusunda getirilen geçiş hükümlerini uygulayacağız; bu konuda en kısa sürede AB normlarına uyumu hedef alacağız.
Kur politikasında, ekonomik istikrar ve dış ticaretin gelişmesini de dikkate alan “esnek kur rejimini” temel alacağız.
Sigorta sisteminin, gerekli denetim ve uygun faaliyet ortamı yaratarak sağlıklı gelişmesini, halkın refahına ve ekonomiye katkısının artırılmasını hedef alacağız.

Borsaya açılmak için hisselerin asgari yüzde 25’inin halka satılması koşulunu getireceğiz.
Mali piyasalarda faaliyet gösteren şirketlerin saydamlığını ve bağımsız dış denetiminin etkinleştirilmesini sağlayacağız.
Vadeli mal ve finans piyasalarının kurulması ve geliştirilmesi için gerekli adımları atacağız.
Zorunlu tasarrufları, tasarruf sahiplerinin haklarını saklı tutmak kaydıyla bir yatırım fonu halinde örgütleyip ikincil piyasalarda kurumsal yatırımcı rolünü oynamasını sağlayacağız.
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20. maddesine göre kurulan sandıklar ile kamu yararına çalışan vakıflara ait fonların, bireysel emeklilikte olduğu gibi, bağımsız yönetim şirketleri tarafından yönetilmesini öngöreceğiz.

Mali disiplin ve etkin kamu yönetimi ile “sağlıklı kamu gelirleri” politikasına geçişin aracı olacak, stratejik planlamanın makro hedefleri ile uyumlu, üç yıllık büyüklüklerin belirlendiği, etkin ve saydam yeni bir bütçe sistemine geçeceğiz.
Beş yıl içinde, bütçe açığının GSMH’nın yüzde üçüne çekilmesini hedef alacağız.
AB Konseyi tarafından kabul edilen ve 2003 yılında uygulamaya girecek olan Mali Yönetmeliğin Bütçeleme İlkelerini en kısa sürede ülkemizde yaşama geçirmeyi hedef alacağız.

Kamu yatırım programını rasyonelleştireceğiz. Programda yer alan projeleri öncelik ve fiziki gerçekleşme oranlarına göre gözden geçirip, uygulanabilir çerçeveye oturtacağız.
Önümüzdeki iki yıllık sürede, kamu kesiminde, idari amaçlı hiçbir binek aracı ve bina satın almayacağız.
Kamu kaynağı kullanan vakıf ve derneklerin kaynak ve harcamalarını bağlı oldukları kurum ve kuruluşların bütçesi ile birlikte izleyip denetleyeceğiz.

Özelleştirme bizim için bir amaç değil, ekonominin etkinliğinin artırılmasında gerektiğinde kullanılan bir araçtır.

Stratejik mal ve hizmet üreten KİT’leri özerkleştireceğiz; teknolojik yapılanma ile etkin, verimli yapıya ve iç ve dış piyasalarda rekabet gücüne kavuşturacağız.
Özelleştirme uygulamalarında, tekellerin yaratılmamasına, mülkiyetin tabana yayılmasına, tüketicinin korunmasına, ulusal üretim kapasitesinin artırılmasına özen göstereceğiz.
Stratejik KİT’lerin, yönetim hakimiyetini kaybetmemek kaydıyla, kendi alanlarında teknoloji önderi yabancı kuruluşlarla ortaklıklar oluşturarak, yeniden yapılanmalarını ve dış pazar etkinliklerini artırmalarını hedef alacağız.
Bir yıl içinde KİT’lerin halka açılmalarını, halka açık şirketlerin tabi olduğu kurallara ve saydamlığa uymalarını sağlayacağız.
Uygun piyasaların oluşması kaydıyla, üç yıl içinde KİT’lerin halka açılma oranının yüzde 51’e ulaşmasını hedef alacağız. Ancak stratejik KİT’lerde, kamu yararının korunmasının güvencesini oluşturan altın hissenin kamu kesiminde kalmasını sağlayacağız.
Tüm KİT’lerin, sermayedar olarak Hazine’ye bağlı olmasını sağlayacağız.
Özelleştirme İdaresi’ni uygun zaman içinde kapatarak, işlevlerini özelleştirilecek kuruluşların teknik sorumluluğu çerçevesinde, Hazine’de oluşturulacak birime devredeceğiz.

Sektörün tüm kurumlarıyla işbirliği yaparak, uzun vadeli “İhracatın Geliştirilmesi Stratejisi” hazırlayarak, uygulamaya geçireceğiz.
Dış ticaretin hukuksal altyapısını çağdaşlaştıracağız. Bu konuda Avrupa Birliği’nin ve Dünya Ticaret Örgütü’nün benimsediği uluslararası kurallara uyum sağlanmasını hedef alacağız.
Dış Ticaret Sermaye Şirketleri (DTSŞ) ve Sektörel Dış Ticaret Şirketlerini (SDTŞ) yeni bir anlayışla yapılandıracağız. Bunların, ihracatımızın mallar ve pazarlar olarak geliştirilmesi, çeşitlendirilmesi ve KOBİ’lerin ihracata kazandırılmasında etkin bir rol üstlenmelerini sağlayacağız.
İhracatımızın çeşitlendirilmesine, “dış pazarlarda rekabet gücü olan katma değeri yüksek yeni teknoloji ürünlerinin” geliştirilmesine, “marka oluşturulması ve yeni pazarlarda etkinlik sağlanması için teşvik edilmesine” öncelik vereceğiz.
Türk Eximbank’ın ihracat kredilerinin, ihracatçının rekabet edebileceği maliyetlerle sunulmasına özen göstereceğiz.
Sürekli ihracat yapan (son beş yıldır) işletmelere Eximbank kredilerinin rotatif hale getirilmesini hedef alacağız.
Ticari bankaların dış ticaretin finansmanına daha aktif bir şekilde katılmalarını özendireceğiz. Bu kapsamda, Türk Eximbank’ın kısa vadeli ihracat kredisi ve sigorta desteği işlemlerinden, aşamalı olarak orta ve uzun vadeli işlemlere kaymasını hedef alacağız.
İhracatçı Sanayici’nin, ihracatında kullandığı hammadde ithalatı sırasında karşılaştığı bürokratik işlemleri kaldıracağız.
İhracatın hızlı gelişebilmesi ve KDV iadelerinin süratli yapılabilmesi için, yeni sigorta ve garanti programlarını uygulamaya koyacağız.
Hizmet ihracatını geliştireceğiz. Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri ve uluslararası taşımacılık hizmetlerini destekleyeceğiz. Bu sektörlere ve turizm yatırımlarına yönelik “Teminat mektubu havuzu” ve yeni sigorta sistemi oluşturacağız.
Yurtdışında faaliyet gösteren firmalarımıza destek olacağız.
Pamuk, fındık, zeytinyağı, üzüm, incir, narenciye gibi ihracat potansiyeli yüksek Türk tarımsal ürünleri için Future Option piyasaları oluşturarak, hem üreticiyi hem ihracatçıyı güvence altına alacağız.

Dış ticaret konusunda taraf olduğumuz uluslararası yükümlülükleri gözardı etmeden, “sınır ticareti”ni geliştireceğiz.
Dış ticaretin geliştirilmesinde mevcut serbest bölgelerden etkin şekilde yararlanacağız.

Türkiye’yi, borç arayan bir ülke yerine, doğrudan yatırımları çeken bir ülkeye dönüştüreceğiz...

Etkin bir yabancı sermaye politikası için Türkiye Yabancı Yatırımları Geliştirme Ajansının kurulmasını ve çalışmalarını etkin olarak sürdürmesini sağlayacağız.
Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımlarının girişini aksatan tüm bürokratik engelleri kaldıracağız.
Türkiye Kalkınma Bankası’nın yatırım kredisi desteği ile, yerli şirketlerin, Türkiye’de yatırım yapacak yabancı şirketlerle ortaklık kurmalarını teşvik edeceğiz.

Turizmi öncelikli sektör olarak destekleyeceğiz.
Ülke turizm potansiyelinin en ileri düzeyde gelişmesini hedefleyeceğiz. Bu amaçla; on yıllık dönem için bir Turizm Sektör Master Planı hazırlayarak, kararlılıkla uygulamaya koyacağız.
Turizmi geliştirmek amacıyla, güvenlik ve çevre duyarlılıklarını gözetmek kaydıyla, turizm bölgelerinde yabancı uyrukluların mülk edinmeleri önündeki engelleri kaldıracağız.
Turizmin yasal altyapısındaki eksiklikleri tamamlayacağız.Bu amaçla Turizm Hizmet Bölge ve Meslek Birlikleri Kanun Tasarısı ile 1618 sayılı Seyahat Acenteleri ve Birliği Kanunu'nda yapılması gereken değişiklikleri en kısa sürede yasalaştıracağız.
Doğu ve Güneydoğu Anadolu dahil olmak üzere, ülkemizin uygun yörelerinde, altyapısı hazır, sorunlardan arındırılmış, çevre ve doğal değerleri dikkate alan bir anlayışla, yeni ve modern turizm çekim alanları belirleyeceğiz.
Buralar için gerçekleştireceğimiz turizm bölge planlaması ile yatırımcılara tahsis edilecek arazilerin saydam bir satış planıyla devrini sağlayarak, turizm yatırımlarını özendireceğiz.
Turizmde ülke tanıtımından sorumlu birim olarak Kamu, üniversite ve Özel Sektör kuruluşlarının katılımı ile Ulusal Tanıtma Konseyi oluşturacağız.
Turizm faaliyetlerinin, din, kültür, sağlık, dağ ve doğa turizmi dahil çeşitlendirilmesini özendirici çalışmalara etkinlik kazandıracağız; yıl boyu turizmi hedef alacağız.
Turizmin uluslararası rekabette karşılaştığı sorunları çözeceğiz. Yurt dışındaki tanıtım ve pazarlama faaliyetlerinde kamu desteğini artıracağız.
Ucuza pazarlanan turizm, hem turizmimiz, hem de ekonomimiz için kayıptır. Bu sorunun aşılabilmesi için yönlendirici ve özendirici önlemler alacağız.
Ulusal havayolu taşımacılığının turizm sektörümüz ile bağlarının güçlendirilmesi için duyarlı olacağız. Turizm bölgelerinin altyapı ve karayolu bağlantısı sorunlarının kısa sürede çözümlenmesini hedef alacağız.
Kongre turizmi olanaklarını geliştirerek İstanbul’un turizm potansiyelini kısa sürede artıracağız.

Bölgeler arası farklılıkları gidermek ve kalkınmayı hızlandırmak amacıyla Bölgesel Planlamayı temel alacağız.
Bölgesel Planlamada; bölgelerin ve alt bölgelerin olanaklarını ve gelişme potansiyellerini gereğince değerlendireceğiz; bölgesel planlamanın yerleşme düzenine yansıtılmasında, dengeli kentleşme, sağlıklı yapılaşma, çevreye duyarlılık ve depreme dayanıklılığı esas alacağız.
GAP’ı entegre ve sosyal kalkınma projesi olarak ele alıp, mali olanaklar çerçevesinde, uygulamasına hız kazandıracağız. Güney Doğu Anadolu’da, bölgesel kalkınmayı, insani gelişmeyi ve adaletli gelir dağılımını hedef alacağız.
Doğu Anadolu (Kars-Ardahan-Iğdır Alt Bölge Projesi dahil), Doğu Karadeniz, İç Anadolu, Trakya, Kastamonu Merkezli Orta Karadeniz Bölgelerini, Kelkit-Yeşilırmak-Çoruh-Kızılırmak-Dicle/Fırat-Filyos Havzalarını kapsayan Bölgesel Kalkınma Planlarını kademeler halinde yaşama geçireceğiz.
Kuracağımız özerk Ekonomik Kalkınma Kurumu (EKK) ile, bölgesel kalkınma projelerinin uygulamasında, bölge merkezli yönetim anlayışını uygulamaya geçireceğiz.

Tarım ekonominin yükü değil, Türkiye’nin gücüdür...
Çiftçiyi, Doğa ve Piyasa Koşullarına Karşı Koruyacağız. Enflasyona Ezdirmeyeceğiz.

Tarım üreticilerinin, verimliliği ve dış pazar koşullarını gözeten, sadece belirli ürünleri kapsayan, gerçekçi bir destekleme politikası uygulayacağız.
Tarıma, bütçe kaynaklarıyla, 2003 yılında 2 milyar dolarlık bir destek sağlayacağız. Takip eden yıllarda bu desteğin artırılmasını hedef alacağız.
Tarımsal kalkınmayı ve tarımda modernleşmeyi hedef alan dönüşüm için, Devlet tarımda doğrudan ürün fiyatı ilan etmeyecek ve alım yapmayacak. Bu görevler, saydam ve etkin bir yapıya kavuşturulacak olan Tarım Satış Kooperatifleri tarafından yürütülecektir. Birlikler, Birlik Yönetimleri uygulayacakları alım fiyatı ve politikalarının sorumluluklarını üstleneceklerdir.
Gerekli durumlarda bütçe kaynakları ile desteklenen tarım girdilerini çiftçimizin gelişmiş ülke çiftçisi koşullarında sağlayabilmesi için Ziraat Bankası’nın açacağı uygun koşullu krediler için bütçeden kaynak aktaracağız.
Tarım sigortasının küçük üreticileri de kapsayacak şekilde yaygınlaşması için gerekli önlemleri alacağız.
Ürün borsalarını yaygınlaştıracağız ve etkinlik kazandıracağız. Üreticiyi fiyat hareketlerinden korumak için avans ödeme
(ön ödeme) sistemini geliştireceğiz.
Tarım Kredi Kooperatiflerine etkinlik kazandıracağız; kredi faizi uygulamalarında keyfiliği sona erdireceğiz.
Sertifikalı depolar ile üreticiye fiyatın uygun olacağı zamana kadar ürününü saklama olanağı sağlayacağız. Üreticinin depo makbuzunu her an paraya çevirebilmesini, teminat olarak kullanabilmesini, borsada spot satışa veya vadeli işleme konu yapabilmesini mümkün kılacağız.

Ekonominin taleplerini, toplumun ihtiyaçlarını karşılayan tarımsal üretim yapısını hedefleyeceğiz. Tarımsal üretim, pazar ve ürün işleme süreçlerini bütünleştireceğiz.
Tarımda üretimi uygun alanlarda Sözleşmeli Çiftçilik Modeli ile yönlendireceğiz; verimliliği ve üretimi artırmak için çiftçiye teknik yardım sağlayacağız.
Üretim deseninin, satılabilir nitelikte ürün üretilmesini öngören ulusal gıda güvenliğini sağlayacak doğrultuda iyileştirilmesi ve değiştirilmesi için gerekli önlemleri alacağız. Bu bağlamda, özellikle yağlı tohumlar üretimini geliştireceğiz.
Başta Toprak Çerçeve Yasası olmak üzere, tarım ve hayvancılık sektörünün sorunlarını çözebilmek için gerekli yasal düzenlemeleri yapacağız.
Haller Yasasını yeniden düzenleyerek işlerliğe kavuşturacağız.
Tarımda verimliliği engelleyen küçük işletme yapısını, demokratik kooperatifçilik ekseninde en uygun koşullara dönüştürerek, verimli yapıya kavuşmasını hedef alacağız.

Örtü altı tarımı (seracılığı) destekleyeceğiz. Kısa sürede örtü altı tarım alanını üç kat artırarak bir milyon dönüme çıkartacağız. Seracılığı ihracata yönlendireceğiz.
Meyveciliğe önem verilmesini, meyva ihracatının artırılmasını, zeytinciliğin geliştirilmesini, zeytinyağında dünya markası yaratılmasını hedef alacağız.
Hububat, yağlı tohumlar ve yem bitkileri üretiminin artırılmasını sağlayacak önlemler alacağız, tohum islahını yaygınlaştıracağız.
Geniş üretici kitlelerinin geçim kaynağı oluşturan tütün, pancar ve çayda verimliliği ve geliri artıracak dönüşümleri gerçekleştireceğiz.
Fındık ve pamuk gibi tarımsal ihraç ürünlerimizin dış pazarlarını genişleterek, üreticinin de gelirinin artmasını hedef alacağız.
Ekolojik tarımı önemseyeceğiz, ihracata yönelik olarak destekleyeceğiz.

Hayvan Sağlık Sigortası’nı uygulamaya koyacağız.
Hayvancılığın, hayvan yemi üretimi ile birlikte ele alınmasını sağlayacağız.
Uygun faizli krediyle besicilik projelerini destekleyeceğiz. Hayvancılıkta verimlilik artışı için, nitelikli damızlık üretimini ve kullanımını özendireceğiz.
Her türlü balıkçılığın ve su ürünleri üretiminin geliştirilmesini etkin önlemler alarak destekleyeceğiz.

Orman alanı dışına çıkartılan arazilerin ekonomik açıdan verimli olarak değerlendirilmesi için 2B uygulamasını başlatacağız.
Bölgesel Ormancılık Kalkınma Projeleri geliştirerek; belirli orman alanlarının korunması ve işletilmesini, ilgili yörenin orman köylüsünün ve kooperatiflerinin sorumluluğuna vereceğiz.
Orman köylüsünü, devletle sürekli davalı olma konumundan kurtaracağız.

Enerji Sektörümüzü İçinde Bulunduğu Kaostan Çıkaracağız.

Ülkemizin enerji ihtiyacını; öz kaynaklarına öncelik vererek, verimli, ucuz, temiz, yeterli, kesintisiz ve zamanında, toplum yararını gözeterek sağlamak için gerekli adımları atacağız.
Hukuka, sözleşmelerden doğan haklara, uluslararası taahhütlere ve teamüllere bağlı kalarak, değişik enerji projelerinde askıda kalan ihtilafları çözüme kavuşturacağız.
Böylece Enerji Piyasası Kurulu’nun gözetimi altında, halkın ve sanayinin lehine çalışacak, rekabetçi elektrik piyasasının oluşturulması için gerekli girişimleri yapacağız.
Doğal kaynaklarımızın aranmasına ve üretimlerinin artırılmasına hız vereceğiz. Sektörde yatırımların ulusal sektör planları ile uyumlu olmasına özen göstereceğiz.
Enerjide ulusal kaynaklarımıza öncelik vereceğiz; dışa bağımlılığın azaltılmasını hedef alacağız. Hidrolik ve linyit kaynaklarımızın en verimli şekilde değerlendirilmesini sağlayacağız.
Tıkanma noktasına gelen enerji projelerinde, farklı finansman yöntemleri geliştirerek, gerekli olan uluslararası finansmanın önünü açacağız.
Kamunun yanı sıra özel sektörün de, doğru zamanlama, yakıt tercihi ve finansman modelleri ile rekabet ortamında enerji üretimine katkıda bulunmalarını sağlayacağız.
Ülkemizin Avrupa ile Orta Asya, Kafkaslar ve Orta Doğu ülkeleri arasında bir enerji köprüsü olması için jeopolitik ve ekonomik çıkarlarını birlikte değerlendiren bütüncül stratejileri uygulamaya koyacağız.
AB’nin öngördüğü “yeni ve yenilenebilir enerji kaynakları kullanım oranlarına ulaşılabilmek için benzeri ilkelerin ülkemizde de yaşama geçirilmesini hedef alacağız.
Bor ve toryum gibi ülkemizin zengin doğal kaynakları ile hidrojenin, enerji üretiminde kullanımı konusunda, dünyada hızla gelişmekte olan ileri teknolojilerin araştırılıp geliştirilmesi ve ülke yararına kullanımı için ulusal bir strateji uygulayacağız.
Doğal Kaynaklarımızın Ekonomimize Katkısını Artıracağız. Madencilikte Atılım Yapacağız, Milli Gelire Katkısını Artıracağız.
Doğal kaynaklarımıza sahip çıkarak, kamu ve özel sektörün işbirliği içinde ciddi, tutarlı ve uzlaşmacı bir ulusal madencilik politikasını hayata geçireceğiz.
Madencilik sektöründe yatırımların ve üretimin artması, teknolojik yapılanmanın sağlanması için gerekli özendirici önlemleri alacağız.
Bor ulusal zenginliğimizdir. Türkiye’yi borda dünyanın önder ülkesi yapacağız.
Nihai ürün üretimine yönelerek, katma değer ve ihracatta artış sağlayacağız.
Madencilikte arama ve yatırım izinlerinin önündeki bürokratik engelleri kaldıracağız; sektörde etkin ve özerk bir kamu denetimini uygulayacağız.

Ülkemizin ulaştırma sisteminin, hızlı, güvenilir, ekonomik, kolay erişilebilir, çevre duyarlı bir anlayışla gelişmesini hedef alacağız.
Kara, deniz, hava ve demiryolu ulaşım ağlarının dengeli, etkin, verimli çalışmasını sağlayacak planlama, eşgüdüm ve yönlendirmeyi gerçekleştireceğiz.
Raylı taşımacılığı önemseyeceğiz... Ulusal demiryolu ağını ve kentsel raylı ulaşım sistemlerini geliştireceğiz; İstanbul-Ankara Hızlı Tren projesini tamamlayacağız.
Karayolunda doğu-batı ve kuzey-güney yönlerinde kafes sistemi uygulayarak, ikili geliş-gidiş yolları ile ulaşım bağlantılarını tamamlayacağız.
İstanbul Boğaz Tüp Geçiş Projesini, demiryolu sistemi ile entegre yapıda gerçekleştireceğiz.
Sofya-Tekirdağ, Tiran-İstanbul, Erzurum-Gürbulak, Şanlıurfa-Habur otoyolu projeleri ile Türkiye’nin çevre ülkelere bağlantısını iyileştireceğiz.
Saros Körfezinde kuracağımız bir uluslararası liman ile Balkanlara ve Uralların batısındaki ülkelere bağlantı ve deniz ulaşım olanağı sağlayacağız.
Trafik kazalarının azaltılması için her aşamada denetim ve eğitim gerçekleştireceğiz.
İletişimde, Türkiye’nin, dünyanın en ileri ağlarına entegre olmasını hedef alacağız.
Nüfusumuzun hızla artan bir bölümünün, Bilişim ve İletişim Teknolojileri (BİT) ve internete erişimini sağlayacağız.
Kentsel ve Kırsal Altyapıyı Çağdaşlaştıracağız:
İl ve ilçeleri, sağlıklı içme suyuna ve yeterli düzeyde kanalizasyon şebekesine kavuşturacağız. Beş yıl içinde, ülkemizde içme suyu götürülmemiş köy bırakmayacağız.
Büyük kentlerde biyolojik ve kimyasal arıtma sistemlerinin hızla tamamlanmasını hedef alacağız. Katı atık sorununun çözümü için yerel yönetimlerin geliştirecekleri projelerin iç ve dış kaynaklarla desteklenmesini sağlayacağız.
Konut sorununun, kamu arazilerinden altyapısı tamamlanmış arsalar üreterek ve uygun finansman modelleri geliştirerek yerel yönetimlerin katılımı ile çözümünü hedef alacağız; gecekondular için rehabilitasyon projelerini uygulamaya geçireceğiz.
Ülkede deprem bölgelerinde var olan alt yapı sistemleri ve yapı stoku için depreme dayanıklılık sağlayacak iyileştirme projeleri için uygun ortam sağlayacağız.
Gecekondu ve kaçak olarak yapılaşmış bölgelerde çağdaş şehircilik ilkeleri çerçevesinde kentsel yenileme çalışmalarını hedef alacağız.

Doğal, kültürel ve tarihsel çevreyi koruyacağız; çevre hukukunu sürdürülebilir kalkınmanın temel unsuru olarak ele alacağız. Başta enerji olmak üzere üretimde çevre dostu yöntemleri destekleyeceğiz. Atık yönetimi için özel önlemler alacağız.
Çevrenin kirlenmesinin bedelini, kullanana ve kirletene ödettireceğiz.
Doğa, çevre ve tarihsel mirasın korunmasında yaptırım ve denetim işlevlerinin, ağırlıkla, yerel yönetimler ve çevreci sivil toplum kuruluşlarıyla yürütülmesini sağlayacağız.
Çevrenin korunmasında, uluslararası dayanışma ve işbirliğine önem vereceğiz; “Akdeniz’in Deniz Ortamı ve Kıyı Bölgelerinin Korunması Sözleşmesi” ve ilgili protokolları ile “Karadeniz’in Kirlenmeye Karşı Korunması Uluslararası Sözleşmesi’ni” kararlılıkla uygulayacağız.
Biyolojik çeşitliliği, su havzalarını ve orman varlıklarını koruma altına alacağız. Erozyonla mücadeleyi, sivil toplum kuruluşları ile birlikte kararlılıkla sürdüreceğiz.
Tarihsel, kültürel ve doğal SİT alanlarının korunmasına, kent planlamasında bu özelliklerin dikkate alınmasına özen göstereceğiz.

Hayvan haklarının korunması, başıboş hayvanların yerel yönetimlerce bakıma ve kontrola alınmalarına duyarlı olacağız; bu konuda, mevcut sivil toplum örgütleri ile dayanışma içinde davranacağız, gerekli kurumsal ve yasal düzenlemeleri yapacağız.