Türkiye Büyük Millet Meclisi
Plan ve Bütçe Komisyonu
11.6.2004

Esas No. : 1/767
Karar No. : 86

İçişleri Bakanlığınca hazırlanarak Bakanlar Kurulunca 3.3.2004 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına sunulan ve Başkanlıkça 4.3.2004 tarihinde, tali komisyon olarak İçişleri Komisyonuna ve Avrupa Birliği Uyum Komisyonuna, esas komisyon olarak da Komisyonumuza havale edilen 1/767 esas numaralı "İl Özel İdareleri Kanunu Tasarısı", Komisyonumuzun 4.3.2004 tarihinde yapmış olduğu 35 inci birleşiminde Hükümeti temsilen İçişleri Bakanı Abdülkadir AKSU ile İçişleri Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı ve Devlet Personel Başkanlığı temsilcilerinin katılımlarıyla incelenip, görüşülmüştür.

Bilindiği gibi, il özel idarelerinin temelini oluşturan vilayet umumi meclisleri, Osmanlı merkeziyetçi yapısının taşra yönetimine uygun olarak 1864 tarihli Teşkili Vilayet Nizamnamesi ile kurulmuştur. Bu Nizamname çerçevesinde ilk olarak, tamamen istişari bir organ olarak Tuna, Edirne, Bosna ve Trablusgarp gibi Osmanlı vilayetlerinde umumi meclisler kurulmuştur. Günümüzde ise umumi meclisler, il genel meclisleri olarak varlıklarını sürdürmektedirler. 1913 yılında geçici bir kanun olarak yürürlüğe konulan İdare-i Umumiyei Vilayat Kanunu Muvakkati ile İl özel idarelerinin kuruluş ve görevlerine ilişkin ilk esaslı düzenleme yapılmıştır. 1987 yılında 3360 sayılı Kanunla bazı maddeleri yeniden düzenlenen ve adı İl Özel İdaresi Kanunu olarak değiştirilen bu Kanun halen yürürlüktedir.

1913 tarihli Kanun, il özel idaresini bir kamu tüzel kişiliği olarak, meclis, encümen ve yürütme organının geleneksel üçlü yapısına uygun olarak kurulmasını öngörmüştür. İl genel meclisi, il daimi encümeni ve vali, il özel idaresinin organları olarak düzenlenmiştir. Merkezi idarenin sorumluluğundaki hizmetleri taşrada sunan ara düzey kurumlar olarak görülmeleri nedeniyle görev alanları çok geniş tutulmuştur. Ancak görevlerin büyük kısmı zaman içinde merkezi idareye aktarılmıştır.

İl özel idareleri, tarihsel gelişim içinde değişen koşullar ve ortaya çıkan yeni ihtiyaçlar çerçevesinde mevcut yapısı ve işlevleri ile beklenen hizmetleri yerine getirememektedir.

İllerle birlikte kendiliğinden kurulan il özel idarelerinin, özellikle coğrafi alanı ve nüfusu küçük iller açısından, bir ölçek sorunu yaşaması, yönetim kapasitesinin gelişmesi, hizmetlerin gerektirdiği yatırımları yapamaması, yeterli kaynak donanımına sahip olmaması, nitelikli personel istihdam etmekte önemli sorunlar yaşaması, başlangıçta özel idarelere verilen pek çok görev ve yetkinin merkezi idareye aktarılması paralelinde görevlerin özel idarelerin sorumlulukları arasından çıkarılmaması aynı hizmeti sunmada birden çok kuruluşun yetkili hale gelmesi, Anayasanın 127 nci maddesi doğrultusunda mahalli idarelere görevleri ile orantılı gelir kaynakları sağlanamaması, mahalli idarelerin toplam kamu harcamaları içindeki payının düşük olması, il özel idarelerinin öz kaynaklarını geliştirmede başarılı olamaması, personel istihdamına yönelik usuller gibi bir çok konunun merkezi idarece belirlenmesi, il özel idarelerinin genel yetkili olmaması, 1913 tarihli Kanunun yapılan değişikliklerle bütünlüğünü ve tutarlılığını kaybetmesi ve 1987 yılında yapılan değişiklikler sonucu hükümler arasında tekerrürler doğması, kanun dilinin sadeleşme ihtiyacı, başlıca ortaya çıkan sorunlardır.

Öte yandan, 20. yüzyılın son çeyreğinde başlayan ve 21. yüzyılda da devam edeceği anlaşılan değişim ve dönüşüm süreci kamu yönetiminin yapısı, fonksiyonları, görev ve iş yapma yöntemlerinde derin etkilere yol açmıştır. Açıklık, katılım, sorumluluk ve hesap verebilirlik ilkeleri doğrultusunda demokratikleşme kamu yönetiminin zorunlu unsurları arasında kabul edilmektedir. Yönetimde etkinlik ve verimlilik ilkelerinin sonucu, hızlı karar alınması ve sorunlara çözüm üretebilme, değişimin temel gerekleridir. Esnek ve yatay örgütlenme yanında, geleceği öngören stratejik yönetim anlayışının öne çıkması, çıktılara odaklanılması gerektiği, halkın tercihleri ile talep ve beklentilerinin yönetime yansıtılması ihtiyacı, sivil toplum örgütlerinin temsili, çağdaş gelişmelerin ürünleri olarak ortaya çıkmıştır.

Ayrıca, Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı ile ülkemizin adaylık sürecinde bulunduğu Avrupa Birliğinin mahalli idarelere ilişkin genel yaklaşımı da dikkate alınması gereken unsurdur.

Tasarı ile;

- Yerel nitelikli görev ve hizmetler bakımından mahalli idarelerin genel yetkili olmalarının sonucu, il özel idaresinin görev ve yetkilerinin tek tek sayılması yerine, hizmet alanlarının belirtilmesi ve kanunlarla açıkça başka bir kurum ve kuruluşa verilmeyen mahalli müşterek nitelikli her türlü görev ve hizmetin özel idarelerce yapılması,

- İl özel idarelerinin sağlık, tarım, sanayi ve ticaret ile bayındırlık ve iskan hizmetlerini belde ve köyler dahil olmak üzere yerine getirmeleri,

- İl çapında kanunlarla başka bir kuruluşa verilmeyen bütün mahalli müşterek hizmetlerin belediye sınırları dışındaki alanlarda il özel idareleri tarafından yerine getirilmesi,

- Katılımcılık, saydamlık, hesap verebilirlik, hizmetten yararlananların ihtiyacına odaklanma, sivil toplum örgütlerinin önerilerinden yararlanma ve halkın bilgi edinme hakkını kullanması ilkeleri doğrultusunda, köy muhtarlarının kendi aralarından seçecekleri temsilciler ile kaymakamların, ildeki kamu kuruluşlarının amirlerinin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının, üniversiteler ve sendikalar ile gündemdeki konularla ilgili sivil toplum örgütleri temsilcilerinin meclis ve ihtisas komisyonu toplantılarına katılarak oy hakkı olmaksızın görüşlerini belirtebilmeleri,

- Anayasa ve Avrupa Yerel Yönetimler özerklik şartının gerekli kıldığı ilkeler doğrultusunda, il genel meclisi başkanının meclis üyeleri arasından seçilmesi,

- İl genel meclisinin her ay olağan olarak toplanması,

- Valinin de görüşü alınmak suretiyle, il genel meclisinin gündeminin tespitini, meclis başkanı veya üyelerinin belirlemesi,

- İl genel meclisinin üye tamsayısının salt çoğunluğuyla toplanması ve katılanların salt çoğunluğuyla karar vermesi,

- İl genel meclisi kararlarının kesinleşmesi için gerekli onay sistemine son verilmesi, ancak kararların valiye sunulması zorunluluğu getirilmesi,

- Eğitim, kültür ve sosyal hizmetler, imar ve bayındırlık, çevre ve sağlık, plan ve bütçe komisyonlarının kurulmasının zorunlu hale getirilmesi,

- İlin çevre düzeni planının İl Özel İdareleri tarafından yapılması,

- İl özel idarelerinde bir önceki yıl gelir ve giderleri ile hesap ve işlemlerin denetimini yapmak üzere denetim komisyonu kurulması,

- İl genel meclisinin feshini gerektiren sebeplerin sınırlandırılması,

- İl encümeninin meclis yerine karar alma yetkisinin tümüyle kaldırılması, yürütme organı özelliğinin netleştirilmesi,

- İl özel idarelerinin; organlarının veya bu organların üyelerinin görevden uzaklaştırma yetkisinin uygulanma şartları ve devamı süresince uyulması gereken kuralların düzenlenmesi,

- İl özel idare teşkilatının; ilin nüfusu, fiziki ve coğrafi yapısı, ekonomik, sosyal, kültürel özellikleri ile gelişme potansiyeline göre İçişleri Bakanlığınca belirlenecek norm kadro sistemine uygun olarak genel sekreterlik, daire başkanlıkları ve müdürlüklerden oluşması,

- İl özel idarelerinin dış borçlanması ve tahvil ihraçlarının sadece yatırım programında yer alan projelerle sınırlandırılması; iç borçlanmaya karar verme yetkisinin bütçe gelirlerine bağlanması bütçe gelirinin %10'una kadar olan iç borçlanmalar için meclis kararı, %10'un üzerindeki borçlanmalarda ise meclisin üçte iki çoğunlukla vereceği kararın İçişleri Bakanlığınca onaylanması sonucunda gerçekleşebilmesi,

- İl özel idaresi ve bağlı kuruluşlarının iç ve dış borç stokunun ana para ve faiz tutarının, en son kesinleşmiş bütçe gelirleri toplamının Vergi Usul Kanununda belirlenen yeniden değerleme oranında artırımı sonucu bulunacak miktarın iki katını aşması durumunda yeni borçlanmaya izin verilmemesi,

- İdarenin bütünlüğü ve hukuka uygunluğu sağlayacak mekanizmalar çerçevesinde il genel meclisi kararlarının halka duyurulmasının sağlanması, il özel idarelerinde gönüllülerin çalıştırılmasına imkan verilmesi,

- İmtiyaz verme veya yap-işlet-devret modeliyle bazı iş ve hizmetlerin yaptırılması yanında il özel idarelerinin bir çok iş ve hizmetler bakımından yaptırma veya işlettirme yöntemlerini kullanmaya yetkili olması,

- Kamu harcama sisteminin yasal dayanağını oluşturan Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununda yer alan esas ve ilkeler doğrultusunda il özel idarelerinin plan ve bütçe yapma mekanizmalarının kurulması,

öngörülmektedir.

Komisyonumuzda, Tasarının geneli üzerindeki görüşmelere geçilmeden önce, verilen bir önerge ile, Tasarının daha detaylı incelenebilmesini teminen bir alt komisyon kurulmasına ve alt komisyon çalışmalarını takiben müzakerelere devam edilmesine karar verilmiştir.

Alt komisyon, 7.5.2004, 10.5.2004, 11.5.2004, 12.5.2004, 13.5.2004 tarihlerinde tali komisyon olan İçişleri ve Avrupa Birliği Uyum Komisyonlarının önerilerini de dikkate alarak, ilgili kurumların temsilcilerinin de katılımlarıyla yapmış olduğu toplantılar sonucunda çalışmalarını tamamlamıştır.

Alt Komisyonumuzca;

- Tasarının 7 nci maddesi; birinci fıkrası (e) bendinde il özel idarelerinin yetkileri ve imtiyazları içinde sayılan vergi, resim ve harçlar dışında kalan ve miktarı on milyar Türk Lirasının altında olan dava konusu işlerin anlaşmayla tasfiyesine karar verilmesi konusunda miktarın belirlenmesine yönelik ve bununla ilişkili olarak 10 uncu maddenin birinci fıkrası (h) bendinde il genel meclisinin görev ve yetkileri içinde sayılan aynı konuya ilişkin düzenlemenin,

- 9 uncu maddesi; ikinci fıkrasında düzenlenen meclis üyelerinin dışında sayılan temsilcilerin meclis toplantılarına katılma ve görüş bildirme konusunun,

- 22 nci maddesi; il genel meclisinin feshine yol açacak şartlar ve bu konuda İçişleri Bakanlığı ve Danıştay'ın konumlarına ilişkin düzenlemelerin,

- 38 inci maddesi; il özel idaresinin denetiminin kapsamı ve türleri konusunda Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısı ile Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunuyla paralelliğin sağlanması yönünde temel prensip ışığında konunun,

- 63 üncü maddesi; kaymakamlara, valinin verdiği özel idare görevlerini yapmaları karşılığında verilecek aylık ödeneğin temsil tazminatından düşülüp, düşülmemesi konusunun,

Komisyonda ayrıca değerlendirilmesi kararlaştırılmıştır.

Tasarının;

- 1 inci maddesi; "hukuki statüsünü" ibaresinin metinden çıkarılması suretiyle,

- 2, 3 ve 4 üncü maddeleri aynen,

- 5 inci maddesi; "il sınırları dahilidir." ibaresinin "il sınırlarını kapsar." şeklinde redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

- 6 ncı maddesi; ikinci fıkrası (a) bendine il sınırları içindeki görevlerinin arasına sosyal yardımlarla birlikte sosyal hizmetlerin de ilave edilmesi, üçüncü fıkrası il özel idarelerinin hizmetlerinin yerine getirilmesinde, verildiği yerin gelişmişlik düzeyinin de öncelikler arasında yer almasını teminen metne ilave edilmesi suretiyle,

- 7 nci maddesi; birinci fıkrası, (a) ve (g) bentlerinde İçişleri Komisyonu tarafından yapılan değişikliğin benimsenerek "ve denetlemek" ibarelerinin ilave edilmesi, (g) bendinde "sıhhi müesseselere" ibaresinin "gayri sıhhi müesseselere" şeklinde değiştirilmesi, dördüncü fıkrası, il özel idaresinin vergi, resim ve harçlarının haczedilebilmesini teminen yeniden düzenlenmesi suretiyle,

- 8 inci maddesi; madde başlığının " il özel idaresine tanınan muafiyetler" olarak redaksiyona tabi tutulması ve il özel idaresine tanınan muafiyetler arasına katılma paylarının da ilave edilmesi suretiyle,

- 9 uncu maddesi; ikinci fıkrası meclis ve ihtisas komisyonu toplantılarına katılacak muhtar sayısının, her ilçe için il genel meclisi üye sayısı kadar olması yerine her ilçe için bir kişi ile sınırlandırılması, "faaliyet konularının" ibaresinin "faaliyet alanlarına giren konuların" olarak redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

- 10 uncu maddesi; birinci fıkrası (c ) bendinde yer alan "ve" ibaresi "ile" olarak değiştirilmesi, (e) bendi "yatırım ortaklığı" ibaresinden önce gelmek üzere "gayrimenkul" ibaresinin eklenmesi, (h) bendi vergi, resim ve harç dışında kalan dava konusu iki milyardan on milyara kadar özel idare alacaklarının il genel meclisince anlaşma ile tasfiyesini teminen hükmün yeniden düzenlenmesi, (m) bendi 36 ncı madde ile norm kadronun nasıl belirleneceği düzenlendiğinden "İçişleri Bakanlığı tarafından belirlenecek" ibaresinin metinden çıkarılması, (p) bendinde "Kanunlarda vergi, resim, harç ve katılma payı konusu yapılmayan" ibaresi "il özel idaresine kanunlarla verilen görev ve hizmetler dışında kalan" olarak amacın daha iyi ifade edilmesi için değiştirilmesi ve (h) bendinde yer alan özel idare alacaklarına ilişkin düzenlemenin bünyesinde büyükşehir bulunan illerde dört katına kadar artırılmasını düzenleyen hükmün yeni ikinci fıkra olarak eklenmesi suretiyle,

- 11 inci maddesi; birinci ve üçüncü fıkraları daha iyi ifade edilebilmesini teminen redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

- 12 nci maddesi, dördüncü fıkrasına il genel meclisi toplantılarının halka açık yapılabilmesini teminen metnin düzenlenmesi, fıkranın sonuna salt çoğunluk kavramına açıklık getirilmesi amacıyla " Salt çoğunluk belli bir sayının yarısından az olmayan çoğunluğu ifade eder." hükmünün eklenmesi, beşinci fıkrası, "başkan ve katip üyeler tarafından imzalanır." ibaresinden önce gelmek üzere "tutanak" ibaresinin eklenmesi, "görüntülü cihazlarla" ibaresinin "sesli veya görüntülü cihazlarla" olarak redaksiyona tabi tutulması, ildeki ve özel idare teşkilatındaki birim amirlerinin meclis toplantılarına davet edilebileceklerini düzenleyen bir hükmün metne yeni altıncı fıkra olarak ilave edilmesi suretiyle,

- 13 üncü maddesi; birinci fıkrasının sonunda yer alan "Ayrıca çeşitli yollarla da duyurulur." hükmü "Gündem, çeşitli yollarla da halka duyurulur." şeklinde redaksiyona tabi tutulması, ikinci fıkrasında yer alan çoğunluğun salt çoğunluk olduğuna açıklık getirmesi için redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

- 14 üncü maddesi; beşinci fıkrasında yer alan "çekimser oy kullanılamaz." hükmünün mecliste çekimser oy kullanmanın da demokratik bir hak olduğu görüşünden hareketle metinden çıkarılması ve buna paralel olarak "Oy verme kabul veya ret şeklinde olur." hükmünün "Oy verme kabul, ret veya çekimser şeklinde olur" olarak değiştirilmesi suretiyle,

- 15 inci maddesi; üçüncü fıkrasında valinin kesinleşen kararların iptalini ve yürütmesinin durdurulması isteyebilmesini düzenleyen hükmün, sözkonusu kararın meclisin ısrarı ile kesinleşen karar olduğuna açıklık getirecek şekilde ve idari yargılama esasları çerçevesinde idari yargıya başvurabilmesini teminen "iptalini ve yürütülmesinin durdurulması" ibaresinin metinden çıkarılması, dördüncü fıkrası kesinleşen il genel meclisi karar özetlerinin halka duyurulacağı doğrultusunda redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

- 16 ncı maddesi; ihtisas komisyonlarının toplanması ve raporlarını meclise sunmaları ile ilgili hükümleri içeren üçüncü ve dördüncü fıkralarının, meclis toplantısını müteakip imar ve bayındırlık komisyonunun en fazla on iş günü, diğer komisyonlar ise beş iş günü toplanarak kendisine havale edilen işleri sonuçlandırmaları ve bu sürenin sonunda raporlarını Meclis Başkanlığına sunmamaları halinde meclis başkanının konuyu doğrudan gündeme alabilmesini teminen yeniden düzenlenmesi suretiyle üçüncü fıkra olarak,

- 17 nci maddesi; aynen

- 18 inci maddesi; beşinci fıkrası "İçişleri Bakanlığına" ibaresinden önce konuya açıklık getirmek üzere "gereği yapılmak üzere" ibaresinin eklenmesi suretiyle,

- 19 uncu maddesi; evlatlıklarında metne ilave edilmesi amacıyla "kan ve kayın hısımlarıyla ilgili" ibaresi "kan, kayın hısımları ve evlatlıkları ile ilgili" olarak değiştirilmesi suretiyle,

- 20 nci maddesi; il genel meclisi üyelerinin görev sürelerinin sona ermesinden itibaren iki yıl süreyle il özel idaresi ve bağlı kuruluşlara karşı doğrudan veya dolaylı taahhüde girilememesi, komisyonculuk ve temsilcilik yapılamaması yönünde yeniden düzenlemesi suretiyle,

- 21 inci maddesi; ikinci fıkrasında yer alan "çoğunluğuyla" ibaresinin salt çoğunluk olduğunu ifade edecek şekilde redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

- 22 nci maddesi; birinci fıkrası (a) bendi, meclisin feshinin nedenleri arasında yer alan kanunla kendine verilen görevleri süresi içinde yapmaktan çekinirse hükmüne açıklık getirmek üzere, "Kendisine kanunla verilen görevleri süresi içinde yapmayı ihmal eder ve bu durum il özel idaresine ait işleri sekteye uğratırsa," şeklinde değiştirilmesi, (b) bendinde yer alan "siyasi konuları görüşür ve bu konuda karar alırsa," ibaresinin uygulamada sakıncalar yaratabileceği, konunun komisyonda ayrıntılı olarak değerlendirilmesi gerektiği ve "siyasi konularda karar alırsa," şeklinde değiştirilmesinin uygun olacağı, üçüncü fıkrasında yer alan "Danıştay, bu hususu en geç bir ay içinde karara bağlar." hükmü konuya açıklık getirmek amacıyla "Danıştay, toplantıların ertelenmesi hususunu en geç bir ay içinde karara bağlar." olarak redaksiyona tabi tutulmak suretiyle,

- 23 üncü maddesi; madde başlığının redaksiyona tabi tutulması, (c ) bendi AB Uyum Komisyonunun önerisi doğrultusunda "İçişleri Bakanı tarafından" ibaresinin metinden çıkarılması, (d) bendinin (b) bendi ile mükerrerliğinin giderilmesi amacıyla redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

- 24 üncü maddesi; birinci fıkrası İçişleri Komisyonunun önerisi doğrultusunda "ödenebilir." ibaresinin "ödenir." olarak değiştirilmesi suretiyle,

- 25 inci maddesi aynen,

- 26 ncı maddesi; birinci fıkrasının (f) bendi 7 nci maddenin (e) bendinde yapılan değişikliğe paralel olarak yeniden düzenlenmesi, encümenin görev ve yetkileri arasına "Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak" hükmünün yeni (j) bendi olarak ilave edilmesi suretiyle,

- 27 nci maddesi; encümenin toplantı zamanını düzenleyen birinci fıkrasında yer alan "birden az olmamak" ibaresi "en az bir defa olmak" şeklinde düzeltilmesi; ikinci fıkrasında yer alan "çoğunluğuyla" ibarelerinden önce gelmek üzere "salt" ibaresinin eklenmesi, üçüncü fıkrasında yer alan "Vali tarafından havale edilmeyen konular encümende görüşülemez." hükmünün encümenin seçilmiş üyelerinin de valinin uygun görüşü ile gündem maddesi teklif edebilmeleri doğrultusunda yeniden düzenlenmesi, dördüncü fıkrası "Encümen, gündemindeki konuları en geç bir hafta içinde görüşüp karara bağlar." şeklinde redaksiyona tabi tutulması, altıncı fıkrasında yer alan "Vali kesinleşen encümen kararının uygulanmasını durdurarak iptali için idari yargı mercilerine başvurabilir." şeklindeki hükmün "Vali kesinleşen encümen kararının uygulanmasını durdurduğu takdirde, idari yargı mercilerine yürütmeyi durdurma talebi ile birlikte on gün içinde başvurur." şeklinde değiştirilmesi, yedinci fıkrası 19 uncu maddede yapılan değişikliğe paralel olarak encümen başkan ve üyelerinin kan ve kayın hısımları ile ilgili işlerin görüşüldüğü toplantılara katılamama durumları arasına evlatlıklarının da ilave edilmesi suretiyle,

- 28 inci maddesi; encümen başkan ve üyelerine aylık brüt ödenek ödenmesini düzenleyen hükmün başkan ve üyelere hiyerarşik olarak farklı ödeme yapılabilmesi için, "Encümen başkan ve üyelerine, 15.000 gösterge rakamının" ibaresinin "Encümen başkanına 14.000 üyelerine 12.000 gösterge rakamının" şeklinde değiştirilmesi suretiyle,

- 29 uncu maddesi; aynen,

- 30 uncu maddesi; (c ) bendi "il özel idaresini devlet dairlerinde ve törenlerde, davacı veya davalı olarak da yargı yerlerinde temsil etmek veya vekil tayin etmek" şeklinde daha iyi ifade edilebilmesini teminen redaksiyona tabi tutulması, (k) bendi valinin il özel idaresine bağlı işletmeleri de denetlemesi doğrultusunda bende "işletmelerini" ibaresinin de ilave edilmesi ve bendin redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

- 31 inci maddesi; orta ve uzun vadeli stratejik plan kavramının mevzuatta yer almadığı ve ilgili olduğu yıl başında çalışma programının hazırlanmasını teminen, birinci fıkrasında "orta ve uzun vadeli stratejik plan ve" ibaresinin " stratejik plan ve ilgili olduğu yıl başından önce" olarak değiştirilmesi, üçüncü fıkrasında çalışma programının hazırlanıp kabulünden sonra bütçenin görüşülüp kabul edilebilmesini teminen "bütçeyle birlikte" ibaresinin "bütçeden önce" olarak değiştirilmesi suretiyle,

- 32 nci maddesi; aynen

- 33 üncü maddesi; madde başlığının "İhtilaf halinde temsil yetkisinin devri" olarak değiştirilmesi, valinin temsil yetkisinin devredilmesi durumunda yetki devri yapılan personelin görevlerini yapmamaları halinde uygulanacak müeyyideler mevcut mevzuat çerçevesinde uygulanacağından mükerrerliğe neden olacak Türk Ceza Kanununun 230 uncu maddesine göre cezalandırılacaklarını ve kurumun uğradığı zararın kendilerine ödetileceğine dair bir hükmün yer almasına gerek bulunmadığından ikinci fıkranın metinden çıkarılması suretiyle,

- 34 üncü maddesi; birinci fıkrası il özel idaresi organlarının veya bu organların üyelerinin görevden uzaklaştırılmalarının ilgili mevzuatına göre yerine getirileceğinden İçişleri Bakanı'nın metinden çıkarılması ve geçici bir önlem olarak kesin hükme kadar görevden uzaklaştırılabilmeyi düzenleyecek şekilde redaksiyona tâbi tutulması, ikinci fıkrası görevden uzaklaştırma önleminin üç ay yerine iki ayda bir gözden geçirileceği şeklinde değiştirilmesi suretiyle,

- 35 inci maddesi; birinci ve ikinci fıkraları birleştirilerek il özel idaresi teşkilatının hangi birimlerden oluşacağının, norm kadronun hangi kriterler ve ihtiyaçlar dikkate alınarak belirleneceğine açıklık getirilmesi ile ihtiyaçlar doğrultusunda yeni birimler kurulmasına imkan sağlanması ve bu birimlerin büyükşehir belediyesi olan illerde daire başkanlığı ve müdürlükler, diğer illerde müdürlük şeklinde kurulabilmesine yönelik olarak yeniden düzenlemesi, ikinci fıkrası direktif kelimesinin emir ile aynı anlamda olması nedeniyle metinden çıkarılması, dördüncü fıkrası üst yönetim görevine atanmayı ve eski görevlerine dönmeleri düzenleyen hükmün personelin istihdamı ile ilgili 36 ncı maddede yer alması gerektiğinden metinden çıkarılması, altıncı fıkrası nüfusu üç milyona kadar olan illerde en fazla iki, onun üzerindeki illerde en fazla dört genel sekreter yardımcısı kadrosu ihdas edilebilmesini teminen yeniden düzenlenmesi suretiyle,

- 36 ncı maddesi; başlığının "Norm kadro ve personel istihdamı" olarak değiştirilmesi, il özel idaresinin norm kadro ilkelerinin belirlenmesi, personelin atanması ile ilgili esas ve usuller, personelin hangi unvanlarda ne şekilde çalıştırılabileceği, ücretlerinin belirlenmesinde uyulacak esaslar, genel sekreterlik kadrosunun özlük haklarının belirlenmesi, kamu kurum ve kuruluşlarından yapılacak görevlendirmelerde uyulacak esas ve usullere ilişkin hükümlerin yeniden düzenlenmesi suretiyle,

- 37 nci maddesi; aynen,

- 38 inci maddesi; Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısı ve Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununda iç denetim konusunda benimsenen esaslar çerçevesinde konunun Komisyonumuzda ayrıca ele alınmasının Komisyona önerilmesi, ikinci fıkrası iç denetimin iç denetçiler tarafından yapılacağı doğrultusunda düzenlenmesi suretiyle,

- 39 uncu maddesi; birinci fıkrası "hukuk hakimi" ibaresinin "sulh hukuk hâkimi" olarak redaksiyona tâbi tutulması suretiyle 40 ıncı madde olarak,

- 40 ıncı maddesi; 39 uncu madde olarak aynen,

- 41 inci maddesi; aynen

- 42 nci maddesi; birinci fıkrası (c ) bendi "aktarılacak ödenekler" ibaresi "yapılacak ödemeler" olarak redaksiyona tâbi tutulması, (f) bendinde yer alan kira gelirlerinin bentten çıkarılması suretiyle,

- 43 üncü maddesi; birinci fıkrası (e) bendi köylere veya köylerin aralarında kurdukları birliklere yapılacak yardımı il genel meclisince belirlenecek ilkeler çerçevesinde yapılabilmesini teminen bendin yeniden düzenlenmesi, (g) bendi "diğer ücretler" ibaresinin "diğer ödemeler" olarak redaksiyona tâbi tutulması, (h) bendinde yer alan sosyal yardımlar ibaresinin "sosyal hizmet ve yardımlar" olarak değiştirilmesi, (k) bendinde yer alan, "danışmanlık ve denetim ücretleri" ibaresi "danışmanlık ve denetim hizmetleri karşılığı yapılacak ödemeler" şeklinde değiştirilmesi suretiyle,

- 44 üncü maddesi, birinci fıkrası "orta ve uzun vadeli stratejik plan" kavramının 31 inci maddeye paralel olarak "stratejik plan" şeklinde değiştirilmesi, bütçelerin Devlet Bütçesine paralel üç yıllık hazırlanmasını teminen "mali yılı" ibaresinden sonra gelmek üzere "ve izleyen iki yıl" ibaresinin metne ilave edilmesi suretiyle,

- 45 inci maddesi; ikinci fıkrası il genel meclisince bütçenin yıl başından önce kabul edilmesine açıklık getirmek amacıyla redaksiyona tâbi tutulması suretiyle,

- 46 ncı maddesi; birinci fıkrasında yer alan "harcama yetkilisi validir" ibaresinin "harcama yetkilisi genel sekreterdir." olarak değiştirilmesi, buna paralel olarak "Vali bu yetkisini genel sekretere, varsa" ibaresi, "Genel sekreter, bu yetkisini" olarak değiştirilmesi suretiyle,

- 47 nci maddesi aynen;

- 48 inci maddesi; madde başlığının "Bütçe" olarak değiştirilmesi, birinci fıkrası muhasebe ve raporlama standartları, çerçeve hesap planı ile düzenlenecek raporların şekil, süre ve türlerinin yönetmelikle düzenleneceğine ilişkin hükmün metinden çıkarılması suretiyle,

- 49 uncu maddesi aynen;

- 50 nci maddesi; başlığının "Gelecek yıllara yaygın hizmet yüklenmeleri" olarak değiştirilmesi, "benzeri" ibaresinin "diğer" olarak, "bakım ve onarım işleri" ibaresinden sonra gelmek üzere "ile diğer hizmetler" ibaresinin eklenmesi suretiyle,

- 51 inci maddesi; (a) bendi, dış borçlanmanın sadece yatırım programında yer alan projeler için 4749 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde yapılabileceğine açıklık getirilmek, (b) ve (c ) bentlerinin borçlanmaya sınır getiren hükmü mevcut borçla ilişkilendirilmeksizin gelir kriterine bağlanması, getirilen limitin iki kat artırılmasında Bakanlar Kuruluna yetki verilmesi, İller Bankasından yatırım programında yer alan projeler için yapılan borçlanmalar ile diğer bazı projelerin finansmanında borçlanma sınırlaması uygulanmayacağının öngörülmesi suretiyle (d) bendi olarak, (d) bendi (b) bendi olarak, (e) bendi tahvil ihracı yoluyla yapılacak toplam borçlanmaların dışında bırakılacakları düzenleyen ikinci cümlesi metinden çıkarılması suretiyle (c ) bendi olarak,

- 52 nci maddesi; il özel idaresinin şirket kurabilmesinin yanında kurulmuşlara da ortak olabilmesini teminen metnin sonuna "veya kurulmuşlara ortak olabilir." ibaresinin eklenmesi suretiyle,

- 53 üncü maddesi; birinci fıkrasında yer alan "bütçe içinde" ibaresi "bütçe içi" olarak redaksiyona tâbi tutulması, ikinci fıkrası işletmelerin il özel idaresinin tâbi olduğu usule göre denetleneceğine yönelik olarak yeniden düzenlenmesi suretiyle,

- 54 üncü maddesi; birinci fıkrasının "merkezi idare" ibaresinin çıkarılarak, kapsamın 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamındaki hazine alacakları hariç olmak üzere, tüm kamu kesimini içerecek şekilde genişletilmesi, kurumlar arasında borç-alacak ilişkilerinin sağlıklı bir şekilde yürütülmesini temin etmek amacıyla mahsupla birlikte takas işleminin de kapsama dahil edilmesi ve buna uygun olarak madde başlığına takas ibaresinin eklenmesi, kapsamdaki kurum ve kuruluşların bütçelerine yeterli ve gerekli ödeneğin konulacağına ilişkin bir hükmün eklenmesi suretiyle,

- 55 inci maddesi; ikinci fıkrada yer alan "taranma" ibaresinin "bakım" olarak İçişleri Komisyonunun önerisi doğrultusunda değiştirilmesi, cezaları düzenleyen bu maddeye tesislere verilecek zararın tazminini düzenleyen 61 inci maddenin ikinci fıkrası hükmünün yeni üçüncü fıkra olarak taşınması suretiyle,

- 56 ncı maddesi; ticaret, sanat ve meslekten men cezasının metinden çıkarılması suretiyle,

- 57 nci maddesi; eylemlerle birlikte işlemlerinde düzenleme kapsamına alınmasını teminen birinci fıkrası "işlem ve eylemleri" olarak, ikinci fıkrası "işlem ve eylemin" olarak redaksiyona tâbi tutulması suretiyle,

- 58 inci maddesi aynen,

- 59 uncu maddesi; birinci fıkrası verilen ceza kararlarının Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edileceği yönünde yeniden düzenlenmesi, ikinci fıkrası, idari yargı mercilerine müracaatın para cezalarının yürütülmesini durdurması şeklinde değiştirilmesi suretiyle,

- 60 ıncı maddesi; 56 ncı maddede yapılan değişikliğe paralel olarak ikinci fıkrasında yer alan "ticaret, sanat ve meslekten men cezası ise" ve "süresince geri alınması" ibarelerinin çıkarılması suretiyle,

- 61 inci maddesi; ikinci fıkrasının İçişleri Komisyonunun önerisinin benimsenerek 55 inci maddeye üçüncü fıkra olarak taşınması suretiyle,

- 62 nci maddesi; aynen,

- 63 üncü maddesi; birinci fıkrası kaymakamlara yaptıkları görev karşılığında yapılacak ödemeye esas katsayısının valiye yapılan ödemeden farklı olması gereğinden hareketle 15000 yerine 12000 olarak ve madde başlığının da "Kaymakamların görev ve ek ödeneği" olarak değiştirilmesi, ikinci fıkranın çıkarılıp çıkarılmaması konusunun da Komisyonumuzda ele alınmasının önerilmesi suretiyle,

- 64 üncü maddesi; (b) bendinde yer alan "Merkezi idareye ait" ibaresinden sonra gelmek üzere "asli görev ve" ibaresinin eklenmesi, "görülmesi" ibaresinin "yerine getirilmesi" olarak değiştirilmesi, (c) bendinde yer alan "dernekler" ibaresinin "kamu yararına çalışan dernekler", "vakıflar" ibaresinin de "vergi muafiyeti tanınmış vakıflar"olarak, (d) bendinde yer alan "hizmetlerinde" ibaresi "asli görev ve hizmetlerinde" olarak, ifadelere açıklık getirilmesi amacıyla redaksiyona tâbi tutulması, kamu kurum ve kuruluşlarına il özel idarelerince karşılanan veya tahsil edilen taşınmazların lojman ve sosyal tesis olarak kullanılamayacağını düzenleyen bir hükmün yeni ikinci fıkra olarak eklenmesi suretiyle,

- 65 ve 66 ncı maddeleri aynen,

- 67 nci maddesi; "özel idare veya bağlı kuruluşları lehine takdir edilen avukatlık ücreti, hazine avukatlarının tâbi olduğu usule göre dağıtılır" hükmünün ifadeye açıklık ve netlik kazandırmak amacıyla "mahkeme ve icra dairlerine karşı tarafa yükletilen ve tahsil edilen vekalet ücretlerinin dağıtımı 1389 sayılı Devlet Davalarına İntaç Eden Avukat ve Saireye Verilecek Ücreti Vekalet Hakkında Kanun hükümlerinin kıyas yolu ile uygulanacağı şeklinde düzenlenmesi suretiyle,

- 68 ve 69 uncu maddeleri aynen,

- 70 inci maddesi; "2.7.1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanunu" ibaresinden sonra gelmek üzere "14.7.1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu" ibaresinin eklenmesi suretiyle,

- 71 inci maddesi; aynen,

- Bu kanunun 11 inci maddesi gereğince yapılacak meclis başkanlık divanı seçiminin, Kanunun yayımlanmasından itibaren en geç bir ay içinde yapılmasını sağlamak ve il encümeni oluşuncaya kadar mevcut encümenin görevine devam etmesini temin eden hükmün yeni Geçici 1 inci madde olarak ilave edilmesi suretiyle,

- Norm kadro uygulamasına geçilinceye kadar ihdas, iptal ve boş kadro değişikliklerine ilişkin düzenlemelerin sağlanması amacıyla yeni Geçici 2 nci maddenin eklenmesi suretiyle,

- Yürürlük ve yürütmeye ilişkin 72 ve 73 üncü maddeleri aynen

kabul edilmiştir.

Ayrıca, Tasarının başlığı "İl Özel İdaresi Kanunu Tasarısı" olarak değiştirilmiştir.

Alt Komisyonumuz bu değerlendirmeler çerçevesinde yaptığı çalışmalarını bir rapor ve metin halinde Komisyonumuza sunmaya karar vermiştir.

Bu defa, Komisyonumuzun 1.6.2004 tarihinde yapmış olduğu 49 uncu birleşimde, İçişleri Bakanı Abdülkadir AKSU ile İçişleri Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Çevre ve Orman Bakanlığı, Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı, Hazine Müsteşarlığı, Devlet Personel Başkanlığı ve T.C. Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü temsilcilerinin de katılımlarıyla, Tasarının geneli üzerindeki görüşmelere geçilmiştir.

Tasarının geneli üzerinde yapılan müzakerelerde;

- İl özel idaresinin görev ve sorumluluklarını düzenleyen 6 ncı maddenin Anayasanın "İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzelkişiliği" başlıklı 123 üncü maddesine aykırılık teşkil ettiği,

- Genel Kurul gündeminde bulunan Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısı kanunlaşmadan, mahalli idarelere yönelik tasarıların görüşülmesinin uygun bir yöntem olmadığı, ayrıca mahalli idareler kapsamında öncelikle Belediyeler Kanunu Tasarısı'nın görüşülmesinin gerektiği,

- İl özel idaresinin denetim yetkisinin nasıl kullanılacağının belirli olmadığı, Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısı arasında da denetim konusunda uyumsuzlukların olduğu, özellikle hukuki denetim sürecine ilişkin bir düzenlemenin bulunmadığı,

- Performans ölçütlerinin belirlenmesinin yönetime bırakılmasının keyfiliğe yol açabileceği, diğer yandan stratejik plan kavramının anlaşılabilir, açık bir tanımının olmadığı, ayrıca, somut uygulamaya dönük aşamalar ve süreçler konusunda netlik bulunmadığı,

- İl özel idaresinin bütçesine ilişkin esas ve usullerin dayanması gereken temel ilkelerin kanunla düzenlenmesi gerektiği, yönetmeliklerin ancak kanunlarda belirlenen çerçevede uygulamaya yönelik düzenlemeler içerebileceği, dolayısıyla yönetmelikle kanunda yer alması gereken konularda düzenleme yapılmasının Anayasaya aykırılık oluşturacağı,

- Vergi, resim ve harç gibi kamu alacaklarının, idarenin gördüğü kamu hizmetinin karşılığı olduğu, Tasarıda bu alacakların haczinin öngörülmesinin, idarenin kamu hizmetini etkili bir şekilde sunmasına engel teşkil edeceği,

- İl özel idarelerinin şirket kurma ya da kurulmuş şirketlere ortak olabilmesinin, geçmiş tecrübeler dikkate alındığında işlevsel olamayacağı,

- İl özel idarelerinin borçlanma sınırlarının iyi belirlenmesi gerektiği, cari harcamalar için borçlanmaya imkân verilmesinin kamuda mali disiplini bozucu sonuçlara yol açabileceği,

- Valileri siyasi baskılardan uzak tutacak güvencelerin sağlanması gerektiği, bir önceki yıla ait faaliyet raporunun, il genel meclisi tarafından nitelikli çoğunlukla yeterli görülmemesi durumunda, valinin konumuna ilişkin açık ve net bir düzenlemenin bulunmadığı,

- İl Özel İdareleri Kanunu Tasarısı, Belediyeler Kanunu Tasarısı ve Büyükşehir Belediyeleri Kanunu Tasarısı arasında görev alanları ve yetki kullanımlarına yönelik mükerrerliklerin bulunduğu,

- Teşkilat ve fonksiyonları artan mahalli idarelerin, finansman konusunun öncelikle değerlendirilmesi gerektiği,

- Temel nitelikli yasalar olması nedeniyle mahalli idarelere yönelik pilot uygulamalar yapılmasının, ileride ortaya çıkması muhtemel aksaklıkların tespit edilmesi ve giderilmesi açısından önem taşıdığı,

- Yerel yönetimlerin güçlendirilmesinin çağdaş yönetim anlayışı ve demokratik katılımcılık ilkeleri açısından önem taşıdığı, bu çerçevede mahalli idarelerin yeniden yapılandırılmasının prensip itibarıyla yerinde olduğu,

- Hayvan hakları konusunun mahalli idarelerin görev ve sorumluluk alanında bulunması gerektiği, bunun Avrupa Birliği standartları çerçevesinde çağdaş yönetim anlayışının bir gereği olduğu,

- İl özel idarelerinin görev ve sorumlulukları arasında sayılan tarım, sanayi ve ticaret alanlarının ötesinde ilin ekonomik gelişim sürecinde de rol alması gerektiği,

şeklindeki görüş, eleştiri ve temennileri müteakip Hükümet adına yapılan tamamlayıcı açıklamalarda ise;

- Bu güne kadar, mahalli idarelere yönelik pek çok çalışmada, merkezde toplanan kamu yetkilerinin yerel düzeye devredilmesi konusunun kapsamlı bir düzenlemeye konu olamadığı, ihtiyaçlar doğrultusunda kısmi değişiklikler yapıldığı, bütüncül bir bakış açısı içinde merkezi idare ile yerel yönetimler arasında görev ve yetki kullanımı konusunda uyumlu bir reform düzenlemesinin öngörülemediği,

- Tasarıların hazırlık aşamasında sivil toplum kuruluşları ile işbirliği halinde çok sayıda platformlar oluşturulduğu, toplantılar, paneller, açık oturumlar, brifingler düzenlendiği,

- İl özel idaresinin görev ve sorumluluk alanlarına ilişkin düzenlemenin ülkemizin de imzalamış bulunduğu Yerel Yönetimler Özerklik Şartında yer alan düzenlemeler çerçevesinde belirlendiği,

- Eğitim planlarının yapılmasının ve müfredatın oluşturulmasının Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yerine getirileceği, il özel idarelerinin bu konudaki görevinin yürürlükteki Kanunda da bulunan görev ve yetkileri çerçevesinde ilköğretim okullarının yapım veya onarımına yönelik bir nitelik taşıdığı,

- Bütçeye ilişkin tasarıda yer alan düzenlemenin meri mevzuattaki hükümle aynı olduğu, bugüne kadar Anayasaya aykırılığı iddiası ile bir itiraza veya iptal talebine konu olmadığı,

- İl özel idarelerinin artan görev ve sorumluluk alanlarına paralel yeni bir teşkilat yapısının oluşturulmasının öngörüldüğü , bu çerçevede valinin yönetiminde genel sekreterlik bünyesinde daire başkanlıkları, şube müdürlükleri ve yeterli sayıda nitelikli personel ile hizmetlerin yürütüleceği,

- Yürürlükteki mevzuat ve uygulamalar çerçevesinde işleyişinde sorun yaşanmayan ve yönetimin sürekliliği açısından önem taşıyan hususların tasarıda muhafaza edildiği,

ifade edilmiştir.

Geneli üzerinde yapılan müzakerelerden sonra, Alt Komisyon tarafından hazırlanan rapor ve metin üzerinden görüşmelere geçilmesine karar verilmiştir. Komisyonumuz, konu üzerinde çalışmalarını, 3.6.2004, 8.6.2004 ve 9.6.2004 tarihlerinde yaptığı toplantılar ile tamamlamıştır.

Alt Komisyon metninin;

· 7 nci maddesi; Birinci fıkrasının (e ) bendinde yer alan "on milyar Türk Lirasının altında olan dava konusu işlerin ... " ibaresinin, " 25 milyar Türk Lirasına kadar olan dava konusu uyuşmazlıkların" şeklinde değiştirilmesi suretiyle,

· 9 uncu maddesi; ikinci fıkrası, ildeki kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, üniversite ve sendikalar ile gündemdeki konularla ilgili sivil toplum örgütleri temsilcilerinin, il genel meclisinin toplantıları yerine, ihtisas komisyonlarının toplantılarına katılmalarının, kararların oluşturulmasına daha etkili bir şekilde katılmalarının sağlanacağı görüşünden hareketle, fıkrada yer alan "meclis ve" ibaresinin metinden çıkarılarak, ihtisas komisyonları ile ilgili hususları düzenleyen 16 ncı maddeye dördüncü fıkra olarak eklenmesi suretiyle,

· 10 uncu maddesi;

- ( e ) bendinde yer alan "kurulmuş veya kurulacak ortaklıklara katılmaya veya" ibaresinin, il özel idarelerinin ticari olarak zarar eden veya işlevsiz duruma düşmüş şirketlere ortak olmasının önlenmesi amacıyla "veya bu ortaklıklardan" şeklinde değiştirilmesi,

- (h) bendinde yer alan " iki milyardan on milyar Türk Lirasına" ibaresinin, 7 nci maddede yapılan değişiklik doğrultusunda "beş milyardan, yirmi beş milyar Türk Lirasına" şeklinde değiştirilmesi,

- İkinci fıkrası, birinci fıkranın ( h) bendindeki parasal miktarların büyükşehir bulunan illerde farklı hesaplanmaması amacıyla metinden çıkarılması,

suretiyle,

· 12 nci maddesi; Dördüncü fıkrasında yer alan "halka" ibaresi, il genel meclisi toplantılarının açık olması ilkesinin, toplantıları izlemek isteyen herkese açık olduğu anlamı taşıdığından, tekrarı önlemek amacıyla metinden çıkarılması suretiyle,

· 16 ncı maddesi; 9 uncu maddenin ikinci fıkrasının, üniversitelerin, sendikaların, meslek kuruluşlarının ve sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerinin ihtisas komisyonlarının toplantılarına katılabilmelerinin sağlanması amacıyla dördüncü fıkra olarak maddeye eklenmesi suretiyle,

· 20 nci madesi; redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

· 24 üncü maddesi; birinci fıkrası; il genel meclisi başkanlarına, 2600 gösterge rakamı üzerinden hesaplanan miktarda huzur hakkı ödenebilmesi amacıyla yeniden düzenlenmesi suretiyle,

· 25 inci maddesi; redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

· 26 ncı maddesi; (f) bendinde yer alan "iki milyar" ibaresi, "beş milyar" olarak, (g) bendinde yer alan, " takasına" ibaresinin mevzuata uyum sağlanması amacıyla "trampa edilmesine" şeklinde değiştirilmesi ve son fıkrasının metinden çıkarılması suretiyle,

· 27 nci maddesi; üçüncü fıkrası, tüm encümen üyelerinin gündem maddesi teklif edebilmesini temin etmek amacıyla redaksiyona tabi tutulması ve altıncı fıkrasının son cümlesi, anlama açıklık kazandırılması amacıyla yeniden düzenlenmesi suretiyle,

· 32 nci maddesi; valinin il özel idaresiyle ilgili görev ve yetkilerinin ancak bir kısmını özel idare görevlileri ile ilçede kaymakamlara devredebilmesine imkân verecek şekilde yeniden düzenlenmesi suretiyle,

· 34 üncü madde; üçüncü fıkrasının redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

· 36 ncı maddesi,

- Birinci fıkrası, norm kadro ilkeleri yanında standartlarının da İçişleri Bakanlığı ile Devlet Personel Başkanlığı tarafından müştereken belirlenmesine olanak sağlanması amacıyla yeniden düzenlenmesi,

- Üçüncü fıkrasında yer alan " yıllık idari hizmet sözleşmesi" ibaresinin, sözleşmeli personel çalıştırılmasını, yıllık idari hizmet sözleşmesi ile sınırlı tutmamak amacıyla idareye daha geniş bir imkân veren "sözleşme" şeklinde değiştirilmesi,

- Beşinci fıkrasının sonuna, genel sekreterlik kadrosuna atananların, mali haklar yönünden ilişki kurulan unvanların atanmalarında aranan şartları taşımalarını da hükme bağlayan bir ifadenin mali haklarla atanma şartlarının paralelliğini sağlamak amacıyla metne eklenmesi,

- Altıncı fıkrasının ilk cümlesi; kamu kurum ve kuruluşlarından istihdam edilecek memurların, il özel idarelerinin birim müdürü ve üstü yönetici kadroları ile sınırlandırılmasını sağlayacak şekilde yeniden düzenlenmesi, son cümlesinin, metne yeni eklenen yedinci fıkrada gerekli düzenleme öngörüldüğünden metinden çıkarılması,

- Vali yardımcısı veya kaymakamlardan genel sekreter olarak atananların, bu görevlerinin sona ermesinden sonra, kendi kurumlarında görevlendirilmeleriyle ilgili konulara açıklık getirilmesi amacıyla daha önce tasarıda yer alan düzenlemenin yedinci fıkra olarak metne eklenmesi,

- Son fıkrasının, kamu kesiminde ücret adaletsizliğinin daha da artırılmaması ve uygulamada objektifliğin sağlanması amacıyla ikramiyelerin yılda bir defa, il genel meclisinin kararı ile işçiler hariç tüm personele verilebilmesi ve gösterge rakamının tüm illerde 20.000 olarak uygulanmasını sağlayacak şekilde yeniden düzenlenmesi,

suretiyle,

· 38 inci maddesi; ikinci fıkrası iç ve dış denetimin 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu hükümlerine göre yapılmasını hükme bağlayan bir ifadenin eklenmesi ve üçüncü fıkrasına, İçişleri Bakanlığı tarafından mali işlemler hariç, il özel idarelerinin diğer işlemlerinin Vali veya görevlendireceği elemanlar tarafından denetlenebilmesine imkân sağlayan bir ifadenin eklenmesi, suretiyle,

· 46 ncı maddesi; birinci fıkrası, 5018 sayılı Kanunun harcama yetkisi ile yetkilisine ilişkin konuları düzenleyen 31 inci maddesi ile uyumlu hale getirilmesi amacıyla yeniden düzenlenmesi suretiyle,

· 48 inci maddesi; Maliye Bakanlığının görüşü alınarak İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelik kapsamında muhasebeye ilişkin işlemlerle ilgili düzenleme yapma yetkisini de sağlayacak şekilde yeniden düzenlenmesi suretiyle,

· 50 nci maddesi; Anayasanın Devletleştirme ve özelleştirmeyle ilgili hususları düzenleyen 47 nci maddesi doğrultusunda gelecek yıllara yaygın hizmet yüklenimlerinin kanunla belirlenmesi gerektiği, çok geniş anlam ifade etmesi nedeniyle uygulamada gerek hukuksal gerekse teknik sorunlara yol açabilecek "diğer hizmetler" ibaresinin metinden çıkarılması suretiyle,

· 51 inci maddesi; birinci fıkrası il özel idarelerinin daha etkin, saydam ve katılımcı bir yapıya kavuşturulması amacıyla borçlanmayı, hizmetlerini yerine getirirken öz kaynaklarının yetersiz olduğu zamanlarda başvurulan bir finansman yöntemi olarak kullanmalarının sağlanması ve il özel idarelerinin aşırı borç yükü altına girmelerinin önlenmesi doğrultusunda, borçlanmaya sınır getirmek amacıyla (a) ve (d) bentlerinin yeniden düzenlenmesi ve fıkraya (e) bendinin eklenmesi suretiyle,

· 52 nci maddesi; 10 uncu maddenin (e ) bendinde yapılan değişiklik doğrultusunda yeniden düzenlenmesi suretiyle,

· 56 ncı maddesi; redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

· 57 nci maddesi; üçüncü fıkrası, tutanağın ilgiliye tebliğ edilmesinde tereddütleri gidermek amacıyla tutanağın muhtar kanalıyla tebliğ edilmesini sağlayacak şekilde yeniden düzenlenmesi ve fıkraların birbirleriyle anlam bütünlüğü oluşturması dikkate alınarak tek bir fıkra olarak birleştirilmesi suretiyle,

· 59 uncu maddesi; ikinci fıkrasının redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

· 64 üncü maddesi; birinci fıkrası (c ) bendi, "Vergi muafiyeti tanınmış vakıflar" ibaresinin başına "Bakanlar Kurulunca" ibaresinin eklenmesi, aynı fıkranın (d) bendinin, kamunun tahsis ve kiralamaya ilişkin uygulamalarına paralellik sağlayacak şekilde yeniden düzenlenmesi ve ikinci fıkrasında yer alan "lojman" ibaresinin "kamu konutu" şeklinde değiştirilmesi suretiyle,

· 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 11, 13, 14, 15, 17, 18, 19, 21, 22, 23, 28, 29, 30, 31, 33, 35, 37, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 47, 49, 53, 54, 55, 58, 60, 61, 62, 63, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71, Geçici 1 ve 2 nci maddeleri aynen,

· Yürürlük ve yürütmeye ilişkin 72 ve 73 üncü maddeleri ise aynen,

kabul edilmiştir.

Raporumuz, Genel Kurulun onayına sunulmak üzere Yüksek Başkanlığa saygı ile arz olunur.

Tasarıya aşağıdaki hususlarda katılmıyoruz.

1. Planlama olgusu, öteden beri sağ iktidarlarca ciddiye alınmamış ve bunun doğal sonucu olarak, gerek ekonomik ve gerekse sosyal açıdan çarpık bir yapı ortaya çıkmıştır. Yerel yönetimlerde reform yapıyoruz iddiasıyla gündeme getirilen bu Tasarıda fiziki planlama olgusu ciddi bir şekilde ele alınmamış ve var olan sorunlara kalıcı çözüm getirici ciddi düzenlemelere yer verilmemiştir. Oysa planlama olgusunun belli bir ekonomik ve sosyal bütünlük içinde ele alınmasını öngören yasal düzenlemelerin öngörülmesi gerekirdi. Bu hem sağlıklı kentleşme ve hem de büyüme açısından zorunludur.

2. Tasarının 7 nci maddesinin dördüncü fıkrasında, İçişleri Komisyonu tarafından yapılan değişiklik benimsenerek il özel idaresinin vergi, resim ve harçlarının haczedilmesi için değişiklik yapılmıştır. Bir kamu idaresinin vergi, resim ve harç gibi kamu alacakları, o idarenin gördüğü kamu hizmetinin karşılığıdır. Bu alacakların haczinin öngörülmesi, o idarenin kamu hizmeti görememesi ile eş anlamlıdır. Böyle bir yolun açılması halinde, üçüncü şahıs haciz ihbarnameleri ile (İİK. m. 89) daha mükellef vergisini İl Özel İdaresine ödemeden haciz alacaklısına ödemek zorunda kalacak, bu durumun hem idare hem de mükellefler açısından ortaya çıkaracağı sorunların hangi boyutta olacağını açıklamaya bile gerek yoktur.

3. Anayasanın 127 nci maddesi uyarınca mahalli idarelerin organları seçimle gelen kişilerden oluşmak zorundadır. Bu husus Anayasa Mahkemesi Kararları ile de tereddüde yer vermeyecek biçimde açıklığa kavuşmuştur. Tasarının 25 inci maddesine göre ise il encümeninin seçimle gelen üyeleri dışında atamayla gelen üyeleri de vardır. Bu düzenleme Anayasa'nın anılan maddesine aykırıdır.

4. İl encümeninin görevlerini düzenleyen 26 ncı maddede, Kamu İhale Kanunu hükümleri çerçevesinde satınalınacak mal ve hizmetlere ilişkin bir göreve yer verilmemesi önemli bir eksikliktir. Bu durumda anılan görev Tasarının 30 uncu maddesinin (o) bendine göre Vali tarafından yerine getirilmek durumunda kalınacaktır.

5. 36 ncı madde ile bir yandan norm kadro uygulaması getirilirken, öte yandan kamu kurum ve kuruluşlarında istihdam edilen memurların, valinin talebi, kendilerinin isteği ve kurumların izniyle il özel idarelerinde görevlendirilmelerine olanak veren düzenlemeye yer verilmiştir. Bu anlayış, norm kadro uygulamasına ve norm kadro getirilmesindeki mantığa aykırıdır.

6. İl özel idarelerinin denetimi de belediyelerin denetiminde olduğu üzere "yardımcı olmak", "rehberlik etmek" amacıyla yapılacaktır. Denetim "mevzuata, önceden belirlenmiş amaç ve hedeflere, performans ölçülerine, kalite standartlarına göre" yapılacaktır.

Bu işlem "tarafsız analiz, ölçme, değerlendirme, sonuçları rapor etme" işidir. Rapor, "ilgililere duyurulacak"tır. Tasarının 37 nci maddesi denetimi böyle tanımlamaktadır. Teftiş kavramından ise hiç söz edilmemektedir.

Tasarının 38 inci maddesine göre, il özel idarelerinde iç denetim; vali veya görevlendireceği iç denetçiler; dış denetim Sayıştay tarafından yapılacaktır. Ayrıca, il özel idaresinin mali işlemler dışında kalan diğer idari işlemleri, idarenin bütünlüğüne ve kalkınma planı ve stratejilerine uygunluğu açısından İçişleri Bakanlığı tarafından yapılacaktır.

Anayasanın 127 nci maddesinin beşinci fıkrasının öngördüğü idari vesayet, merkezden yönetimin yerel yönetimler üzerinde yapılabileceği ve yasa ile düzenlenmesi gereken bir denetim yetkisidir. Bu denetim yetkisi, Tasarıda olduğu üzere merkezden yönetimin elinde salt ve biçimsel bir denetim ve otorite aracı olarak düşünülemez. Bu yetki, aynı zamanda Tasarının 38 inci maddesinde de belirtildiği üzere; mahalli hizmetlerin idarenin bütünlüğü ilkesine uygun şekilde yürütülmesi, kamu görevlerinde birliğin sağlanması, toplum yararının korunması ve mahalli ihtiyaçların gereği gibi karşılanması amaçlarına yöneliktir. Bu amaçların, salt idari işlemlerle sınırlı, mali işlemleri denetim dışı bırakan bir vesayet yetkisi ile gerçekleştirilmesi ise olanaksızdır.

37 nci maddede, il özel idarelerinde denetimin amacı açıklanırken "performans ölçütleri" ibaresine yer verilmekle yürütmenin performans ölçütlerini belirlemek konusunda asli düzenleme yapmasına imkân tanınarak, asli düzenleme yetkisi, Anayasanın 7 nci maddesine aykırı biçimde yürütmeye devredilmiş olmaktadır. Böyle bir durum, idareye belirtilen konularda takdir yetkisini dilediği gibi kullanma, keyfi olarak belirleyebilme olanağını vermektedir. Böyle bir düzenleme de, yürütmenin kanuniliği ilkesi çerçevesinde değerlendirildiğinde Anayasanın 8 inci maddesine aykırı düşmektedir.

Anayasaya göre yürütmenin asli düzenleme yetkisi, Anayasanın gösterdiği ayrık haller dışında yoktur. Bu yetki Anayasanın 7 nci maddesinde Türkiye Büyük Millet Meclisine verilmiştir ve devredilemez. Yürütme, ancak yasayla asli olarak düzenlenmiş alanda kural koyabilir.

Anayasanın çeşitli maddelerinde yer alan "kanunla düzenlenir" deyiminden neyin anlaşılması gerektiği hususuna Anayasa Mahkemesi, kararlarıyla açıklık getirmiştir. Örneğin Anayasa Mahkemesi 18.6.1985 günlü E.185/3, K.1985/8 sayılı kararında konuyu şöyle belirginleştirmiştir:

"Yasa koyucu, belli konularda gerekli kuralları koyacak, çerçeveyi çizecek, eğer uygun ve zorunlu görürse, onların uygulanması yolunda sınırları belirlenmiş alanlar bırakacak, idare, ancak o alanlar içinde takdir yetkisine dayanmak suretiyle yasalara aykırı olmamak üzere bir takım kurallar koyarak yasanın uygulanmasını sağlayacaktır."

Esasen Anayasanın 8 inci maddesinin, yürütme yetkisi ve görevinin Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir, hükmünün anlamı da budur (Anayasa Mahkemesinin 22.6.1998 tarih ve E.1987/18, K.1986/23, sayılı kararı, R.G. 26.11.1988, sa.2001).

Diğer yandan her kademedeki yöneticilerin görevlerini performans ölçütlerine göre yapıp yapmadıklarının değerlendirilmesi; sonuçları itibariyle adaletsiz, kayırmaya açık ve bireysel rekabeti kışkırtacak bir durum yaratmaktadır. Zira düzenlemede kişisel performansın nasıl ölçüleceği, bunun objektif kriterlerinin neler olacağı ve kim tarafından değerlendirileceği soruları cevapsız kalmakta ve subjektif değerlendirmelere yol açmaktadır. Her kademedeki yöneticilerin sorumluluklarının, değerlendiricilerin algılayışlarına göre belirlenmesi ayrımcılığa ve eşitsizliğe meydan verecektir. Bu nedenle konusu ibare, Anayasanın 10 uncu maddesi hükmüne de aykırıdır.

7. Tasarının "Hizmetlerde aksama" başlığını taşıyan 40 ıncı maddesinde, il özel idaresi hizmetlerinin ciddi şekilde aksatıldığının ve bu durumun halkın sağlık, huzur ve esenliğini hayati derecede olumsuz etkilediğinin ilgili bakanlığın talebi üzerine "yetkili hukuk hâkimi" tarafından belirleneceği hükme bağlanmıştır. Ancak idarenin, kamu gücü kullanarak yaptığı işler idare hukukuna hâkimdir. Bu işlerden doğan uyuşmazlıklara da idari yargıda bakılır. Düzenleme idare hukukunun bu ilkesine aykırıdır.

8. Tasarının 5l inci maddesi ile il özel idarelerine borçlanma amacıyla tahvil çıkarma yetkisi yanında diğer bazı yetkiler verilmektedir. Bugün ekonominin birinci sorunu borç stokunun yüksekliği ve borcun çevrilebilirliğidir. Borç stokunun yüksekliği yüksek oranda "faiz dışı fazla" verilmesi gibi ekonomik ve sosyal politikaları baskı altına alan bir politikayla çözümlenmeye çalışılmaktadır. Böyle bir ortamda kamu borç stokunun artırılmasıyla sonuçlanacak bir düzenlemenin yapılması doğru değildir. Maddede öngörülen sınırlamalar bu sonucu engelleyebilecek nitelikte bulunmamaktadır. İl özel idarelerinin borçlanması konusunda esas ve usuller tesbit etmeye ve borçlanmaya sınırlamalar getirmeye Hazine Müsteşarlığı yetkili olmalıdır.

9. Tasarının "Borç ve alacakların takas ve mahsubu" başlığını taşıyan 54 üncü maddesi ile "Bu madde gereğince yapılacak mahsup işlemlerine ilişkin esas ve usuller, İçişleri Bakanlığının olumlu görüşü alınarak, Maliye Bakanlığı tarafından çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir." hükmü getirilmektedir.

Bu hüküm ile il özel idaresinin mahalli idarelerden veya merkezi idare kuruluşlarından olan ister özel hukuk, ister kamu hukukundan (vergi, resim, harç) kaynaklansın tüm alacak ve borçları için zorunlu bir "takas-mahsup sistemi" getirilmektedir. Böyle bir sistemin anlamı ise şudur: İl özel idareleri, mahalli idareler veya merkezi idare kuruluşlarından olan hiçbir alacağını nakden veya hesaben tahsil edemeyecekleri gibi borçlarını da bu şekilde ödemeyeceklerdir. Kaynağı ne olursa olsun bütün alacak ve borçlar takas-mahsup yoluyla itfa edilecektir.

Söz konusu maddenin gerekçesinde düzenlemenin amacı; merkezi idarenin özel idareye olan borçları için faiz ödemediği halde, özel- idareden olan alacakları için yüksek oranda faiz alması nedeniyle ortaya çıkan özel idare mağduriyetinin kısmen de olsa giderilmesi olarak açıklanmıştır. Ancak, bilindiği üzere faiz alacağı ya kanundan ya da sözleşmeden doğar. Her iki durumda da hak sahibinin hukuken bu alacağı tahsil yetkisine haiz olduğu açıktır. Kaldı ki, bu konuda maddede herhangi bir düzenleme de yapılmamıştır.

Düzenleme birikmiş borç/alacak stokunu tasfiyeye yönelik olmayıp daimidir.

Bu şekliyle bütçe prensiplerine aykırıdır.

10. 55 inci maddenin üçüncü fıkrasında özel idare tesislerine verilen zararın zarar verenlerden tahsili için öncelikle özel idareden tesisi eski duruma getirmesi şeklinde konulmuş olan hüküm zararın tahsilini güçleştirmektedir. Zarar tespit edilip özel idarece onarıma geçilmeden de tahsil edilebilmelidir.

11. İl Özel İdaresi Kanunu, Belediye Kanunu ve Büyükşehir Belediye Kanunu tasarılarında çok sayıda yetki ve görev mükerrerlikleri vardır. Böyle bir düzenleme, tasarılar yasalaştığında pek çok bürokratik işlemin doğmasına ve bürokraside gereksiz çekişmelere ortam hazırlayacaktır.

M. Akif Hamzaçebi Trabzon	Kemal Kılıçdaroğlu İstanbul	Yakup Kepenek Ankara
Ali Kemal Kumkumoğlu İstanbul	Gürol Ergin Muğla	Enis Tütüncü Tekirdağ
M. Mesut Özakcan Aydın	Ali Kemal Deveciler Balıkesir	Bülent Baratalı İzmir

İl Özel İdaresi Kanununun 36 ncı maddesi 2 inci paragrafında İl Özel İdaresi personelinin Vali tarafından atanacağı hususu yer almaktadır. Siyasi sorumluluğun Hükümet ve seçilmiş iktidar partileri tarafından yüklenildiği demokratik cumhuriyetlerde bu durum kabul edilemez sonuçlar verebilir. Zira seçimle iktidara gelen siyasi partiler Türkiye’deki yaygın demokratik uygulamalar ve anlayış çerçevesinde o ildeki tüm bakanlıkların icraatlarından sorumlu tutulmaktadır. Bu çerçevede iktidar olan siyasi partiler her türlü işin sorumluluğunu taşımakta ve olumsuz icraatlardan da sorumlu tutulmaktadırlar. Yeni geçmekte olduğumuz özel idare sistemi ile İl Genel Meclisinin yetki ve sorumlulukları artırılmakta, önceki uygulamanın aksine bundan böyle Vali değil meclisin kendi içinden seçeceği bir üye Meclise başkanlık etmektedir. Hal böyle iken seçilmiş il genel meclisini icraatın dışında tutmak ve özel idarenin tüm memurlarının ve bilhassa bundan böyle özel idareye bağlı olarak çalışacak tarım, sağlık, imar gibi çeşitli faaliyetlerin yöneticilerinin (müdür) atanma yetkisinin tümüyle kendisi de atanmış ve siyaseten sorumsuz valiye bırakılması çok yerinde bir uygulama olmayacaktır. Bu çerçevede, Valiye bırakılan yetkinin İl Genel Meclisi ile birlikte kullanılması hem atanacak müdürlerin çalışmalarının denetlenmesi açısından hem de muhtemel İl Genel Meclisi ile Vali arasında işlerde önceliklerin belirlenmesinde doğabilecek koordinasyonsuzlukların önlenmesinde ve sonuç olarak toplam verimliliğin artırılmasında son derece faydalı olacaktır. Aksi taktirde özellikle yönetici daire müdürlerinin atamasının tümüyle valiye bırakılması amaçladığımız yerelleşme ilkesinden uzaklaşarak belki de daha fazla merkezileşme sonucunu doğurabilecektir.

Saygılarımla.

Emin Bilgiç
Isparta

Esas No. : 1/767 27.5.2004

Komisyonumuzun 4.3.2004 tarihinde Hükümeti temsilen İçişleri Bakanı Abdülkadir AKSU ile İçişleri Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Devlet Planlama Teşkilâtı ve Devlet Personel Başkanlığı temsilcilerinin de katılımlarıyla yapmış olduğu 35 inci birleşiminde 1/767 esas numaralı "İl Özel İdareleri Kanunu Tasarısı" görüşülmeye başlanmış, verilen bir önerge ile tasarının daha ayrıntılı bir şekilde incelenmesini teminen alt komisyon kurulmasına karar verilmiştir.

Alt komisyon, 7.5.2004, 10.5.2004, 11.5.2004, 12.5.2004, 13.5.2004 tarihlerinde tali komisyon olan İçişleri ve Avrupa Birliği Uyum Komisyonlarının önerilerini de dikkate alarak, ilgili kurumların temsilcilerinin de katılımlarıyla yapmış olduğu çalışmaları tamamlamıştır.

Alt Komisyonumuzca;

- Tasarının 7 nci maddesi; birinci fıkrası (e) bendinde il özel idarelerinin yetkileri ve imtiyazları içinde sayılan vergi, resim ve harçlar dışında kalan ve miktarı on milyar Türk Lirasının altında olan dava konusu işlerin anlaşmayla tasfiyesine karar verilmesi konusunda miktarın belirlenmesine yönelik ve bununla ilişkili olarak 10 uncu maddenin birinci fıkrası (h) bendinde il genel meclisinin görev ve yetkileri içinde sayılan aynı konuya ilişkin düzenlemenin,

- 9 uncu maddesi; ikinci fıkrasında düzenlenen meclis üyelerinin dışında sayılan temsilcilerin meclis toplantılarına katılma ve görüş bildirme konusunun,

- 22 nci maddesi; il genel meclisinin feshine yol açacak şartlar ve bu konuda İçişleri Bakanlığı ve Danıştay'ın konumlarına ilişkin düzenlemelerin,

- 38 inci maddesi; il özel idaresinin denetiminin kapsamı ve türleri konusunda Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısı, Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile paralelliğin sağlanması yönünde temel prensip ışığında konunun,

- 63 üncü maddesi; kaymakamlara, valinin verdiği özel idare görevlerini yapmaları karşılığında verilecek aylık ödeneğin temsil tazminatından düşülüp, düşülmemesi konusunun,

Komisyon gündeminde ayrıca değerlendirilmesi kararlaştırılmıştır.

Tasarının;

- 1 inci maddesi; "hukuki statüsünü" ibaresinin metinden çıkarılması suretiyle,

- 2, 3 ve 4 üncü maddeleri aynen,

- 5 inci maddesi; "il sınırları dahilidir." ibaresinin "il sınırlarını kapsar." şeklinde redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

- 6 ncı maddesi; ikinci fıkrası (a) bendine il sınırları içindeki görevlerinin arasına sosyal yardımlarla birlikte sosyal hizmetlerin de ilave edilmesi, üçüncü fıkrası il özel idarelerinin hizmetlerinin yerine getirilmesinde, verildiği yerin gelişmişlik düzeyinin de öncelikler arasında yer almasını teminen metne ilave edilmesi suretiyle,

- 7 nci maddesi; birinci fıkrası, (a) ve (g) bentlerinde İçişleri Komisyonu tarafından yapılan değişikliğin benimsenerek "ve denetlemek" ibarelerinin ilave edilmesi, (g) bendinde "sıhhi müesseselere" ibaresinin "gayri sıhhi müesseselere" şeklinde değiştirilmesi, dördüncü fıkrası, il özel idaresinin vergi, resim ve harçlarının haczedilebilmesini teminen yeniden düzenlenmesi suretiyle,

- 8 inci maddesi; madde başlığının " il özel idaresine tanınan muafiyetler" olarak redaksiyona tabi tutulması ve il özel idaresine tanınan muafiyetler arasına katılma paylarının da ilave edilmesi suretiyle,

- 9 uncu maddesi, ikinci fıkrası meclis ve ihtisas komisyonu toplantılarına katılacak muhtar sayısının, her ilçe için il genel meclisi üye sayısı kadar olması yerine her ilçe için bir kişi ile sınırlandırılması, "faaliyet konularının" ibaresinin "faaliyet alanlarına giren konuların" olarak redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

- 10 uncu maddesi; birinci fıkrası (c) bendinde yer alan "ve" ibaresi "ile" olarak değiştirilmesi, (e) bendi "yatırım ortaklığı" ibaresinden önce gelmek üzere "gayrimenkul" ibaresinin eklenmesi, (h) bendi vergi, resim ve harç dışında kalan dava konusu iki milyardan on milyara kadar özel idare alacaklarının il genel meclisince anlaşma ile tasfiyesini teminen hükmün yeniden düzenlenmesi, (m) bendi 36 ncı madde ile norm kadronun nasıl belirleneceği düzenlendiğinden "İçişleri Bakanlığı tarafından belirlenecek" ibaresinin metinden çıkarılması, (p) bendinde "Kanunlarda vergi, resim, harç ve katılma payı konusu yapılmayan" ibaresi "il özel idaresine kanunlarla verilen görev ve hizmetler dışında kalan" olarak amacın daha iyi ifade edilmesi için değiştirilmesi ve (h) bendinde yer alan özel idare alacaklarına ilişkin düzenlemenin bünyesinde büyükşehir bulunan illerde dört katına kadar artırılmasını düzenleyen hükmün yeni ikinci fıkra olarak eklenmesi suretiyle,

- 11 inci maddesi; birinci ve üçüncü fıkraları daha iyi ifade edilebilmesini teminen redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

- 12 nci maddesi, dördüncü fıkrasına il genel meclisi toplantılarının halka açık yapılabilmesini teminen metnin düzenlenmesi, fıkranın sonuna salt çoğunluk kavramına açıklık getirilmesi amacıyla " Salt çoğunluk belli bir sayının yarısından az olmayan çoğunluğu ifade eder." hükmünün eklenmesi, beşinci fıkrası, "başkan ve katip üyeler tarafından imzalanır." ibaresinden önce gelmek üzere "tutanak" ibaresinin eklenmesi, "görüntülü cihazlarla" ibaresinin "sesli veya görüntülü cihazlarla" olarak redaksiyona tabi tutulması, ildeki ve özel idare teşkilâtındaki birim amirlerinin meclis toplantılarına davet edilebileceklerini düzenleyen bir hükmün metne yeni altıncı fıkra olarak ilave edilmesi suretiyle,

- 13 üncü maddesi; birinci fıkrasının sonunda yer alan "Ayrıca çeşitli yollarla da duyurulur." hükmü "Gündem, çeşitli yollarla da halka duyurulur." şeklinde redaksiyona tabi tutulması, ikinci fıkrasında yer alan çoğunluğun salt çoğunluk olduğuna açıklık getirmesi için redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

- 14 üncü maddesi; beşinci fıkrasında yer alan "çekimser oy kullanılamaz." hükmünün mecliste çekimser oy kullanmanın da demokratik bir hak olduğu görüşünden hareketle metinden çıkarılması ve buna paralel olarak "Oy verme kabul veya ret şeklinde olur." hükmünün "Oy verme kabul, ret veya çekimser şeklinde olur" olarak değiştirilmesi suretiyle,

- 15 inci maddesi; üçüncü fıkrasında valinin kesinleşen kararların iptalini ve yürütmesinin durdurulması isteyebilmesini düzenleyen hükmün, sözkonusu kararın meclisin ısrarı ile kesinleşen karar olduğuna açıklık getirecek şekilde ve idari yargılama esasları çerçevesinde idari yargıya başvurabilmesini teminen "iptalini ve yürütülmesinin durdurulması" ibaresinin metinden çıkarılması, dördüncü fıkrası kesinleşen il genel meclisi karar özetlerinin halka duyurulacağı doğrultusunda redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

- 16 ncı maddesi; ihtisas komisyonlarının toplanması ve raporlarını meclise sunmaları ile ilgili hükümleri içeren üçüncü ve dördüncü fıkralarının, meclis toplantısını müteakip imar ve bayındırlık komisyonunun en fazla on iş günü, diğer komisyonlar ise beş iş günü toplanarak kendisine havale edilen işleri sonuçlandırmaları ve bu sürenin sonunda raporlarını Meclis Başkanlığına sunmamaları halinde meclis başkanının konuyu doğrudan gündeme alabilmesini teminen yeniden düzenlenmesi suretiyle üçüncü fıkra olarak,

- 17 nci maddesi; aynen

- 18 inci maddesi; beşinci fıkrası "İçişleri Bakanlığına" ibaresinden önce konuya açıklık getirmek üzere "gereği yapılmak üzere" ibaresinin eklenmesi suretiyle,

- 19 uncu maddesi; evlatlıklarında metne ilave edilmesi amacıyla "kan ve kayın hısımlarıyla ilgili" ibaresi "kan, kayın hısımları ve evlatlıkları ile ilgili" olarak değiştirilmesi suretiyle,

- 20 nci maddesi; il genel meclisi üyelerinin görev sürelerinin sona ermesinden itibaren iki yıl süreyle il özel idaresi ve bağlı kuruluşlara karşı doğrudan veya dolaylı taahhüde girilememesi, komisyonculuk ve temsilcilik yapılamaması yönünde yeniden düzenlemesi suretiyle,

- 21 inci maddesi; ikinci fıkrasında yer alan "çoğunluğuyla" ibaresinin salt çoğunluk olduğunu ifade edecek şekilde redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

- 22 nci maddesi; birinci fıkrası (a) bendi, meclisin feshinin nedenleri arasında yer alan kanunla kendine verilen görevleri süresi içinde yapmaktan çekinirse hükmüne açıklık getirmek üzere, "Kendisine kanunla verilen görevleri süresi içinde yapmayı ihmal eder ve bu durum il özel idaresine ait işleri sekteye uğratırsa," şeklinde değiştirilmesi, (b) bendinde yer alan "siyasi konuları görüşür ve bu konuda karar alırsa," ibaresinin uygulamada sakıncalar yaratabileceği, konunun komisyonda ayrıntılı olarak değerlendirilmesi gerektiği ve "siyasi konularda karar alırsa," şeklinde değiştirilmesinin uygun olacağı, üçüncü fıkrasında yer alan "Danıştay, bu hususu en geç bir ay içinde karara bağlar." hükmü konuya açıklık getirmek amacıyla "Danıştay, toplantıların ertelenmesi hususunu en geç bir ay içinde karara bağlar." olarak redaksiyona tabi tutulmak suretiyle,

- 23 üncü maddesi; madde başlığının redaksiyona tabi tutulması, (c ) bendi AB Uyum Komisyonunun önerisi doğrultusunda "İçişleri Bakanı tarafından" ibaresinin metinden çıkarılması, (d) bendinin (b) bendi ile mükerrerliğinin giderilmesi amacıyla redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

- 24 üncü maddesi; birinci fıkrası İçişleri Komisyonunun önerisi doğrultusunda "ödenebilir." ibaresinin "ödenir." olarak değiştirilmesi suretiyle,

- 25 inci maddesi aynen,

- 26 ncı maddesi; birinci fıkrasının (f) bendi 7 nci maddenin (e) bendinde yapılan değişikliğe paralel olarak yeniden düzenlenmesi, encümenin görev ve yetkileri arasına "Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak" hükmünün yeni (j) bendi olarak ilave edilmesi suretiyle,

- 27 nci maddesi; encümenin toplantı zamanını düzenleyen birinci fıkrasında yer alan "birden az olmamak" ibaresi "en az bir defa olmak" şeklinde düzeltilmesi; ikinci fıkrasında yer alan "çoğunluğuyla" ibarelerinden önce gelmek üzere "salt" ibaresinin eklenmesi, üçüncü fıkrasında yer ala "Vali tarafından havale edilmeyen konular encümende görüşülemez." hükmünün encümenin seçilmiş üyelerinin de valinin uygun görüşü ile gündem maddesi teklif edebilmeleri doğrultusunda yeniden düzenlenmesi, dördüncü fıkrası "Encümen, gündemindeki konuları en geç bir hafta içinde görüşüp karara bağlar." şeklinde redaksiyona tabi tutulması, altıncı fıkrasında yer alan "Vali kesinleşen encümen kararının uygulanmasını durdurarak iptali için idari yargı mercilerine başvurabilir." şeklindeki hükmün "Vali kesinleşen encümen kararının uygulanmasını durdurduğu takdirde, idari yargı mercilerine yürütmeyi durdurma talebi ile birlikte on gün içinde başvurur." şeklinde değiştirilmesi, yedinci fıkrası 19 uncu maddede yapılan değişikliğe paralel olarak encümen başkan ve üyelerinin kan ve kayın hısımları ile ilgili işlerin görüşüldüğü toplantılara katılamama durumları arasına evlatlıklarının da ilave edilmesi suretiyle,

- 28 inci maddesi; encümen başkan ve üyelerine aylık brüt ödenek ödenmesini düzenleyen hükmün başkan ve üyelere hiyerarşik farklı ödeme yapılabilmesi için, "Encümen başkan ve üyelerine, 15.000 gösterge rakamının" ibaresinin "Encümen başkanına 14.000, üyelerine 12.000 gösterge rakamının" şeklinde değiştirilmesi suretiyle,

- 29 uncu maddesi; aynen,

- 30 uncu maddesi; (c ) bendi "il özel idaresini devlet dairelerinde ve törenlerde, davacı veya davalı olarak da yargı yerlerinde temsil etmek veya vekil tayin etmek" şeklinde daha iyi ifade edilebilmesini teminen redaksiyona tabi tutulması, (k) bendi valinin il özel idaresine bağlı işletmeleri de denetlemesi doğrultusunda bende "işletmelerini" ibaresinin de ilave edilmesi ve bendin redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

- 31 inci maddesi; orta ve uzun vadeli stratejik plan kavramının mevzuatta yer almadığı ve ilgili olduğu yıl başında çalışma programının hazırlanmasını teminen, birinci fıkrasında "orta ve uzun vadeli stratejik plan ve" ibaresinin " stratejik plan ve ilgili olduğu yıl başından önce" olarak değiştirilmesi, üçüncü fıkrasında çalışma programının hazırlanıp kabulünden sonra bütçenin görüşülüp kabul edilebilmesini teminen "bütçeyle birlikte" ibaresinin "bütçeden önce" olarak değiştirilmesi suretiyle,

- 32 nci maddesi; aynen

- 33 üncü maddesi; madde başlığının "İhtilaf halinde temsil yetkisinin devri" olarak değiştirilmesi, valinin temsil yetkisinin devredilmesi durumunda yetki devri yapılan personelin görevlerini yapmamaları halinde uygulanacak müeyyideler mevcut mevzuat çerçevesinde uygulanacağından mükerrerliğe neden olacak Türk Ceza Kanununun 230 uncu maddesine göre cezalandırılacaklarını ve kurumun uğradığı zararın kendilerine ödetileceğine dair bir hükmün yer almasına gerek bulunmadığından ikinci fıkranın metinden çıkarılması suretiyle,

- 34 üncü maddesi; birinci fıkrası il özel idaresi organlarının veya bu organların üyelerinin görevden uzaklaştırılmalarının ilgili mevzuatına göre yerine getirileceğinden İçişleri Bakanı'nın metinden çıkarılması ve geçici bir önlem olarak kesin hükme kadar görevden uzaklaştırılabilmeyi düzenleyecek şekilde redaksiyona tabi tutulması, ikinci fıkrası görevden uzaklaştırma önleminin üç ay yerine iki ayda bir gözden geçirileceği şeklinde değiştirilmesi suretiyle,

- 35 inci maddesi; birinci ve ikinci fıkraları birleştirilerek il özel idaresi teşkilâtının hangi birimlerden oluşacağının, norm kadronun hangi kriterler ve ihtiyaçlar dikkate alınarak belirleneceğine açıklık getirilmesi ile ihtiyaçlar doğrultusunda yeni birimler kurulmasına imkân sağlanması ve bu birimlerin büyükşehir belediyesi olan illerde daire başkanlığı ve müdürlükler, diğer illerde müdürlük şeklinde kurulabilmesine yönelik olarak yeniden düzenlemesi, ikinci fıkrası direktif kelimesinin emir ile aynı anlamda olması nedeniyle metinden çıkarılması, dördüncü fıkrası üst yönetim görevine atanmayı ve eski görevlerine dönmeleri düzenleyen hükmün personelin istihdamı ile ilgili 36 ncı maddede yer alması gerektiğinden metinden çıkarılması, altıncı fıkrası nüfusu üç milyona kadar olan illerde en fazla iki, onun üzerindeki illerde en fazla dört genel sekreter yardımcısı kadrosu ihdas edilebilmesini teminen yeniden düzenlenmesi suretiyle,

- 36 ncı maddesi; başlığının "Norm kadro ve personel istihdamı" olarak değiştirilmesi, il özel idaresinin norm kadro ilkelerinin belirlenmesi, personelin atanması ile ilgili esas ve usuller, personelin hangi unvanlarda ne şekilde çalıştırılabileceği, ücretlerinin belirlenmesinde uyulacak esaslar, genel sekreterlik kadrosunun özlük haklarının belirlenmesi, kamu kurum ve kuruluşlarından yapılacak görevlendirmelerde uyulacak esas ve usullere ilişkin hükümlerin yeniden düzenlenmesi suretiyle,

- 37 nci maddesi; aynen,

- 38 inci maddesi; Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısı ve Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununda iç denetim konusunda benimsenen esaslar çerçevesinde konunun Komisyonumuzda ayrıca ele alınmasının Komisyona önerilmesi, ikinci fıkrası iç denetimin iç denetçiler tarafından yapılacağı doğrultusunda düzenlenmesi suretiyle,

- 39 uncu maddesi; birinci fıkrası "hukuk hâkimi" ibaresinin "sulh hukuk hâkimi" olarak redaksiyona tabi tutulması suretiyle 40 ıncı madde olarak,

- 40 ıncı maddesi; 39 uncu madde olarak aynen,

- 41 inci maddesi; aynen

- 42 nci maddesi; birinci fıkrası (c ) bendi "aktarılacak ödenekler" ibaresi "yapılacak ödemeler" olarak redaksiyona tabi tutulması, (f) bendinde yer alan kira gelirlerinin bentten çıkarılması suretiyle,

- 43 üncü maddesi; birinci fıkrası (e) bendi köylere veya köylerin aralarında kurdukları birliklere yapılacak yardımı il genel meclisince belirlenecek ilkeler çerçevesinde yapılabilmesini teminen bendin yeniden düzenlenmesi, (g) bendi "diğer ücretler" ibaresinin "diğer ödemeler" olarak redaksiyona tabi tutulması, (h) bendinde yer alan sosyal yardımlar ibaresinin "sosyal hizmet ve yardımlar" olarak değiştirilmesi, (k) bendinde yer alan, "danışmanlık ve denetim ücretleri" ibaresi "danışmanlık ve denetim hizmetleri karşılığı yapılacak ödemeler" şeklinde değiştirilmesi suretiyle,

- 44 üncü maddesi, birinci fıkrası "orta ve uzun vadeli stratejik plan" kavramının 31 inci maddeye paralel olarak "stratejik plan" şeklinde değiştirilmesi, bütçelerin Devlet Bütçesine paralel üç yıllık hazırlanmasını teminen "malî yılı" ibaresinden sonra gelmek üzere" ve izleyen iki yıl" ibaresinin metne ilave edilmesi suretiyle,

- 45 inci maddesi; ikinci fıkrası il genel meclisince bütçenin yıl başından önce kabul edilmesine açıklık getirmek amacıyla redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

- 46 ncı maddesi; birinci fıkrasında yer alan "harcama yetkilisi validir" ibaresinin "harcama yetkilisi genel sekreterdir." olarak değiştirilmesi, buna paralel olarak "Vali bu yetkisini genel sekretere, varsa" ibaresi, "Genel sekreter, bu yetkisini" olarak değiştirilmesi suretiyle,

- 47 nci maddesi aynen;

- 48 inci maddesi; madde başlığının "Bütçe" olarak değiştirilmesi, birinci fıkrası muhasebe ve raporlama standartları, çerçeve hesap planı ile düzenlenecek raporların şekil, süre ve türlerinin yönetmelikle düzenleneceğine ilişkin hükmün metinden çıkarılması suretiyle,

- 49 uncu maddesi aynen;

- 50 nci maddesi; başlığının "Gelecek yıllara yaygın hizmet yüklenmeleri" olarak değiştirilmesi, "benzeri" ibaresinin "diğer" olarak, "bakım ve onarım işleri" ibaresinden sonra gelmek üzere "ile diğer hizmetler" ibaresinin eklenmesi suretiyle,

- 51 inci maddesi; (a) bendi, dış borçlanmanın sadece yatırım programında yer alan projeler için 4749 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde yapılabileceğine açıklık getirilmek, (b) ve (c ) bentlerinin borçlanmaya sınır getiren hükmü mevcut borçla ilişkilendirilmeksizin gelir kriterine bağlanması, getirilen limitin on puana kadar artırılmasında Bakanlar Kuruluna yetki verilmesi, İller Bankasından yatırım programında yer alan projeler için yapılan borçlanmalar ile diğer bazı projelerin finansmanında borçlanma sınırlaması uygulanmayacağının öngörülmesi suretiyle (b) bendi olarak, (d) bendi (b) bendi olarak, (e) bendi ikinci cümlesinin metinden çıkarılması suretiyle,

- 52 nci maddesi; il özel idaresinin şirket kurabilmesinin yanında kurulmuşlara da ortak olabilmesini teminen metnin sonuna "veya kurulmuşlara ortak olabilir." ibaresinin eklenmesi suretiyle,

- 53 üncü maddesi; birinci fıkrasında yer alan "bütçe içinde" ibaresi "bütçe içi" olarak redaksiyona tabi tutulması, ikinci fıkrası işletmelerin il özel idaresinin tabi olduğu usule göre denetleneceğine yönelik olarak yeniden düzenlenmesi suretiyle,

- 54 üncü maddesi; birinci fıkrasının "merkezi idare" ibaresinin çıkarılarak, kapsamın 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında kanun kapsamındaki hazine alacakları hariç olmak üzere, tüm kamu kesimini içerecek şekilde genişletilmesi, kurumlar arasında borç-alacak ilişkilerinin sağlıklı bir şekilde yürütülmesini temin etmek amacıyla mahsupla birlikte takas işleminin de kapsama dahil edilmesi ve buna uygun olarak madde başlığına takas ibaresinin eklenmesi, kapsamdaki kurum ve kuruluşların bütçelerine yeterli ve gerekli ödeneğin konulacağına ilişkin bir hükmün eklenmesi suretiyle,

- 55 inci maddesi; ikinci fıkrada yer alan "taranma" ibaresinin "bakım" olarak İçişleri Komisyonunun önerisi doğrultusunda değiştirilmesi, tesislere verilecek zararın tazminini düzenleyen 61 inci maddenin ikinci fıkrası hükmünün maddeye yeni üçüncü fıkra olarak taşınması suretiyle,

- 56 ncı maddesi; ticaret, sanat ve meslekten men cezasının metinden çıkarılması suretiyle,

- 57 nci maddesi; eylemlerle birlikte işlemlerinde düzenleme kapsamına alınmasını teminen birinci fıkrası "işlem ve eylemleri" olarak, ikinci fıkrası "işlem ve eylemin" olarak redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

- 58 inci maddesi aynen,

- 59 uncu maddesi; birinci fıkrası verilen ceza kararlarının Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edileceği yönünde yeniden düzenlenmesi, ikinci fıkrası, idari yargı mercilerine müracaatın para cezalarının yürütülmesini durdurması şeklinde değiştirilmesi suretiyle,

- 60 ıncı maddesi; 56 ncı maddede yapılan değişikliğe paralel olarak ikinci fıkrasında yer alan "ticaret, sanat ve meslekten men cezası ise" ve "süresince geri alınması" ibarelerinin çıkarılması suretiyle,

- 61 inci maddesi; ikinci fıkrasının İçişleri Komisyonunun önerisinin benimsenerek 55 inci maddeye üçüncü fıkra olarak taşınması suretiyle,

- 62 nci maddesi; aynen,

- 63 üncü maddesi; birinci fıkrası kaymakamlara yaptıkları görev karşılığında yapılacak ödemeye esas katsayısının valiye yapılan ödemeden farklı olması gereğinden hareketle 15000 yerine 12000 olarak ve madde başlığının da "Kaymakamların görev ve ek ödeneği" olarak değiştirilmesi, ikinci fıkranın çıkarılıp çıkarılmaması konusunun da Komisyonumuzda ele alınmasının önerilmesi suretiyle,

- 64 üncü maddesi; (b) bendinde yer alan "Merkezi idareye ait" ibaresinden sonra gelmek üzere "asli görev ve" ibaresinin eklenmesi, "görülmesi" ibaresinin "yerine getirilmesi" olarak değiştirilmesi, (c) bendinde yer alan "dernekler" ibaresinin "kamu yararına çalışan dernekler", "vakıflar" ibaresinin de "vergi muafiyeti tanınmış vakıflar"olarak, (d) bendinde yer alan "hizmetlerinde" ibaresi "asli görev ve hizmetlerinde" olarak, ifadelere açıklık getirilmesi amacıyla redaksiyona tabi tutulması, kamu kurum ve kuruluşlarına il özel idarelerince karşılanan veya tahsil edilen taşınmazların lojman ve sosyal tesis olarak kullanılamayacağını düzenleyen bir hükmün yeni ikinci fıkra olarak eklenmesi suretiyle,

- 65 ve 66 ncı maddeleri aynen,

- 67 nci maddesi; "özel idare veya bağlı kuruluşları lehine takdir edilen avukatlık ücreti, hazine avukatlarının tabi olduğu usule göre dağıtılır" hükmünün ifadeye açıklık ve netlik kazandırmak amacıyla "mahkeme ve icra dairelerine karşı tarafa yükletilen ve tahsil edilen vekalet ücretlerinin dağıtımı 1389 sayılı Devlet Davalarına İntaç Eden Avukat ve Saireye Verilecek Ücreti Vekalet Hakkında Kanun hükümlerinin kıyas yolu ile uygulanacağı şeklinde düzenlenmesi suretiyle,

- 68 ve 69 uncu maddeleri aynen,

- 70 inci maddesi; "2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanunu" ibaresinden sonra gelmek üzere "14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu" ibaresinin eklenmesi suretiyle,

- 71 inci maddesi; aynen,

- Bu kanunun 11 inci maddesi gereğince yapılacak meclis başkanlık divanı seçiminin, Kanunun yayımlanmasından itibaren en geç bir ay içinde yapılmasını sağlamak ve il encümeni oluşuncaya kadar mevcut encümenin görevine devam etmesini temin eden hükmün yeni Geçici 1 inci madde olarak ilave edilmesi suretiyle,

- Norm kadro uygulamasına geçilinceye kadar ihdas, iptal ve boş kadro değişikliklerine ilişkin düzenlemelerin sağlanması amacıyla yeni Geçici 2 nci maddenin eklenmesi suretiyle,

- Yürürlük ve yürütmeye ilişkin 72 ve 73 üncü maddeleri aynen

kabul edilmiştir.

Ayrıca, Tasarının başlığı "İl Özel İdaresi Kanunu Tasarısı" olarak değiştirilmiştir.

Alt Komisyonumuz bu değerlendirmeler çerçevesinde yaptığı çalışmalarını bir rapor ve metin halinde Komisyonumuza sunmaya karar vermiştir.

1. Tasarı, “Kamu Yönetimi Temel Kanunu” esas alınarak hazırlanmıştır. Oysa bu tasarı, pek çok hükmüyle Anayasaya aykırılıklar içermektedir. Aynı mantıkla ele alınan İl Özel İdaresi Kanunu Tasarısında da doğal olarak Anayasaya aykırı düzenlemelere yer verilmiştir. Bu bağlamda Tasarının 6 ncı maddesi Anayasanın 123 üncü maddesine açıkça aykırıdır.

2. Planlama olgusu, öteden beri sağ iktidarlarca ciddiye alınmamış ve bunun doğal sonucu olarak, gerek ekonomik ve gerekse sosyal açıdan çarpık bir yapı ortaya çıkmıştır. Yerel yönetimlerde reform yapıyoruz iddiasıyla gündeme getirilen bu Tasarıda fizikî planlama olgusu ciddi bir şekilde ele alınmamış ve var olan sorunlara kalıcı hiçbir çözüm getirici düzenlemeye yer verilmemiştir. Oysa planlama olgusunun belli bir ekonomik ve sosyal bütünlük içinde ele alınmasını öngören yasal düzenlemelerin öngörülmesi gerekirdi. Bu hem sağlıklı kentleşme ve hem de büyüme açısından zorunludur.

3. Tasarıda, valinin uygun gördüğü yetkilerinin tümünü devretmesine olanak sağlayan düzenlemeye yer verilmiştir. Oysa vali ancak yetkilerinden bir kısmı devredilebilir. Yetkilerin tümünün devrini öngören bir düzenleme Anayasaya aykırılık oluşturur.

4. Tasarıda, bir yandan norm kadro uygulaması getirilirken, öte yandan kamu kurum ve kuruluşlarında istihdam edilen memurların, valinin talebi, kendilerinin isteği ve kurumlarının izniyle il özel idarelerinde görevlendirilmelerine olanak veren düzenlemeye yer verilmiştir. Bu anlayış, norm kadro uygulamasına ve norm kadro getirilmesindeki mantığa aykırıdır.

5. Tasarıda il özel idaresine verilen “denetleme” yetkisinin nasıl kullanılacağına yer verilmemiştir.

6. Tasarıda, il özel idaresinin vergi, resim ve harç gelirlerinin haczedilmesi öngörülmüştür. Bir kamu idaresinin vergi, resim ve harç gibi kamu alacakları, o idarenin gördüğü “kamu hizmeti”nin karşılığıdır. Bu alacakların haczinin öngörülmesi, o idarenin kamu hizmeti görmesinin engellenmesi ile eş anlamlıdır.

7. Tasarıda “performans ölçütleri”ni belirleme konusunda yetki, tümüyle yönetime bırakılmıştır. Bu anlayış yönetimde keyfiliğe yol açacak, yönetimde sağlıklı bir performans ölçütünün oluşmasını engelleyecektir.

8. Tasarıda, il özel idaresi hizmetlerinin ciddi bir biçimde aksatıldığının ve bu durumun halkın sağlık, huzur ve esenliğini hayati derecede olumsuz etkilendiğinin ilgili bakanlığın talebi üzerine yetkili “sulh hukuk hâkimi” tarafından belirleneceği hükmü getirilmektedir. Oysa idarenin “kamu gücünü kullanarak yaptığı işler” idare hukukuna tâbidir.

9. Tasarıda, il özel idaresi bütçesine ilişkin esas ve usullerin Maliye Bakanlığının görüşü alınarak İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenmesi öngörülmüştür. İl özel idare bütçesine ilişkin esas ve usullerin belirlenmesine ilişkin ilkeler konusunda her hangi bir düzenleme maddede yer almamaktadır. Bu nedenle, bu konudaki usul ve esasları belirleyen bir yönetmelik, asli düzenleme yapmış olacaktır. Oysa Anayasanın gösterdiği ayrık haller dışında, yürütmenin asli düzenleme yetkisi yoktur; yürütme Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılacak ve yerine getirilecek bir yetki ve görevdir. Anayasanın 8 inci maddesinde ifade edilmiş olan bu ilke, yürütmenin ancak kanun ile asli olarak düzenlenmiş bir alanda düzenleme yetkisi kullanabileceğini açıkça ortaya koymaktadır. Anayasanın 7 nci maddesine göre ise, asli düzenleme yetkisi, TBMM’nindir ve devredilemez. Kanunda bir hususun yönetmelikle düzenleneceğinin belirtilmesi, o hususun kanunla düzenlenmiş olduğu anlamına gelmez. Kanunla yapılmış bir düzenlemeden söz edilebilmesi için, o hususun en azından temel ilkelerinin kanunda gösterilmesi gerekir.

10. Tasarıda, il özel idarelerinin şirket kurma ya da kurulu şirketlere ortak olma yolu sonuna kadar açılmaktadır. Böyle bir düzenleme açıkça yolsuzluklara açık bir yapının oluşmasına yol açacaktır. Nitekim bugün yerel yönetimlerdeki BİT’ler pekçok yolsuzluğun kaynağı durumundadır. Kaldı ki bunların denetimi de Türk Ticaret Kanunu çerçevesinde olacağından, bir kamu kaynağının kullanımı açıkça kamunun denetimi dışında da tutulmaktadır.

11. İl özel idarelerinin şirket kurmaları veya kurulu bir şirkete ortak olmaları ancak Bakanlar Kurulu kararı ile olanaklı iken, Tasarıda bu şirketlerin özelleştirilmeleri yetkisi, il genel meclisine bırakılmıştır. Bakanlar kurulu kararıyla kurulan bir şirketin, Bakanlar Kurulu Kararı olmaksızın il genel meclisince özelleştirilmesine karar verilmesi hukuka aykırıdır.

12. İl özel idarelerinin borçlanmaları konusunda yapılan düzenlemenin de yetersiz olduğu açıktır. Örneğin, il özel idareleri cari harcamalar için borçlanmamalıdırlar. Kaldı ki, bugün yerel yönetimlerin temel sorunu kaynak yetersizliğidir. Kaynak sorununun çözümlenmediği bir ortamda, yerel yönetimlerde yeni düzenlemelere gitmek sorunları çözmeyecektir. Bu nedenle öncelikle yerel yönetimlerin kaynak sorununu çözen tasarıların Parlamentoya getirilmesi gerekirdi.

13. İl Özel İdaresi Kanunu, Belediye Kanunu ve Büyükşehir Belediye Kanunu tasarılarında çok sayıda yetki ve görev mükerrerlikleri vardır. Böyle bir düzenleme, tasarılar yasalaştığında pek çok bürokratik işlemin doğmasına ve bürokraside gereksiz çekişmelere ortam hazırlayacaktır.

14. Bugün için Valilik kurumu politik baskılara açık bir kurumdur. Bu yapı düzeltilmediği ve vali belli güvencelere kavuşturulmadığı sürece, güçlendirilen il özel idareleri büyük ölçüde o il milletvekillerinin talepleri altında yanlış kararların alınmasına yol açacaktır. Bir başka anlatımla, kararları o ilin gereksinmeleri değil, ağırlıklı olarak politik tercihler belirleyecektir.

Kemal Kılıçdaroğlu, İstanbul
Birgen Keleş, İstanbul
Ali Kemal Kumkumoğlu, İstanbul
Kâzım Türkmen, Ordu