Kanun No : 4824
Kabul Tarihi : 12.3.2003
Resmi Gazete : 15.3.2003 - 25049

MADDE 1.- 4 Aralık 1997 tarihinde imzaya açılan “Anti-Personel Mayınların Kullanımının, Depolanmasının, Üretiminin ve Devredilmesinin Yasaklanması ve Bunların İmhası ile İlgili Sözleşme”ye katılmamız uygun bulunmuştur.

MADDE 2.- Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 3.- Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.

Yasanın gerekçesi şöyle:

Anti-personel mayınların sorumsuzca ve ayırım gözetilmeksizin kullanılmasının sivil nüfusta yol açtığı ağır kayıplar, son yıllarda uluslararası kamuoyunda giderek artan bir hassasiyet yaratmıştır. Sözkonusu mayınların topyekûn yasaklanmasına yönelik olarak başlatılan siyasî teşebbüsler sonucunda, “Anti-Personel Mayınların Kullanımının, Depolanmasının, Üretiminin ve Devredilmesinin Yasaklanması ve Bunların İmhası ile İlgili Sözleşme” 4 Aralık 1997 tarihinde Ottava’da imzaya açılmış ve 1 Mart 1999 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Kısaca “Ottava Sözleşmesi” olarak da bilinen söz konusu Sözleşmeyi bugüne kadar 142 ülke imzalamış, 122 ülke onaylamıştır.

Ottava Sözleşmesi, anti-personel mayınların kullanılmasını, depolanmasını, üretilmesini ve devredilmesini yasaklamakta, Taraf Devletlere depolarındaki mayınları 4, döşenmiş durumdaki mayınları ise 10 yıl içerisinde imha etme yükümlülüğü getirmektedir. Sözleşmede, döşenmiş mayınların imhası için öngörülen sürenin uzatılması amacıyla, Taraf Devletlere, her seferinde en fazla 10 yıllık bir uzatma süresi için başvuruda bulunma hakkı tanınmakta, ancak uzatma hakkı diğer Taraf Devletlerin oy çokluğuyla alacakları karara bağlı bulunmaktadır. Taraf Devletler, imha işlemi tamamlanana kadar mevcut döşenmiş mayınların yerlerini belirlemek ve bu bölgeleri tecrit ederek sivillerin zarar görmesini engellemekle yükümlü kılınmaktadırlar. Sözleşme, Taraf Devletler arasında mayınların imhası konusunda malî yardım ve teknolojik-bilimsel işbirliği yapılmasına olanak sağlamaktadır. Taraf Devletler, Sözleşmeye katıldıkları tarihten itibaren 180 gün içerisinde mevcut mayın stokları, mayın döşeli bölgeleri ve mayınların imha edilmesine yönelik olarak yürütülen programları hakkında BM Genel Sekreterine ayrıntılı bilgi vermeyi taahhüt etmektedirler. Sözleşme uyarınca Taraf Devletler, birbirlerinin Sözleşmeye riayet edip etmediklerini BM Genel Sekreteri aracılığıyla sorgulayabilmekte, bu konuda yapılabilecek bir toplantıda Taraf Devletlerin çoğunluğunun uygun görmesi halinde, Sözleşme ile ilgili uygulamasından şüphe duyulan Taraf Devlete bir araştırma heyeti gönderilmesi mümkün olabilmektedir. Ulusal güvenlik gerekçesi ile Taraf Devletlere, altı ay öncesinden bildirimde bulunmak kaydıyla, Sözleşmeden çekilme hakkı da tanınmaktadır.

Ülkemiz, anti-personel mayınların sebep olduğu yaralama ile ölümlerden ve bunların insanî bakımdan yol açtığı sonuçlardan duyulan endişeleri paylaşmakla birlikte, coğrafî konumundan kaynaklanan özel güvenlik mülahazalarıyla Ottava Sözleşmesine bugüne kadar taraf olmamıştır. Anti-personel mayınların özellikle terör örgütlerince ayırım gözetilmeksizin kullanılması, Ottava Sözleşmesine taraf olmaktan imtina etmemizde önemli bir rol oynamıştır. Sözleşmeyi komşularımızdan Bulgaristan ve Yunanistan onaylamış olup, Yunanistan, sözleşmenin onay belgesini henüz Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine sunmamıştır.

Sözkonusu sözleşmeyi imzalamamış olmakla birlikte ülkemiz, anti-personel mayınların yol açtığı zararların önüne geçilmesi için uluslararası toplumun gösterdiği gayretlere katkıda bulunma kararlılığının bir ifadesi olarak, 1996 yılında anti-personel mayınların dışsatımını ve transferini yasaklayan ulusal bir moratoryum ilân etmiş ve 1998 yılında bu moratoryumu 3 yıl süre ile uzatmıştır. Sözkonusu moratoryum, 2002 yılında süresiz olarak uzatılmıştır. Ottova Sözleşmesine Taraf Devletlerin 1999, 2000 ve 2001 yıllarında gerçekleştirdikleri konferanslara gözlemci olarak katılan ülkemiz, bu toplantılarda, şartların elverişli olması halinde önümüzdeki yıllarda sözleşmeyi imzalama niyetini açıklamıştır. Bu arada, sözleşmenin insanî hedeflerinin ikili ve bölgesel planda geliştirilecek önlemlerle de desteklenebileceği anlayışıyla, askerî makamlarımızın da görüşleri alınmak suretiyle, bazı komşu ülkelerle ortak sınırlarımızın anti-personel mayınlardan arındırılması için teşebbüslerde bulunulmuştur. Bu çerçevede, sözkonusu mayınların kullanılmaması ve ortak sınıra yakın bölgelerdeki mayınların temizlenmesi veya imha edilmesi amacıyla Bulgaristan ile 22 Mart 1999 tarihinde Sofya’da, Gürcistan ile 29 Ocak 2001 tarihinde Ankara’da birer Anlaşma imzalanmıştır. Bulgaristan ile imzalanan Anlaşmanın onay işlemleri her iki ülke tarafından da sonuçlandırılmış ve onay belgeleri 30 Ocak 2002 tarihinde Sofya’da teati edilmiştir.

TBMM Dışişleri Komisyonu Raporu şöyle:

Türkiye Büyük Millet Meclisi
Dışişleri Komisyonu

25.2.2003

Esas No.: 1/488
Karar No.: 32

Anti-Personel Mayınların Kullanımının, Depolanmasının, Üretiminin ve Devredilmesinin Yasaklanması ve Bunların İmhası ile İlgili Sözleşmeye Katılmamızın Uygun Bulunduğuna Dair Kanun Tasarısı Komisyonumuzun 20 Şubat 2003 tarihli 4 üncü toplantısında Dışişleri Bakanlığı, Millî Savunma Bakanlığı ve Genelkurmay Başkanlığı temsilcilerinin katılmalarıyla görüşülmüştür.

Anti-Personel Mayınların ayırım gözetilmeksizin kullanılmasının sivil nüfusta yol açtığı ağır kayıpların uluslararası kamuoyunda yarattığı hassasiyet  böyle bir sözleşmenin hazırlanmasına zemin hazırlamıştır.

Anti-personel mayınların kullanılmasını, depolanmasını, üretilmesini ve devredilmesini yasaklayan sözleşme, Komisyonumuzca benimsenmiş ve Tasarı gerekçesinde yapılan değişiklikle kabul edilmiştir.

Raporumuz, Genel Kurulun onayına sunulmak üzere Başkanlığa saygı ile arz olunur.
 

Anti-Personel Mayınların Kullanımının, Depolanmasının, Üretiminin ve Devredilmesinin Yasaklanması ve Bunların İmhası ile İlgili Uluslararası Sözleşmeye katılmamız ile ilgili Kanun Tasarısına muhalefet ediyorum.

Kanunun insanî gerekçelerine tamamen katılıyorum. Ancak gerek Türkiye’nin içinde bulunduğu jeopolitik durum gerekse Türk Silâhlı Kuvvetlerimizin kullanmayı düşünebileceği her türlü silâh sisteminde bağımsız kalması gerektiğini düşündüğümden Türkiye ile komşularıyla arasındaki anti-personel mayın meselesini ikili anlaşmalarla veya tek taraflı moratoryumlarla halletmesi gerektiğini ve kendisini Yunanistan hariç hiçbir komşusunun uymadığı ve Ortadoğu ve Kafkaslarda uygulanmayacak bir uluslararası anlaşmayla bağlamaması gerektiği kanaatindeyim.

20.2.2003
Emin Şirin (İstanbul)