Esas No. : 1/768
Karar No. : 64

İçişleri Bakanlığınca hazırlanarak Bakanlar Kurulunca, 3.3.2004 tarihinde Başkanlığınıza sunulan, "Büyükşehir Belediyeleri Kanunu Tasarısı", Başkanlığınızca, 4.3.2004 tarihinde esas komisyon olarak Plan ve Bütçe Komisyonuna, tali komisyon olarak da Komisyonumuza havale edilmiş ve Komisyonumuz, 14.4.2004 tarihli 26 ncı, ve 5.5.2004 tarihli 30 uncu toplantılarında, İçişleri, Adalet, Maliye bakanlıkları; ilgili kurum ve kuruluşlar ile sivil toplum örgütleri temsilcilerinin de katılımıyla Tasarıyı inceleyip görüşmüştür.

Tasarı ile 3030 sayılı Büyükşehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun yürürlükten kaldırılarak büyükşehir belediyelerinin yapı ve işleyişleri yeniden düzenlenmektedir.

Tasarının tümü üzerinde yapılan görüşmeler sırasında, mahalli idareler konusunda bir reform gereksiniminin hemen herkes tarafından kabul edilmekte olduğu ancak bunun yöntemi konusunda görüş farklılıkları bulunduğu; bu tür görüş farklılıklarının ise demokrasi içinde olağan karşılanması gerektiği belirtilmiştir. Mahalli idareler konusunda yapılan tartışmalarda, yöneticilerin kafasında, mahalli idarelerin yönetiminin sıradan vatandaşa bırakılması halinde ortaya çıkabilecek sorunların bulunduğu belirtilmiş; sıradan vatandaşa kuşkuyla bakıldığı ifade edilmiştir. Bu Tasarıyla sözkonusu kuşkunun aşılmış olduğu belirtilmiştir.

Komisyonumuzun muhalefet partisine mensup üyeleri, Tasarıdaki anlayışın, Osmanlı Devleti zamanında Prens Sabahattin tarafından dile getirilen Adem-i Merkeziyet anlayışının yansıması olduğunu ifade etmişlerdir. Bu üyelerimize göre Prens Sabahattin dini kurumların devlet üzerindeki etkisini azaltacak görüşlere karşı çıkmış ve eğitimin laikleştirilmesine karşı çıkmıştır. Prens Sabahattin "yerelleşme" anlayışına sahip olup tarikatların güçlenmesine yönelik düşünceler ileri sürmüştür. Türk idari yapısını kökünden değiştiren bu anlayış tehlikelidir ve bunun yerine yerinden yönetim anlayışı güçlendirilmelidir.

Komisyonumuzun iktidar partisine mensup üyeleri tarafından cevaben yapılan açıklamalarda, Prens Sabahattin anlayışının karşısında yer alan görüşün Ziya Gökalp tarafından savunulduğu ve bu anlayışın merkezileşmeyi içerdiği belirtilmiştir. Bu açıklamalarda Türkiye'de Osmanlı'dan beri yerelleşme ve merkezileşme anlayışlarının rekabet halinde bulunduğu ve 1960 ile 1980'den sonra devletin merkezileştiği ve bugün de bu iki akımın mücadelesinin sürmekte olduğu ifade edilmiştir.

Tasarının tümü üzerinde görüşmelerden sonra Tasarı ile gerekçesi benimsenmiş ve Tasarının maddelerinin görüşülmesine geçilmesi kararlaştırılmıştır.

Komisyonumuz Tasarının 7 ve 21 inci maddelerini değiştirerek, diğer maddelerini aynen kabul etmiştir. Ancak Komisyonumuzda, aynen kabul edilen bazı maddeler üzerinde de tartışmalar yaşanmış ve buradaki görüşlerin esas komisyona bildirilmesi kararlaştırılmıştır. Bu nedenle, öncelikle üzerinde değişiklik yapılan maddeler ve bu değişikliklerin gerekçeleri açıklandıktan sonra, üzerinde tartışma yapılan maddeler ve bu tartışmalarda somutlaşan düşünceler özetlenecektir.

1. Değiştirilen Maddeler

- m.7

Tasarının 7 nci maddesi büyükşehir belediyeleri ile büyükşehir belediyeleri sınırları içindeki ilçe ve il kademe belediyelerinin görev ve sorumluluklarını düzenlemektedir. Madde üzerinde iki önerge verilmiştir.

Önergelerden birincisi maddenin (b) bendinde değişiklik öngörmektedir. (b) bendine göre, nazım imar planının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl içinde uygulama imar planlarını ve parselasyon planlarını yapmayan ilçe ve ilk kademe belediyelerinin uygulama imar planlarını ve parselasyon planlarını yapmak veya yaptırmak büyükşehir belediyesinin görevleri arasında sayılmaktadır. Önergede, ilçe ve ilk kademe belediyelerinin uygulama ve imar planlarının ve parselasyon planlarının kısa sürede tamamlanması, zaman ve kaynak kaybına neden olunmaması için buradaki iki yıllık süre bir yıla indirilmektedir.

Önergelerden ikincisi maddenin (m) bendinde değişiklik öngörmektedir. (m) bendine göre, amatör spor kulüplerine malzeme desteği sağlamak büyükşehir belediyesinin görevleri arasında sayılmaktadır. Komisyon üyelerimiz tarafından, okul spor takımlarının, amatör spor kulüpleri dışında desteklenmesi gerektiği belirtilmiş ve maddeye okul spor kulüplerinin eklenmesini öngören bir önerge verilmiştir.

Önergelerin ikisi de kabul edilmiş ve madde önergede öngörülen değişikliklerle birlikte kabul edilmiştir.

Madde üzerinde ayrıca şu değişikliklerin yapılması önerilmiştir:

- Maddenin (b) bendine, "uygulama imar planlarını" ibaresinden sonra gelmek üzere, "planların gerçekleştirilmesine yönelik eylem planlarını ve güçlendirme yönetmeliklerini" ibaresinin; "imar ıslah planlarını" ibaresinden sonra gelmek üzere "nazım imar planına uygun olarak" ibaresinin; "parselasyon planlarını" ibaresinden sonra gelmek üzere "bedeli daha sonradan ilgili belediyeden tahsil edilmek üzere re'sen" ibaresinin ve maddenin sonuna, "Her ölçekteki nazım imar planlarına altlık teşkil edecek joeoloji ve yerleşime uygunluk haritalarını hazırlamak ve onaylamak; ilçe ve ilk kademe belediyelerinin uygulama imar plan ölçeğinde yapacağı jeoloji ve yerleşime uygunluk haritalarını onaylamak." cümlelerinin eklenmesi önerilmiştir.

- Maddenin (c) bendinin sonuna gelmek üzere, "yaptığı işlemler hakkında ilgili belediyeye bilgi vermek. Büyükşehir Belediyesi özel mülkiyetinde ya da hüküm ve tasarrufu altındaki her türlü yapıları ruhsatlandırmak" ifadesinin eklenmesi önerilmiştir.

- Maddenin (f) bendine "toplu taşım araçlarının" ibaresinden sonra gelmek üzere, "minibüs ve taksilerin, servis araçlarının (askeri servisler hariç)" ibaresinin eklenmesi önerilmiştir.

- Maddenin (g) bendine "yükümlülükler koymak" ibaresinden sonra gelmek üzere "büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde mülkiyet durumuna bakılmaksızın" ibaresinin eklenmesi önerilmiştir.

- Maddenin (k) bendine, "ilçe ve ilk kademe belediyelerinin yetki alanındaki zabıta hizmetleri ilgili belediyece yerine getirilmediği veya yetersiz kalındığı durumlarda bu alanlardaki zabıta hizmetleri büyükşehir belediye zabıtasınca da yerine getirilir." Cümlelerinin eklenmesi önerilmiştir.

- Maddenin (l) bendindeki "büyükşehir belediyesinin yetki alanı içinde bulunan cadde ve sokaklar üzerindeki araç park yerlerini tespit etmek, bunları işletmek veya işlettirmek," ifadesinin, (f) bendinde de bulunması nedeniyle madde metninden çıkarılması önerilmiştir.

- Maddenin (n) bendine "yapmak" ibaresinden sonra gelmek üzere, "yaptırmak ve onarmak" ibaresinin eklenmesi ve bentten "kamu kurum ve kuruluşlarına ait bu hizmetlerle ilgili bina ve tesislerin her türlü bakımını, onarımını yapmak ve gerekli malzeme desteğini sağlamak" ibaresinin çıkarılması önerilmiştir.

- Maddenin (s) bendine "tesis etmek" ibaresinden sonra gelmek üzere "korunma ve bakımını yapmak, yaptırmak" ibaresinin eklenmesi ve bentten "ve işletmek" ibaresinin çıkarılması önerilmiştir.

- Maddenin (u) bendine "desteği vermek" ibaresinden sonra gelmek üzere "afet konusunda her türlü eğitim faaliyeti yapmak ve yaptırmak"; "yerlerini tespit etmek" ibaresinden sonra gelmek üzere "izin ve ruhsat vermek ve denetlemek" ibarelerinin eklenmesi önerilmiştir.

- Maddenin (v) bendinin başına "Kültür ve sanat faaliyetlerini icra etmek, kentlilik bilincini geliştirmek amacıyla faaliyetlerde bulunmak" ibaresinin eklenmesi önerilmiştir.

- Maddeye aşağıdaki (z) bendinin eklenmesi önerilmiştir:

"Düzenli kentsel bir çevre ve/veya güvenli yapıların yapımı için; nazım imar planlarına uygun kentsel dönüşüm projeleri yapmak, yaptırmak; ilçe ve ilk kademe belediyelerinin bu amaçla hazırladıkları kentsel dönüşüm projelerini onaylamak; kentsel dönüşüm yapılacak alanlarda ihtiyaca göre kamulaştırma yapmak; kentsel dönüşüm alanlarında üretilecek bağımsız bölümleri öncelikle istek halinde ilk sahiplerine satmak; imar planlarıyla yoğunluğu düşürülen alanlarda imar harici kalan mevcut kat veya binaların kamulaştırmasını yapmak veya yerinde düzenleme yapmak, yaptırmak; afet riski taşıyan, can ve mal güvenliği açısından tehlike oluşturan binaları insandan tahliye etmek ve yıkmak."

Maddenin ikinci fıkrasının, (c) bendine eklenmesi nedeniyle madde metninden çıkarılması önerilmiştir.

Cevaben yapılan açıklamalarda, bu önerilerin değişik yerlerde gerçekleştirilmiş olmasından dolayı yeniden düzenlenmelerine gerek olmadığı ifade edilmiştir.

- m.21

Tasarının 21 inci maddesi büyükşehir belediyelerinde personel istihdamına ilişkindir. Maddeye göre, büyükşehir belediyesi personeli büyükşehir belediye başkanı tarafından atanmakta ve bu atama, belediye meclisinin bilgisine sunulmaktadır. Komisyon üyelerimiz, daha önce Belediyeler Kanunu Tasarısında yapılan değişikliğe paralel bir değişikliğin bu Tasarıda da yapılması gereğini hatırlatmışlardır. Belediyeler Kanunu Tasarısında yapılan değişikliğe göre, belediye başkanının yaptığı atamalar belediye meclisinin bilgisine değil onayına sunulmaktadır. Komisyonumuz büyükşehir belediye personelinin büyükşehir belediye başkanı tarafından atandıktan sonra büyükşehir belediye meclisinin onayına sunulmasını öngören bir önergeyi kabul etmiş ve maddeyi önergede öngörülen değişiklikle birlikte kabul etmiştir.

2. Tartışma Konusu Olan Maddeler

- m.3

Tasarının tanımları düzenleyen 3 üncü maddesi üzerinde yapılan görüşmeler sırasında, "stratejik plan" ve "performans ölçütleri" kavramlarının maddede yer almasının ve tanımlanmasının zorunlu olduğu ifade edilmiştir. Tasarının bazı maddelerinde geçen bu kavramlar, daha önce görüşülmüş olan Kamu Yönetimi Temel Kanununda tanımlanmış bulunmaktadır. Ancak bu Kanun Tasarısında daha önce görüşülen Tasarıya bir atıf bulunmadığından, bu kavramların hangi anlamda kullanıldığı belli değildir. Dolayısıyla bu konunun açıklığa kavuşturulması için ya bu kavramların tanımlar maddesine alınarak tanımlanması ya da bu kavramlarla, önceden görüşülen kanunda tanımları yapılmış olan tanımların kastedildiğinin zikredilmesi gerekir.

Komisyonumuzda ayrıca stratejik plan ve performans ölçütleri kavramlarının Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısında yer alan tanımlarının son derece karmaşık ve anlaşılması güç tanımlar olduğu belirtilmiştir. Birçok belediyede bu kavramların tanımları ile ne kastedildiğinin anlaşılamayacağını ve bu nedenle büyükşehir belediyelerinin çoğunun önemli sorunlarla karşılaşacağı belirtilmiştir. Komisyon üyelerimiz bu kavramların tanımlarının basitleştirilmesi ve herkes tarafından anlaşılır hale getirilmesi gerektiğini ifade etmişlerdir.

Cevaben yapılan açıklamalarda, Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısı ile mahalli idareleri düzenleyen kanun tasarılarının bir bütünlük teşkil ettikleri ve bu bütünlüğün bozulmaması amacıyla buradaki kavramlara dokunmamak gerektiği ifade edilmiştir.

- m.4

Tasarının 4 üncü maddesi büyükşehir belediyelerinin kuruluşunu düzenlemektedir.

Tasarının 3 ve 4 üncü maddelerine göre büyükşehir belediyesi kurulabilmesi için,

1. Büyükşehir belediye sınırları ve bu sınırlara en fazla 10.000 metre uzaklıktaki yerleşim birimlerinin son nüfus sayımına göre toplam nüfusu 1.000.000 dan fazla olmalıdır.

2. Sınırlar içinde en az üç ilçe veya ilk kademe belediyesi bulunmalıdır.

3. Sözkonusu birim il merkez belediyeleri olmalıdır.

4. Fiziki yerleşim durumları ve ekonomik gelişmişlik düzeyleri dikkate alınmalıdır.

5. Bu koşulları taşıyan il merkez belediyeleri, kanunla büyükşehir belediyesine dönüştürülebilecektir.

Komisyonumuzda yapılan görüşmeler sırasında, bu koşulları taşıyan il merkez belediyelerinin zorunlu olarak Büyükşehirlere dönüştürülmesi gerektiği; bu konuda bir takdir yetkisinin olmaması gerektiği ifade edilmiştir. Komisyon üyelerimizden bazıları, bu nedenle, maddedeki "dönüştürülebilir" sözcüğünün, "dönüştürülür" biçiminde değiştirilmesi gerektiğini ileri sürmüşlerdir.

Cevaben yapılan açıklamalarda, düzenlemeye göre, il merkez belediyelerinin kanunla kurulabileceğinin öngörüldüğü ve kanunun, bir yasama organı tasarrufu olduğu belirtilmiştir. Belirli bir dönem meclisinin, kendisi için ya da sonraki bir meclis için kanun çıkarma yükümlülüğü koyması, hem teorik, hem de pratik olarak sorunludur. Bu koşulları taşıyan il merkez belediyelerinin kanun çıkarılarak büyükşehir belediyesine dönüştürülmemesi ya da dönüştürülememesi halinde yapılabilecek bir şey bulunmamaktadır. Dolayısıyla bu konuda düzenleme yapmayı yasama organının takdirine bırakmaktan başka bir çözüm bulunmamaktadır. Bu nedenle "dönüştürülebilir" ifadesinin bir zorunluluktan kaynaklandığı söylenebilir.

Öte yandan bu konudaki dönüştürmenin yürütme organı yerine yasama organına bırakılmış olması, büyükşehir belediye kuruluşunda objektif kriterlerin uygulanmasını sağlamak amacını taşımaktadır. Çeşitli siyasi baskılar altında büyükşehir belediyesi kurulmasını engellemek amacıyla, koşulları taşıyan il merkezi belediyelerinin yasama organı tarafından büyükşehir belediyelerine dönüştürülmeleri ve bu konuda düzenleme yapmanın yasama organının takdirine bırakılması, subjektif uygulamaların önüne geçme amacını taşımaktadır. Madde üzerinde bu nedenle herhangi bir değişiklik yapılmamıştır.

Madde üzerindeki görüşmeler sırasında, ileri sürülen görüşlerden bir başkası, mevcut Büyükşehirler ile bundan sonra kurulacak büyükşehirler arasında oluşacak dengesizliktir. Mevcut büyükşehir belediyelerinin önemli bir kısmı 1.000.000'un altında nüfusa sahiptir. Dolayısıyla bundan sonra alt nüfus sınırının 1.000.000 olması, büyükşehir belediyesi kurulmasını güçleştirecektir. Bu durumda, örneğin 900 000 nüfuslu bir yerleşim biriminin büyükşehir olması olanaksız olacaktır. Oysa mevcut durumda örneğin 300 000 nüfuslu büyükşehir belediyeleri bulunmaktadır. Sonuçta yerleşim birimleri arasında büyükşehir olma bakımından büyük dengesizlik bulunacaktır.

Cevaben yapılan açıklamalarda, mevcut Büyükşehirlerden nüfusu 1.000.000'un altında olanları, Tasarıdaki düzenlemeler nedeniyle tasfiye etmenin olanaksız olduğu; bunun kazanılmış hakların ihlali anlamına gelebileceği ve bu nedenle de ortaya çıkan dengesizliğin kaçınılmaz olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca dengesizliğin sadece bu noktada odaklanmadığı; nüfusu 10.000.000'un üstünde olan Büyükşehirlerle 1.000.000 nüfuslu Büyükşehirlerin aynı hükümlere tabi olduğu ifade edilmiştir.

- m.5

Tasarının 5 inci maddesi büyükşehir belediyesinin sınırlarını düzenlemektedir. Buna göre büyükşehir belediyelerinin sınırları adını aldıkları büyükşehirlerin belediye sınırlarıdır. Komisyonumuzda yapılan görüşmeler sırasında özellikle İstanbul ve Kocaeli gibi büyükşehirlerde, kentin bütünsel olarak planlanmasının zorunlu olduğu; bu nedenle bu gibi yerlerde büyükşehir belediyesi sınırlarının, il sınırları olması gerektiği ifade edilmiştir. Bu gibi illerde koordinasyon sağlama güçlüğü bulunduğu ve bütün kentin tek bir merkezden koordine edilmesi gerektiği, bu nedenle de sınırların il sınırlarına kadar genişletilmesi gerektiği belirtilmiştir.

- m.6

Tasarının 6 ncı maddesi büyükşehir belediyesine katılmayı düzenlemektedir. Maddenin üçüncü fıkrasına göre, büyükşehir belediyesine katılan ilçe belediyeleri ile nüfusu 50.000'in üzerinde olan belediyeler büyükşehir ilçe veya ilk kademe belediyesine dönüşmekte diğer belediye ve köylerin tüzelkişiliği kalkmaktadır.

Maddenin Komisyonumuzda görüşülmesi sırasında, orman köylerinin özel bir önem taşıdıkları; bu nedenle Anayasamızın 170 inci maddesinde ayrıca düzenlendikleri ve tüzel kişiliklerinin kaldırılmasının Anayasaya aykırılık oluşturabileceği ifade edilmiştir. Komisyon üyelerimiz, bu amaçla maddeye "orman köylüleri hariç" ibaresinin eklenmesinin uygun olabileceğini ifade etmişlerdir.

Cevaben yapılan açıklamalarda kentin bütün olarak düzenlenmesinin zorunlu olduğu ve bütünsel bir planlamanın yapılabilmesi için bu tür yerlerin tüzelkişiliklerinin kaldırılmasının zorunlu olduğu ifade edilmiştir.

- m.13

Tasarının 13 üncü maddesi meclis kararlarının kesinleşmesini düzenlemektedir.

Maddede birkaç ayrım yapılmıştır. Bu ayrımlar şöyledir:

1. Büyükşehir belediye meclisi kararları

2. ilçe ve alt kademe belediye meclisleri kararları

a. ilçe ve alt kademe belediyelerinin bütçe ve imarla ilgili kararları

b. ilçe ve alt kademe belediyelerinin bütçe ve imar dışındaki kararları

Büyükşehir belediye meclisi kararları başkan tarafından meclise iade edilirse, kararın yeniden kabul edilebilmesi için belediye meclisinin salt çoğunlukla kararında ısrar etmesi gerekir. Başkan bundan sonra idari yargı mercilerine başvurma hakkına sahip olacaktır. Kararlar kesinleştikten itibaren 7 gün içinde mahallin en büyük mülki amirine gönderilecektir. Mülki idare amiri de hukuka aykırı gördüğü kararlar aleyhine on gün içinde idari yargı mercilerine başvurabilecektir. İlçe ve alt kademe belediyelerinin kararları için de benzer bir sistem öngörülmüştür.

Komisyonumuzda yapılan görüşmeler sırasında, maddenin işleyişinin karmaşık olduğu ve sistemin basitleştirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Bu sistem içinde mülki idare amirinin dışarıda tutulduğu ifade edilmiştir.

Cevaben yapılan açıklamalarda bu düzenlemenin "Yerel Yönetimler Özerklik Şartının" bir gereği olduğu ifade edilmiştir. Sistem içinde seçilmiş organlar arasında bir fren ve denge mekanizması öngörülmüş, sistemin bir vesayete dönüşmemesi için mülki idare amiri, sistemin dışında tutulmuştur. Büyükşehirde koordinasyonun sağlanması için kararların büyükşehir belediye meclisi ile diğer belediyeler arasındaki koordinasyonu sağlama görevi ise büyükşehir belediye başkanına verilmiştir.

- m.14

Tasarının 14 üncü maddesi ihtisas komisyonlarını düzenlemektedir. Daha önce belediyeler kanunu tasarısında yapılan değişiklikte ihtisas komisyonlarının görev süresi 2+3 yıl olarak düzenlenmişti. Komisyon üyelerimizden bazıları burada da daha önce yapılan değişikliğe paralel bir değişiklik yapılması gerektiğini ifade etmişlerdir.

Cevaben yapılan açıklamalarda çok uzun süre görev yapacak ihtisas komisyonlarında, ihtisas sahibi olmadığı anlaşılan üyelerin değişiminin mümkün olamayacağı ve bunun da işleyişe olumsuz etkide bulunacağı; uzun süreli ihtisas komisyonlarının çeşitli çıkar ilişkilerine girebilme tehlikesinin bulunduğu ve bu nedenle de maddenin değiştirilmemesi gerektiği ifade edilmiştir.

Maddenin üçüncü fıkrasında, imar komisyonunun kendisine havale edilen işleri bir ay içinde sonuçlandıracağı hükmü bulunmaktadır. Maddenin dördüncü fıkrasında ise komisyonların kendilerine havale edilen işleri ertesi ayın ilk toplantısına kadar meclise sunmak zorunda oldukları aksi takdirde konunun meclis başkanlığı tarafından doğrudan meclis gündemine alınacağı öngörülmektedir.

Komisyon üyelerimiz, buradaki bir aylık sürenin yeterli olmayabileceği ve bu durumda sorunlar yaşanabileceğini ifade etmişlerdir. Konu hukuki uzlaşmazlıklar içeren bir konu olabilir ya da konu çetrefilli bir konu olabilir. Bu durumda bir aylık sürede sonuçlandırma olanaksız olacaktır.

Cevaben yapılan açıklamalarda, buradaki bir aylık sürenin mevcut büyükşehirlerdeki kişilerle görüşülerek saptandığı, buradaki bir aylık sürenin Büyükşehirler tarafından işlerin sürüncemede kalmaması amacıyla talep edildiği; üzerinde hukuki uyuşmazlıklar olan konuların mecliste de görüşülmeyeceği ve dolayısıyla bu konuların komisyonlara da havale edilmeyeceği ifade edilmiştir.

Maddenin altıncı fıkrası, ihtisas komisyonlarının görev alanına giren işlerin bu komisyonlarda görüşüldükten sonra büyükşehir belediye meclisinde karara bağlanacağı hükmünü taşımaktadır. Maddenin son fıkrasında ise komisyon raporlarının aleni olduğu ve halka duyurulacağı ve bedel karşılığı isteyenlere verilebileceği ifade edilmektedir.

Komisyonumuzda, bu raporların hangi aşamada alenilik kazanacağı sorusu sorulmuştur. Büyükşehir belediye meclisinde karara bağlanmamış raporların alenilik kazanmaması gerektiğini savunan görüşe karşı, komisyon raporlarının bir tür ön hazırlık çalışması olduğu ve mecliste bu raporların görüşülebilmesi için tarafların komisyonlardaki tartışmaları bilmelerinde yarar olduğu belirtilmiştir. Diğer taraftan raporların bir bedel olmaksızın ilgililere verilmesini savunan düşünceye karşı da, özellikle büyük hacimli raporların çok kişi tarafından istenmesinin sözkonusu olduğu durumlarda belediyelerin ciddi kaynak kaybına uğrayacakları ifade edilmiştir.

- m.16

Tasarının 16 ncı maddesi büyükşehir belediye encümenini düzenlemektedir.

Maddenin ikinci fıkrasına göre belediye başkanının katılmadığı toplantılarda, encümen toplantılarına genel sekreter başkanlık edecektir.

Komisyon üyeleri başkanın bulunmaması halinde kendisine öncelikle başkan vekilinin onun da bulunmaması halinde genel sekreterin başkanlık etmesi gerektiğini belirtmişlerdir.

Cevaben yapılan açıklamalarda, belediye başkanının bulunmaması durumunda kendisine vekalet edecek olan kişinin doğal olarak başkan vekili olduğu belirtilmiştir. Dolayısıyla "belediye başkanının bulunmamasını", "belediye başkanı ve başkan vekilinin bulunmaması" biçiminde anlamak gerekir. Dolayısıyla belediye başkanı ve başkan vekilinin bulunmaması halinde encümene genel sekreter başkanlık edecektir. Diğer bir ifadeyle belediye başkanının bulunmadığı yerde kendisi yerine görev yapan başkan vekili, belediye encümeninde de, başkanın yokluğunda görev yapacak ilk kişidir. Belediye başkanı ifadesi, her durumda, başkan vekili ifadesini kapsar. Kısacası başkanın bulunmaması halinde başkanlık yapacak olan öncelikle başkan vekilidir; başkan vekilinin de bulunmaması halinde genel sekreter başkanlık yapacaktır. Komisyonumuzda maddenin görüşülmesi sırasında, bu hususun yeterince açık olmadığı ve maddenin daha açıkça yazılması gerektiği ifade edilmiştir. Ancak bu tür bir yazım, "başkan" sözcüğünün geçtiği her yerde, "başkanın bulunmadığı yerlerde başkan vekili yetkilidir" biçiminde bir açıklama yapılmasını gerektirir ki bu hem güçtür hem de gereksizdir. Dolayısıyla komisyon raporumuzda konunun açıklanması suretiyle, uygulamada ortaya çıkabilecek aksaklıkların önlenmesi kararlaştırılmıştır.

- m.22

Tasarının 22 nci maddesi büyükşehir belediyelerinin gelirlerini düzenlemektedir. Madde üzerindeki görüşmeler sırasında maddeye iki eleştiri getirilmiştir:

1. Gelirlerin yetersizliği

Komisyonumuzda yapılan görüşmelerde, belediyelerin aslında yetki bakımından çok büyük sorunları bulunmadığı, görev ve yetkilerin yerine getirilmesi için belediyelere kaynak ayrılması gerektiği, kaynak sorunu çözülmeden belediyeleri yetkilerle donatmanın anlamlı olmadığı ifade edilmiştir.  Maddenin  (b)  bendinde  vergi  gelirleri tahsilatı üzerinden büyükşehir belediyelerine % 5'lik pay verilmekte ve maddenin ikinci fıkrasında Bakanlar Kuruluna bu % 5'lik payı % 10'a kadar artırma olanağı verilmektedir. Komisyon üyelerimiz bu oranların en azından şimdilik % 6 ve % 12'ye yükseltilmesi gerektiğini ileri sürmüşlerdir.

2. Büyükşehirler arasındaki adaletsizlik

Yukarıda sözedilen (b) bendine göre, genel bütçe gelirleri tahsilatından büyükşehir belediyelerine ayrılan % 5'lik pay, ilgili büyükşehir belediyesinin sınırları içinde yapılan genel bütçe gelirleri tahsilat toplamıdır. Oysa özellikle büyük şirketlerin merkezleri ile üretim yerleri farklı yerlerdir. Örneğin (A) büyükşehir belediyesinin sınırları içinde faaliyette bulunup buradaki hizmetlerden yararlanan bir şirketin merkezi (B) büyükşehir belediyesinin sınırları içinde ise, bu şirket vergisini üretiminin sözkonusu olmadığı (B) büyükşehir belediyesindeki vergi dairesine ödemektedir. Tahsilat (B)'de yapıldığı için (B) büyükşehir belediyesi şirketin ödediği vergiden pay almaktadır. Oysa şirkete (B) büyükşehir belediyesi tarafından verilen bir hizmet yoktur.

Cevaben yapılan açıklamalarda, bu sorunun, şirketlere üretim merkezlerinde vergi ödeme yükümlülüğü getirilerek çözülebileceği ifade edilmiştir.

Raporumuz, Plan ve Bütçe Komisyonuna sunulmak üzere arz olunur.

Görüşülmekte olan Büyükşehir Belediyeleri Kanunu Tasarısına aşağıdaki gerekçelerle karşıyız:

1. Tasarı Türk idari yapısını kökünden değiştirmektedir. Tasarıdaki anlayış Osmanlı Devletinde Prens Sabahattin tarafından ileri sürülen Adem-i Merkeziyet anlayışının yansımasıdır. Bu anlayış yerelleşme anlayışını içermektedir ve tarikatların özgür gelişimine olanak sağlamayı amaçlamaktadır. Bu durum da Türkiye açısından, Cumhuriyet'in kuruluş yıllarından itibaren süregelen bir tehlikenin yasal dayanak kazanması anlamını taşımaktadır. Prens Sabahattin'in görüşlerini bir bütün olarak değerlendirmek, bu düşüncenin ne kadar tehlikeli olduğunu ortaya koyacaktır. Prens Sabahattin dini kurumların devlet üzerindeki etkisini azaltacak görüşlere karşı çıkmış ve eğitimin laikleştirilmesini engellemeye çalışmıştır. Dolayısıyla Türkiye'nin geleceğini tehlikeye atan bu tür bir yerelleşme anlayışı yerine yerinden yönetim anlayışının güçlendirilmesi gereklidir.

2. Tasarının tanımları düzenleyen 3 üncü maddesinde, "stratejik plan" ve "performans ölçütleri" kavramlarının maddede yer alması ve tanımlanması zorunludur. Tasarının bazı maddelerinde geçen bu kavramlar, daha önce görüşülmüş olan Kamu Yönetimi Temel Kanununda tanımlanmış bulunmaktadır. Ancak bu Kanun Tasarısında daha önce görüşülen Tasarıya bir atıf bulunmadığından, bu kavramların hangi anlamda kullanıldığı belli değildir. Dolayısıyla bu konunun açıklığa kavuşturulması için ya bu kavramların tanımlar maddesine alınarak tanımlanması ya da bu kavramlarla, önceden görüşülen kanunda tanımları yapılmış olan tanımların kastedildiğinin zikredilmesi gerekir. Ayrıca stratejik plan ve performans ölçütleri kavramları Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısında yer alan tanımları son derece karmaşık ve anlaşılması güçtür. Birçok belediyede bu kavramların tanımları ile ne kastedildiği anlaşılamayacaktır ve bu nedenle büyükşehir belediyelerinin çoğu önemli sorunlarla karşılaşacaktır. Bu kavramların tanımları basitleştirilmeli ve herkes tarafından anlaşılır hale getirilmelidir.

3. Tasarının 5 inci maddesi büyükşehir belediyesinin sınırlarını düzenlemektedir. Buna göre büyükşehir belediyelerinin sınırları adını aldıkları büyükşehirlerin belediye sınırlarıdır. Özellikle İstanbul ve Kocaeli gibi büyükşehirlerde, kentin bütünsel olarak planlanması zorunludur bu nedenle bu gibi yerlerde büyükşehir belediyesi sınırları, il sınırları olmalıdır. Bu gibi illerde koordinasyon sağlama güçlüğü bulunmaktadır ve bütün kentin tek bir merkezden koordine edilmesi gerekir, bu nedenle de sınırların il sınırlarına kadar genişletilmesi gerekir.

4. Tasarının 22 nci maddesi büyükşehir belediyelerinin gelirlerini düzenlemektedir. Belediyelerin aslında yetki bakımından çok büyük sorunları bulunmamakta olup, görev ve yetkilerin yerine getirilmesi için belediyelere kaynak ayrılması gerekir. Kaynak sorunu çözülmeden belediyeleri yetkilerle donatmak anlamlı değildir. Maddenin (b) bendinde vergi gelirleri tahsilatı üzerinden büyükşehir belediyelerine % 5'lik pay verilmekte ve maddenin ikinci fıkrasında Bakanlar Kuruluna bu % 5'lik payı % 10'a kadar artırma olanağı verilmektedir. Bu oranların gelişmiş ülke seviyelerine yükseltilmesi gerekir.

5. Genel bütçe gelirleri tahsilatından büyükşehir belediyelerine ayrılan % 5'lik pay, ilgili büyükşehir belediyesinin sınırları içinde yapılan genel bütçe gelirleri tahsilat toplamıdır. Oysa özellikle büyük şirketlerin merkezleri ile üretim yerleri farklı yerlerdir. Bir Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde faaliyette bulunup buradaki hizmetlerden yararlanan bir şirketin merkezi başka büyükşehir belediyesinin sınırları içinde ise, bu şirket vergisini üretiminin sözkonusu olmadığı ilk büyükşehir belediyesindeki vergi dairesine ödemektedir. Dolayısıyla tahsilat başka yerde üretim başka yerde yapıldığından hak etmeyen büyükşehir belediyelerinin genel bütçe vergi gelirlerinden pay alması söz konusu olmaktadır. Bu adaletsizliğin giderilmesi gerekir.
 
 Hakkı Ülkü, İzmir
 Sıdıka Sarıbekir, İstanbul
 Ali Oksal, Mersin
 

İçişleri Komisyonu tarafından değiştirilen maddeler: (Tasarının diğer maddeleri aynen kabul edildi.)
 

Büyükşehir, ilçe ve ilk kademe belediyelerinin görev ve sorumlulukları

MADDE 7. - Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır:

a) İlçe ve ilk kademe belediyelerinin görüşlerini alarak büyükşehir belediyesinin stratejik planını, yıllık hedeflerini, yatırım programlarını ve bunlara uygun olarak bütçesini hazırlamak,

b) Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde 1/2000 ile 1/50.000 arasındaki her ölçekte nazım imar planını yapmak, yaptırmak ve onaylayarak uygulamak; büyükşehir içindeki belediyelerin nazım plana uygun olarak hazırlayacakları uygulama imar planlarını, bu planlarda yapılacak değişiklikleri, parselasyon planlarını ve imar ıslah planlarını aynen veya değiştirilerek onaylamak ve uygulanmasını denetlemek; nazım imar planının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde uygulama imar planlarını ve parselasyon planlarını yapmayan ilçe ve ilk kademe belediyelerinin uygulama imar planlarını ve parselasyon planlarını yapmak veya yaptırmak,

c) Kanunlarla büyükşehir belediyesine verilmiş görev ve hizmetlerin gerektirdiği proje, yapım, bakım ve onarım işleriyle ilgili her ölçekteki imar planlarını, parselasyon planlarını ve her türlü imar uygulamasını yapmak ve ruhsatlandırmak,

d) Büyükşehir belediyesi tarafından yapılan veya işletilen alanlardaki işyerleri ile büyükşehir belediyesinin sorumluluğunda bulunan alanlarda işletilecek büfe ve benzeri yerlere ruhsat vermek ve denetlemek,

e) Belediyeler Kanununun 68 ve 72 nci maddelerindeki yetkileri kullanmak,

f) Büyükşehir ulaşım ana planını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini planlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü toplu taşım araçlarının sayılarını, durak yerlerini, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergahlarını belirlemek; taksi durak yerleri ile kara yolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve bunlardan büyükşehir belediyesinin yetkili olduğu alanlar içinde olanları işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek,

g) Büyükşehir belediyesinin yetki alanındaki meydan, bulvar, cadde ve ana yolları yapmak, yaptırmak, bakım ve onarımını sağlamak, kentsel tasarım projelerine uygun olarak bu yerler üzerindeki yapılara ilişkin yükümlülükler koymak; ilan ve reklam yerleriyle ilan ve reklam asılacak yerleri ve bunların şekil ve ebadını belirlemek; meydan, bulvar, cadde, yol ve sokak ad ve numaraları ile bunlar üzerindeki binalara numara verilmesi işlerini gerçekleştirmek,

h) Coğrafi ve kent bilgi sistemlerini kurmak,

i) Sürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun olarak çevrenin, tarım alanlarının ve su havzalarının korunmasını sağlamak; ağaçlandırma yapmak; katı atıkların kaynakta toplanması ve aktarma istasyonuna kadar taşınması hariç katı atıkların ve hafriyatın yeniden değerlendirilmesi, depolanması ve ortadan kaldırılmasına ilişkin hizmetleri yerine getirmek, bu amaçla tesisler kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek; sanayi ve tıbbî atıklara ilişkin hizmetleri yürütmek, bunun için gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek; deniz araçlarının atıklarını toplamak, toplatmak, arıtmak ve bununla ilgili gerekli düzenlemeleri yapmak,

j) Gıda ile ilgili olanlar dahil birinci sınıf gayrisıhhî müesseseleri ruhsatlandırmak ve denetlemek, yiyecek ve içecek maddelerinin tahlillerini yapmak üzere laboratuvarlar kurmak ve işletmek,

k) Büyükşehir belediyesinin yetkili olduğu veya işlettiği alanlarda zabıta hizmetlerini yerine getirmek,

i) Yolcu ve yük terminalleri, kapalı ve açık otoparklar yapmak, yaptırmak veya ruhsat vermek, işletmek veya işlettirmek; büyükşehir belediyesinin yetki alanı içinde bulunan cadde ve sokaklar üzerindeki araç park yerlerini tespit etmek, bunları işletmek veya işlettirmek,

m) Büyükşehirin bütünlüğüne hizmet eden sosyal donatılar, bölge parkları, hayvanat bahçeleri, hayvan barınakları, kütüphane, müze, spor, dinlence, eğlence ve benzeri yerleri yapmak, yaptırmak, işletmek veya işlettirmek; amatör spor kulüplerine ve okul spor takımlarına malzeme desteği sağlamak,

n) Gerektiğinde sağlık, eğitim ve kültür hizmetleri için bina ve tesisler yapmak, kamu kurum ve kuruluşlarına ait bu hizmetlerle ilgili bina ve tesislerin her türlü bakımını, onarımını yapmak ve gerekli malzeme desteğini sağlamak,

o) Kültür ve tabiat varlıkları ile tarihî dokunun ve kent tarihi bakımından önem taşıyan mekanların ve işlevlerinin korunmasını sağlamak, bu amaçla bakım ve onarımını yapmak, korunması mümkün olmayanları aslına uygun olarak yeniden inşa etmek,

p) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşım araçlarına ruhsat vermek,

r) Su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek, bunun için gerekli baraj ve diğer tesisleri kurmak, kurdurmak ve işletmek; derelerin ıslahını yapmak; kaynak suyu veya arıtma sonunda üretilen suları pazarlamak,

s) Mezarlık alanlarını tespit etmek, mezarlıklar tesis etmek ve işletmek, defin ile ilgili hizmetleri yürütmek,

t) Her çeşit toptancı hallerini ve mezbahaları yapmak, yaptırmak, işletmek veya işlettirmek, imar planında gösterilen yerlerde yapılacak olan özel hal ve mezbahaları ruhsatlandırmak ve denetlemek,

u) İl düzeyinde yapılan planlara uygun olarak, doğal afetlerle ilgili planlamaları ve diğer hazırlıkları büyükşehir ölçeğinde yapmak; gerektiğinde diğer afet bölgelerine araç, gereç ve malzeme desteği vermek; itfaiye ve acil yardım hizmetlerini yürütmek; patlayıcı ve yanıcı madde üretim ve depolama yerlerini tespit etmek, fabrika ve sanayi kuruluşlarını yangına ve diğer afetlere karşı alınacak önlemler yönünden denetlemek, bu konuda mevzuatın gerektirdiği izin ve ruhsatları vermek,

v) Sağlık merkezleri, hastaneler, gezici sağlık üniteleri ile yetişkinler, yaşlılar, engelliler, kadınlar, gençler ve çocuklara yönelik sosyal ve kültürel hizmetleri yürütmek, geliştirmek ve bu amaçla sosyal tesisler kurmak, meslek ve beceri kazandırma kursları açmak, işletmek veya işlettirmek,

y) Merkezî ısıtma sistemleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek.

Büyükşehir belediyeleri birinci fıkranın (c) bendinde belirtilen yetkilerini, imar planlarına uygun olarak kullanmak ve ilgili belediyeye bildirmek zorundadır.

İlçe ve ilk kademe belediyelerinin görev ve yetkileri şunlardır:

a) Kanunlarla münhasıran büyükşehir belediyesine verilen görevler ile birinci fıkrada sayılanlar dışında kalan belediye görev ve yetkileri,

b) Katı atıkların toplanması ve aktarma istasyonuna taşınması,

c) Sıhhî işyerlerinin, 2 nci ve 3 üncü sınıf gayrisıhhî müesseselerin, umuma açık istirahat ve eğlence yerlerinin ruhsatlandırılması ve denetlenmesi,

d) Birinci fıkrada belirtilen hizmetlerden; otopark, spor, dinlenme ve eğlence yerleri ile park-ların yapılması; yaşlılar, özürlüler, kadınlar, gençler ve çocuklara yönelik sosyal ve kültürel hizmetler; mesleki eğitim ve beceri kursları açılması; sağlık, eğitim, kültür tesis ve binalarının yapım, bakım ve onarımı ile kültür ve tabiat varlıkları ve tarihi dokunun korunması, kent tarihi bakımından önem taşıyan mekanların ve işlevlerinin geliştirilmesine ilişkin hizmetler,

e) Defin ile ilgili hizmetlerin yürütülmesi.

Personel istihdamı

MADDE 21. - Belediye hizmetleri, memurlar, diğer kamu görevlileri ve işçiler eliyle yürütülür.

Büyükşehir belediyesi personeli büyükşehir belediye başkanı tarafından atanır ve ilk toplantıda büyükşehir belediye meclisinin onayına sunulur.

Genel sekreterlik görevine atanmada ve bunlara ödenecek maaş, gösterge, ek gösterge, zam ve tazminatlar ile diğer ödemeler hakkında, bakanlık genel müdürlerinin tabi olduğu hükümler uygulanır.

Sözleşmeli ve işçi statüsünde çalışanlar hariç belediye memurlarına, başarı durumlarına göre toplam memur sayısının yüzde 10'unu ve Devlet memurlarına uygulanan aylık katsayının 30.000 gösterge rakamı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarı geçmemek üzere encümen kararıyla yılda en fazla iki kez ikramiye ödenebilir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi
Avrupa Birliği Uyum Komisyonu
5.5.2004

Esas No. : 1/768
Karar No. : 11

Bakanlar Kurulunca hazırlanarak, 4.3.2004 tarihinde Başkanlığınıza sunulan, "Büyükşehir Belediyeleri Kanunu Tasarısı", Başkanlığınızca, 4.3.2004 tarihinde, esas Komisyon olarak Plan ve Bütçe Komisyonuna; tali komisyon olarak da, 1.4.2004 tarihinde içtüzüğümüzün 34 üncü maddesinin 3 üncü fıkrası uyarınca Komisyonumuza havale edilmiştir. Komisyonumuz, 3.5.2004 tarihli yirmi üçüncü toplantısında, İçişleri Bakanlığı, Avrupa Birliği Genel Sekreterliği, Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı temsilcilerinin de katılımlarıyla Tasarıyı inceleyip, görüşmüştür.

Türkiye'de kamu yönetimi alanının bir bütün olarak yeniden düzenlenmesi gereksinimi vardır. Bugünkü durumda, Türkiye'de yerel yönetimlerin ve özellikle de belediyelerin daha geniş görev alanı, daha fazla yetki ve daha fazla kaynakla donatılarak çağın gereklerine uygun bir yeniden yapılanma süreci içine sokulmaları gerekmektedir. Bu gerekçe ile, yerel demokrasiyi ulusal düzlemdeki demokrasiye rakip olarak değil onun tamamlayıcısı görerek, kalıcılığını sağlamak gerekmektedir.

Tasarı ve gerekçesi incelendiğinde; tasarı ile, ülke nüfusunun % 32'si, belediyeli nüfusunun ise % 41,2'sini oluşturan 22 milyon vatandaşımızın yaşadığı 16 büyükşehir belediyesinin karşı karşıya bulunduğu sorunların daha süratli bir şekilde çözüme kavuşturulması, etkili ve verimli hizmet sunulması amaçlanmaktadır.

Komisyonumuzda Tasarının geneli üzerinde yapılan görüşmeler sırasında, şu görüşler ileri sürülmüştür:

- Sanayileşme ile birlikte artan istihdamın cazibesi, kırsaldan kentlere doğru bir insan göçüne neden olmuş sonuçta bu artış, şehirlerde hizmete olan talebi ve hizmetlerin maliyetlerini artırmıştır.

- 1984 yılında, Türkiye'de ilk defa metropolitan kent yönetimine geçilmesiyle birlikte çıkarılan Büyük Şehir Belediyeleri Hakkındaki Kanun, sadece üç büyük kentin belediyelerini ilgilendirdiğinden daha sonra oluşturulan diğer büyük şehir belediyelerinin ihtiyaçlarına cevap veremediği gibi sorunlarını çözme konusunda da yetersiz kalmıştır.

- Tasarıyla, büyükşehir belediyeleri ile büyük şehir ilçe ve ilk kademe belediyeleri arasında yaşanan mevcut sorunların giderilmesine çalışılmakta aralarındaki koordinasyon ve denetim unsurlarının daha etkin bir şekilde uygulanması hedeflenmektedir.

Geneli üzerindeki görüşmelerin ardından, Tasarı ve gerekçesi Komisyonumuzca benimsenerek maddelerinin görüşülmesine karar verilmiştir.

Komisyonumuz Tasarının 21, 24 ve 29 uncu maddelerini değiştirmiş, diğer maddelerini ise aynen kabul etmiştir. Önerge verilmek suretiyle değişikliğe uğrayan maddeler ve değişiklik gerekçeleri şunlardır:

1. Değiştirilen Maddeler

- Madde 14

Tasarının 14 üncü maddesi, ihtisas komisyonlarını düzenlemektedir. Maddede büyükşehir belediye meclislerinin kurabilecekleri ihtisas komisyonlarının hangileri olduğu belirtilmiştir. Maddenin üçüncü fıkrasında, "ve bayındırlık" ibaresinin yazılmasının atlandığı düşünülmüştür. Bu nedenle fıkradaki, "imar komisyonunun" ibaresi, "imar ve bayındırlık komisyonunun" şeklinde değiştirilmiştir.

- Madde 21

Tasarının 21 inci maddesi Personel istihdamı konusunu düzenlemektedir.

Madde ile, belediye hizmetlerinin kimler tarafından yerine getirileceği düzenlenmektedir. Maddenin görüşülmesi sırasında üyelerimiz tarafından, kamu yararının gözetilmesi ve kaynak tasarrufunun sağlanmasının önemine dikkat çekilmiş ve bu amaçla özel sektör eliyle yapılan çeşitli uygulamalarda sağlanılan tasarrufun boyutlarına dair örnekler verilerek görüşler ifade edilmiştir. Bu amaçla birinci fıkradan sonra gelmek üzere, "Kamu yararının ve verimliliğinin gerektirmesi halinde, bu hizmetler, tercihen hizmet satın alınması suretiyle yürütülür." şeklinde bir cümlenin ilave edilmesine dair önerge, Komisyonumuzca kabul edilmiş ve madde, yapılan bu değişiklikle kabul edilmiştir.

- Madde 24

Tasarının 24 üncü maddesi Büyükşehir belediye bütçesi konusunu düzenlemektedir. Maddenin birinci fıkrasında;. büyükşehir, ilçe ve ilk kademe belediyeleri bütçelerinin, büyükşehir belediye meclisleri tarafından kabul edilmesi öngörülmektedir. Maddenin görüşülmesi sırasında; üyelerimiz, madde metninden büyükşehir belediyelerinin yanı sıra ilçe ve ilk kademe belediyeleri bütçelerinin de büyükşehir belediye meclisleri tarafından kabul edileceğinin anlaşıldığını, dolayısıyla fıkrada belirtilen "doğrudan" ibaresinin yerine "ile" ibaresinin eklenmesini, "belediye bütçeleri" ibaresinden sonra gelmekte olan "ise" bağlacının anlam bütünlüğünü sağlamak amacıyla madde metninden çıkartılmasının gerektiğini ifade etmişlerdir. Bu gerekçelerle verilen önergede öngörülen değişiklikler, Komisyonumuzca kabul edilmiştir.

- Madde 29

Tasarının "Yürürlükten Kaldırılan Hükümler" başlığı altındaki 29 uncu maddesi 2972 sayılı "Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun"un dört ve altıncı maddelerindeki değişikleri düzenlemektedir. Komisyonumuzda Tasarının 29 uncu maddesi üzerinde yapılan görüşmeler sırasında, değişik altıncı maddenin birinci fıkrasındaki "belediye meclisleri" ibaresinden sonra anlam bütünlüğünü sağlamak için "toplam" ibaresinin eklenmesinin uygun olacağı ifade edilmiştir. Bu amaçla verilen bir önerge Komisyonumuzca kabul edilmiştir.

2. Tartışma Konusu Olan Maddeler

- Madde 8

Tasarının 8 inci maddesi, büyükşehir belediyelerindeki alt yapı ve ulaşım hizmetlerinin koordinasyonu için yapılması gerekenleri düzenlemektedir. Maddenin ikinci fıkrasında, kurulacak olan Alt Yapı Koordinasyon Merkezlerinin, kamu kurum ve kuruluşları tarafından büyük şehir içinde yapılacak alt yapı yatırımları için düzenlenecek taslak programları birleştirerek kesin program haline getirecekleri belirtmektedir. Komisyon üyelerimiz, bazı büyükşehir belediyelerinde alt yapı hizmetlerinin halen özel sektör eliyle yürütüldüğünü ve hatta ileride bu tip kamu hizmetlerinin bir çoğunun özelleşeceğini ifade etmişlerdir. Fakat üyelerimiz, maddenin mevcut halinin Alt Yapı Koordinasyon Merkezinin çalışmalarına sadece kamu kurum ve kuruluşlarının temsilcilerinin katılabilmesine imkan verdiğini, söz konusu hizmetleri yerine getiren kuruluşların özel sektöre ait olması halinde, çalışmalara bunların temsilcilerinin katılmasına olanak vermediğini belirtmişlerdir. Bu gerekçeden hareketle üyeler, maddenin özel sektör temsilcilerinin katılımına olanak verecek biçimde yeniden düzenlenmesini önermişlerdir. Cevaben yapılan açıklamalarda, madde metninin çok uzun olduğu bu nedenle detayları düzenlemek amacıyla yönetmelik çıkarılacağı ve söz konusu durumun burada ele alınacağı belirtilmiştir.

- Madde 10

Tasarının 10 uncu maddesi, büyük şehir belediyesinin imar denetim yetkisini düzenlemektedir. Madde ile, büyükşehir belediyelerine ilçe ve ilk kademe belediyelerinin imar uygulamalarını denetleme yetkisi verilmektedir. İkinci fıkrada ise, denetim sonucunda tespit edilen eksikliklerin üç ay içerisinde giderilememesi halinde büyükşehir belediyesinin eksiklik ve aykırılıkları giderme konusunda yetkili olduğu belirtilmektedir. Komisyon üyelerimizin bir kısmı, büyükşehir belediyelerinin belirtilen eksiklik ve aykırılıkları gidermeleri halinde, görevini yerine getirmekten kaçınan ilçe veya ilk kademe belediyelerine karşı bir yaptırım veya müeyyide uygulanması gerektiğini ifade etmişlerdir. Komisyonumuzda söz konusu belediyelerin, "nasılolsa ben bunu yapmazsam, benim görevimi büyükşehir belediyesi yapar" anlayışının olmaması gerektiği düşüncesi belirtilmiştir. Üyelerimiz, bu gerekçe ile madde metninin, ilçe ve ilk kademe belediyelerine sorumluluklarını yerine getirmedikleri takdirde kendilerine bir yaptırım uygulanmasını sağlayacak şekilde yeniden düzenlenmesi gerektiğini belirtmişlerdir.

Cevaben yapılan açıklamalarda, 3030 sayılı ve halen yürürlükte olan yasa da büyükşehir belediyelerinin hiçbir şekilde imar düzenleme ve denetim yetkilerinin olmadığı, yeni tasarı ile ilçe ve ilk kademe belediyelerine, imar uygulama planlarına aykırı yapıların, imar planına uygun hale getirilmesi için üç aylık bir süre tanındığını ve ancak bu süre sonunda görevlerini yapmadıkları takdirde, büyükşehir belediyelerinin eksikliği gidermeye yetkili olduklarını ayrıca böyle olayların sıklıkla tekerrür etmeyen istisnai durumlar olduğu belirtilmiştir.

- Madde 14

Tasarının 14 üncü maddesi, ihtisas komisyonlarını düzenlemektedir. Madde ile, büyükşehir belediye meclislerinin kurmak zorunda oldukları komisyonlar belirtilmiştir. Üçüncü fıkrada ise, komisyonların çalışma süreleri meclisin toplantı süresi ile sınırlandırılmış ve sadece İmar  ve Bayındırlık Komisyonu'nun çalışmaları istisnai olarak süreye tabi tutulmamıştır. Komisyon üyelerimiz, ihtisas komisyonları arasında sayılan; Çevre ve Sağlık Komisyonu'nun da görevleri açısından düşünüldüğünde insanlar için oldukça önem arz eden bir niteliği olması nedeniyle bu komisyonun da herhangi bir sınırlamaya tabi olmadan süresiz çalışabilmesi gerektiğini ifade etmişlerdir. Örneğin belediye sınırları içinde bulunan bir termik santral, insan sağlığını tehdit edecek boyutta etrafına zehir saçmakta ve doğayı kirletmektedir. Fakat halkın şikayetine rağmen, meclis toplantısı olmadığı için toplanamayan çevre ve sağlık komisyonu gerekli önlemleri alamayacaktır. Üyelerimiz, Çevre ve Sağlık Komisyonu'nun da aynı İmar ve Bayındırlık Komisyonu gibi sürekli çalışmasına imkan verecek şekilde, madde metninde değişiklik yapılmasının gerektiğini ifade etmişlerdir.

Cevaben yapılan açıklamalarda, belediyelerin en çok karşılaştıkları sorunların imar uygulamalarıyla ilgili olması nedeniyle İmar ve Bayındırlık Komisyonu'nun süreye tabi olmadan çalışması öngörülmüştür. Bunun yanı sıra hükümet temsilcileri, meclis üyelerinin özlük haklarında ciddi bir artış yapıldığını ve komisyonların süreye tabi olmaksızın çalışmaları halinde üyelere yapılacak ödemelerin oldukça yüksek bir meblağa ulaşabileceğini sözlerine eklemişlerdir.

Raporumuz, Plan ve Bütçe Komisyonuna sunulmak üzere saygı ile arz olunur.

 
Avrupa Birliği Uyum Komisyonu tarafından değiştirilen maddeler: (Tasarının diğer maddeleri aynen kabul edildi.)

İhtisas komisyonları

MADDE 14.- Büyükşehir belediye meclisi, her dönem başı toplantısında, üyeleri arasından seçilecek en az beş en çok dokuz kişiden oluşan ihtisas komisyonları kurabilir.

İhtisas komisyonları, her siyasi parti grubunun ve bağımsız üyelerin büyükşehir belediye meclisindeki üye sayısının meclis üye tam sayısına oranlanması suretiyle oluşur. İmar ve bayındırlık komisyonu, çevre ve sağlık komisyonu, plan ve bütçe komisyonu, eğitim, kültür, gençlik ve spor komisyonu ile ulaşım komisyonunun kurulması zorunludur.

Komisyonların çalışma süreleri meclisin toplantı süreleriyle sınırlıdır. Ancak imar ve bayındırlık komisyonunun çalışmaları süreye tabi değildir ve kendilerine havale edilen işleri bir ay içinde sonuçlandırır.

Komisyonlar, kendilerine havale edilen işlerle ilgili raporu, havale gününden itibaren; ertesi ayın ilk toplantısına kadar meclise sunarlar. Komisyon bu sürenin sonunda raporunu meclise sunmadığı takdirde, konu meclis başkanlığı tarafından doğrudan meclis gündemine alınır.

Komisyon çalışmalarında uzman kişilerden yararlanılabilir.

İhtisas komisyonlarının görev alanına giren işler bu komisyonlarda görüşüldükten sonra büyükşehir belediye meclisinde karara bağlanır.

Komisyon raporları alenidir, çeşitli yollarla halka duyurulur ve isteyenlere büyükşehir belediye meclisi tarafindan belirlenecek bedel karşılığında verilir.

Personel istihdamı

MADDE 21.- Belediye hizmetleri, memurlar, diğer kamu görevlileri ve işçiler eliyle yürütülür. Kamu yararının ve verimliliğinin gerektirmesi halinde, bu hizmetler, tercihen hizmet satın alınması suretiyle yürütülür.

Büyükşehir belediyesi personeli büyükşehir belediye başkanı tarafından atanır ve ilk toplantıda büyükşehir belediye meclisinin bilgisine sunulur.

Genel sekreterlik görevine atanmada ve bunlara ödenecek maaş, gösterge, ek gösterge, zam ve tazminatlar ile diğer ödemeler hakkında, bakanlık genel müdürlerinin tabi olduğu hükümler uygulanır.

Sözleşmeli ve işçi statüsünde çalışanlar hariç belediye memurlarına, başarı durumlarına göre toplam memur sayısının yüzde 10'unu ve Devlet memurlarına uygulanan aylık katsayının 30.000 gösterge rakamı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarı geçmemek üzere encümen kararıyla yılda en fazla iki kez ikramiye ödenebilir.

Büyükşehir belediye bütçesi

MADDE 24.- Büyükşehir belediye bütçesi ile, ilçe ve ilk kademe belediye bütçeleri büyükşehir belediye meclisi tarafından, yatırım ve hizmetler arasında bütünlük sağlayacak biçimde aynen veya değiştirilerek kabul edilir.

Büyükşehir, ilçe ve ilk kademe belediye bütçeleri, büyükşehir belediye meclisinde aynı toplantı döneminde ve birlikte görüşülerek karara bağlanır ve tek bütçe halinde bastırılır.

Büyükşehir belediye meclisi, ilçe ve ilk kademe belediyelerinin bütçelerini kabul ederken;

a) Bütçe metnindeki, kanuna aykırı madde ve ibareleri çıkarmaya veya değiştirmeye,

b) Belediyenin tahsile yetkili olmadığı gelirleri çıkarmaya, kanuni sınırlar üzerinde veya altında belirlenmiş olan vergi ve harçların oran ve miktarlarını kanunda öngörülen sınırlarına çekmeye,

c) Kesinleşmiş belediye borçları için, bütçeye konulması gerekip de konulmamış ödeneği eklemeye,

d) Ortak yatırım programına alınan yatırımlar için gerekli ödeneği eklemeye, yetkilidir.

Büyükşehir belediye meclisince ilçe ve ilk kademe belediyelerinde yapılan değişikliklere karşı on gün içinde Danıştaya itiraz edilebilir. Danıştay itirazı otuz gün içinde karara bağlar.

Bütçenin hazırlanması ve uygulanmasına ilişkin diğer hususlarda Belediyeler Kanunu hükümleri uygulanır.

MADDE 29.- 18.1.1984 tarihli ve 2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanunun 4 üncü maddesi ve başlığı ile birlikte 6 ncı maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

"Madde 4.- Büyükşehir belediye başkanının seçiminde, seçim çevresi büyükşehir belediye sınırları içidir.

Büyükşehir belediye sınırları içindeki ilçe ve ilk kademe belediye başkanı ve belediye meclis üyeleriyle büyükşehir belediye meclis üyelerinin seçimlerinde seçim çevreleri, ilçe ve ilk kademe belediyesinin sınırları içidir."

"Büyükşehir belediye meclisine seçilecek üye sayısı

Madde 6.- Büyükşehir belediye meclisine, büyükşehir belediye sınırları içinde kalan seçim çevreleri için belirlenen belediye meclisleri toplam üye sayısının beşte biri oranında üye doğrudan seçilir.

Bu hesaplamada artık sayılar dikkate alınmaz.

Yedek üyelikler de ayın usulle hesaplanır."

Türkiye BüyükMilletMeclisi
Plan ve Bütçe Komisyonu
28.6.2004

Esas No. : 1/ 768
Karar No   : 91

İçişleri Bakanlığınca hazırlanarak Bakanlar Kurulunca 3.3.2004 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına sunulan ve Başkanlıkça 4.3.2004 tarihinde, tali komisyon olarak  İçişleri Komisyonuna ve Avrupa Birliği Uyum Komisyonuna, esas komisyon olarak da Komisyonumuza havale edilen 1/768 esas numaralı "Büyükşehir Belediyeleri Kanunu Tasarısı", Komisyonumuzun 4.3.2004 tarihinde yapmış olduğu 35 inci birleşiminde Hükümeti temsilen İçişleri Bakanı Abdülkadir AKSU ile İçişleri Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı ve Devlet Personel Başkanlığı temsilcilerinin katılımlarıyla incelenip, görüşülmüştür.

Bilindiği  gibi;  kentleşme olgusu, iktisadi, toplumsal ve kültürel gelişim süreçlerine paralel olarak konut, işyeri ve insanların yaşadığı bir alan olmanın ötesinde, özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren,  insan hayatı ve toplumsal yapılar üzerinde önemli etkilere sahip başlıca sosyolojik değişimlerden biri olmuştur. Politik, ekonomik ve kültürel yaşamın merkezi olan ve bu faaliyetleri kontrol eden bir  yenilik merkezi olarak toplumun iktisadi, sosyal ve kültürel hayatı içinde alışkanlıkları, davranış biçimleri ve düşünceleri üzerinde de çok önemli etkiler yaratmaktadır. İş ve faaliyetlerin gelişmesiyle  birlikte, yabancı yatırım, uluslararası ticaret, taşıma ve iletişimin ülkeye giren kısmının önemli bir bölümü anakent merkezlerine akmaktadır. Küresel ve bölgesel bağlantılarıyla kent altyapısındaki ulaşım, modern binalar, finansal bölgeler, haberleşme ve benzeri alanlardaki ilerlemeler küreselleşme gerekleri ile paralel gelişmektedir. Kentler, iletişim hizmetleri, teknolojik ilerlemenin sunduğu imkânlar çerçevesinde küresel ekonomide büyük bir pazar, ticaret merkezi ve ulusal ekonominin motorudurlar.

Dünyada kentleşmeye ilişkin göstergelere bakıldığında, Birleşmiş Milletlerin 1995 yılında yayımladığı bir rapora göre nüfusu 5 milyonun üzerindeki kent sayısı 1957'de 7 ve bunların toplam nüfusu 42 milyon iken, 2015 yılında bu sayının 44 ve toplam nüfusun 282 milyon olacağı belirtilmektedir. 1975'te  dünya  nüfusunun  % 39'u kentlerde yaşamaktayken, bu durumun 2025 yılında % 63 olacağı tahmin edilmektedir. Ülkemizde de özellikle 1950'lerden itibaren sanayileşme ile birlikte artan istihdam imkânları kırsal kesimdeki işsizlerin kentlere yığılmasına ve dolayısıyla hızlanan kırdan kente göç olgusu ve bunun sonucu olarak nüfus artış hızının üstünde bir kentleşmeye yol açmıştır. Kentleşme, ülkenin özellikle batı bölgelerinde diğerlerine göre daha yüksek bir hızda gerçekleşmiştir.  2000 yılı Genel Nüfus Sayımına göre ülke nüfusunun yaklaşık yüzde sekseni belediye yönetiminin olduğu ve bu nedenle temel kentsel hizmetlerin sunulduğu yerleşim yerlerinde yaşamaktadır. Bu oranın önümüzdeki on yıl içinde yüzde seksenbeş dolayında istikrar kazanacağı tahmin edilmektedir.

Bu gelişmelerle  birlikte koşut kentlerde hizmet talebi ve maliyetleri artmış, pek çok ihtiyaç ve sorunun giderilmesi, ulusal düzeyde çözüm aramayı zorunlu hale getiren bir özelliğe sahiptir. Milyonlarca insanın ve aracın oluşturduğu trafik nedeniyle  hizmet kalitesinin düşmesi, zaman ve kaynak kaybına yol açmakta; öte yandan konut talebindeki artış, arsa spekülasyonunu, kaçak yapılaşmayı ve gecekondu benzeri yapılaşmayı teşvik etmekte ve kent estetiği kaybolmakta; kentlerde sefalet bölgelerinin ortaya çıkması yoksulluk sorununu ülkenin öncelikli gündemi içine sokmuştur.

Ülkemizde, metropol kent veya anakent adı verilen devasa merkezlerin ortaya çıkması, kendi büyüklüklerinin doğurduğu bir dizi sorunu üretmiştir. Nüfus artışı, sanayileşme, ulaşım, çevre sorunları ve teknolojide meydana gelen gelişmeler, kamu hizmetlerinin kapsamını ve ölçek boyutlarını büyütmüş, anakent alanı içinde kurulan ve koordinasyon içinde olmayan çok sayıda mahallî idarenin, teşkilât yapısı, hizmet üretme kapasitesi ve malî kaynaklarının  yetersizliği sorunların çözümünü imkânsız hale getirmektedir. Anakent düzeyinde yürütülmesi gereken hizmetlerin yerine getirilmesinde çok sayıda birimin yetkili olması,  planlama ve koordinasyon çerçevesinde yönetimin etkin ve verimli bir yapıdan uzaklaşmasına, büyük ölçüde hizmet tekrarı ve kaynak israfına yol açmaktadır.

Anayasanın 127 nci maddesinde kanunla büyük yerleşim yerleri için özel yönetim biçimleri getirilebileceği düzenlenmektedir. Anakent yönetimleriyle ilgili olarak ilk temel düzenleme, 1984 yılında kanun hükmünde kararname olarak çıkarıldıktan sonra aynı yıl kanunlaşan 3030 sayılı Büyük Şehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanunla yapılmıştır. 3030 sayılı Kanun ile, büyükşehir belediyesi ve ilçe belediyesi olmak üzere iki düzeyli bir anakent yönetim yapısının kurulması, belediyenin organlarının meclis, encümen ve başkandan oluşması, idareler arası ilişkilerde büyükşehir belediye meclisine ve başkanına koordinasyon amaçlı vesayet yetkileri verilmesi ve büyükşehir belediyelerinin mali yönden güçlendirilmesi öngörülmüştür. Ayrıca, belediye sınırları içinde birden çok ilçesi olan il merkez belediyelerinin büyükşehir belediyesi olabilmesine imkân tanınmıştır.

Ancak, özellikle 3030 sayılı Kanunla sağlanan ek malî kaynaklar, gelişmekte olan birçok kentte büyükşehir statüsü kazanma eğilimlerini ortaya çıkarmış, daha sonra çıkarılan kanun hükmünde kararname veya kanunlarla bu niteliğe sahip olmayan belediyeler de büyükşehir belediyesi haline getirilmiştir. Halen, ülkemizde 16 büyükşehir belediyesinde, ülke nüfusunun % 32'si, belediyeli nüfusun ise % 41,2'sini oluşturan 22 milyon insan yaşamaktadır. Büyükşehir belediyesi uygulamasına tâbi alanlardaki mahallî müşterek hizmetlerin, iki düzeyli bir örgütlenme yapısıyla yerine getirilmesinin yanısıra, su, kanalizasyon ve ulaşım hizmetleri gibi alanlarda kurulan ve büyükşehir belediyesinin bağlı kuruluşu olan özel nitelikli örgütler de bu hizmet yapısının diğer kısmını oluşturmaktadır. Geçmişte tecrübesi bulunmayan ve ilk defa 3030 sayılı Kanun ile hayata geçirilen bir sistemin uygulamada bazı eksikliklerinin olması ve bu alanda kimi sorunların yaşanması doğaldır. Özellikle, görev ve yetkilerin paylaşılmasında nesnel ölçütlerin bulunmaması, yönetim kademeleri arasında işbirliği kurma mekanizmalarının yetersizliği ve bunun sonucu olarak büyükşehir çapında planlama ve koordinasyonun yapılamaması, belediye büyüklüklerinin çok farklı olması temel sorun alanları olarak görülmektedir.

Yönetim biliminde yaşanan gelişmelerin yansımaları çağdaş yerel yönetim modellerinde de kendini göstermektedir. Büyükşehir belediyelerinin etkin, saydam, hesap verebilir ve katılımcı mekanizmalarla yeniden yapılandırılması, vatandaş odaklı hizmet sunumunda kalitenin esas alınması  bu anlayışın ürünleri olarak ortaya çıkmaktadır.

Büyükşehirlerde iki düzeyli yönetim oluşturma uygulaması, bütün dünyada yaygınlık kazanmış bir yöntemdir. Ülkemizde de, anakent alanlarında farklı yönetim yapıları kurma konusunda çeşitli araştırma ve çalışmalar yapılmış; kanun tasarıları hazırlanmıştır. Beş yıllık kalkınma planlarında ve kamuda yeniden yapılanma çalışma raporlarında başta İstanbul olmak üzere büyük kentler için özel yönetim biçimlerinin gerekliliği belirtilmiştir.

Tasarı ile;

- Büyükşehir, ilçe ve ilk kademe belediyelerinin kurulması, organları, görev ve yetkileri, gelirleri, örgütlenmeleri ve belediyeler arasındaki ilişkilerin düzenlenmesi,

- Büyükşehir ve onun altında ilçe veya ilk kademe olmak üzere mevcut iki düzeyli yönetim yapısının korunması, büyükşehir kapsamındaki bütün belediyelerin ayrı tüzel kişilikleri, organları ve teşkilâtları olması, yine büyükşehir çapında bazı hizmetleri yürütmek için özel kanunlarla kurulan kurumların varlıklarını devam ettirmesi, ancak büyükşehirin denetimi ve koordinasyonu bakımından bağlılıklarının artması,

- Büyükşehir belediyeleri ve büyükşehir kapsamındaki ilçe ve ilk kademe belediyelerinin kuruluş ve işleyiş bakımından, diğer belediyelerden farklılaştığı hususların düzenlenmesi, bu Tasarı ile düzenlenmeyen konularda Belediyeler Kanunu hükümlerinin geçerli olması,

- Bir yerde büyükşehir belediyesi kurulabilmesi için bir milyon nüfusa sahip olma şartı öngörülerek bir ölçek  getirilmesi, görev bölüşümünde ise ilçe veya ilk kademe belediye sınırları içinde yapılabilen veya etkileri bu belediyelerin sınırlarını aşmayan mahallî müşterek görev ve hizmetlerin ilçe ve ilk kademe belediyelerince yerine getirilmesi, büyükşehir çapında planlama ve koordinasyon gerektiren veya malî bakımdan büyükşehir tarafından yapılması gereken görev ve hizmetlerin büyükşehir belediyesince yapılması, ayrıca ilçe veya ilk kademe belediyelerince de yapılabilecek ancak uygulamada uzlaşmazlıklara yol açabilecek olan hizmetlerin de büyükşehir belediyesi tarafından yerine getirilmesi,

- Büyükşehir belediyelerinin görevleri sayma yolu ile belirtildiğinden, bunların dışında bir görev ve hizmet üstlenememesi, ilçe ve ilk kademe belediyelerinin ise bu görev ve hizmetlerin dışında kalan ve kanunlarla başka bir kuruluşa verilmeyen mahallî müşterek nitelikli bütün görev ve hizmetleri yapabilmesi,

- Büyükşehir belediyesinin, hizmetlerin yürütülmesi konusunda büyükşehir çapında planlama ve koordinasyon yetkisine sahip olması, ayrıca ilçe ve ilk kademe belediyelerini de kapsamak üzere yönlendirici kararlar alabilmesi, hizmetlerin büyükşehir çapında tespit edilen plan ve politikalara uygunluğunu sağlamak için büyükşehir kapsamındaki bütün belediyelerin meclislerince alınan kararların büyükşehir belediye başkanına gönderilmesi ve kararın kesinleşmesi ile ilgili mekanizmanın tanımlanması,

- Belediyelerin görevli ve yetkili olduğu hizmetlerin memurlar, diğer kamu görevleri ve işçiler eliyle yürütülmesi; kamu kurum ve kuruluşlarında istihdam edilen memurların, istekleri ve kurumlarının muvafakatiyle büyükşehir belediyelerinde uzun süreli olarak görevlendirilebilmesi, sözleşmeli ve işçi statüsünde çalışanlar hariç olmak üzere, diğer memurlara, başarı durumlarına göre yılda iki defa ikramiye verilmesi imkânı getirilmesi, ayrıca; büyükşehir belediyesi ile bağlı kuruluş, müessese ve işletme kadrolarının, İçişleri Bakanlığının belirlediği norm kadro sistemine uygun olarak ihdas, iptal ve değiştirilmesinin meclis kararı ile yapılması,

- Büyükşehir belediye meclislerinin doğrudan seçilen üyelerden oluşması,

- Katılımı artırmak maksadıyla gündemdeki konularla ilgili kişi veya kurum temsilcileriyle kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, üniversitelerin ilgili bölümlerinin, sendikaların ve uzmanlaşmış sivil toplum örgütlerinin temsilcilerinin, oy hakkı olmaksızın meclis  ve ihtisas komisyonu toplantılarına katılması ve görüş bildirmesine imkân sağlanması,

- Meclisin her ay olağan olarak toplanması,

- Büyükşehir belediyelerinde imar ve bayındırlık, çevre ve sağlık, plan ve bütçe, eğitim, kültür, gençlik ve spor ile ulaşım komisyonunun kurulmasının zorunlu hale getirilmesi, özellikle imar sorunlarının ilgili kişi ve kuruluşların da görüşleri alınmak suretiyle karara bağlanması için imar komisyonunun diğer komisyonlardan farklı olarak çalışmasının  süreye tâbi tutulmaması, ayrıca, havale edilen işlerin, bir ay içinde sonuçlandırması öngörülerek işlerin aylarca bekletilmesinin önlenmesi,

- Büyükşehir belediye başkan vekilinin Belediyeler Kanunundaki usule göre belirlenmesi, büyükşehir belediye meclisinin doğal üyesi olan ilçe ve ilk kademe belediye başkanlarının büyükşehir belediye başkan vekili olamayacaklarının hükme bağlanarak büyükşehir belediye başkanlığı ile ilçe veya ilk kademe belediye başkanlığının bir şahsın uhdesinde birleşmesinin önlenmesi,

 - Belediye başkanının görev ve yetkilerinin, stratejik yönetim, yönetimin etkili, verimli, şeffaf, hesap verebilir ve kendi içinde uyumlu olma gibi ilkeler çerçevesinde belirlenmesi,

Öngörülmektedir.

Komisyonumuzda, tasarının tümü üzerine müzakerelere geçilmeden, verilen bir önerge ile tasarının daha ayrıntılı bir şekilde incelenmesini teminen alt komisyon kurulmasına karar verilmiştir.

Alt komisyon,  29.4.2004, 3.5.2004, 5.5.2004, 6.5.2004 tarihlerinde ilgili kurumların temsilcilerinin de katılımlarıyla yapmış olduğu çalışmaları tamamlamıştır.

Tasarının;

- 1 inci maddesi; mükerrerliklerin önlenmesi ve ifade bütünlüğünün sağlanması amacıyla, "belediyesinin kuruluşunu ve" ibaresinin "belediyesi yönetiminin" olarak değiştirilmesi, "hizmetlerin" ibaresinden sonra "planlı, programlı," ibaresinin eklenerek redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

- 2 nci maddesi; aynen,

- 3 üncü maddesi; birinci fıkrası (a) bendinde yer alan " görev, yetki ve sorumlulukları"  ibaresinin " görev ve sorumlulukları yerine getiren yetkileri kullanan" şeklinde daha iyi ifade edebilmesini teminen redaksiyona tabi tutulması, (d) bendinde yer alan "aynı yetki ve imtiyazlara " ibaresi, yetki ve imtiyazın sorumluluktan ayrı olamayacağı gerekçesiyle, "aynı yetki, imtiyaz ve sorumluluklara" olarak değiştirilmesi suretiyle,

- 4 üncü maddesi; "Belediye sınırları" ibaresinden sonra gelmek üzere ifadeye açıklık getirilebilmesini teminen "içindeki" ibaresinin eklenmesi, "il merkez belediyeleri" ibaresi "il belediyeleri" olarak redaksiyona tabi tutulması  suretiyle,

- 5 inci maddesi; aynen,

- 6 ncı maddesi; birinci fıkrasında yer alan "Bu durumda belediye meclisi tarafından alınması  gereken kararlar" hükmü, katılınacak ilgili ilçe veya ilk kademe belediyesinin  meclisinin de iradesinin demokrasi açısından gerekliliği dikkate alınarak "Bu durumda katılma kararı, ilgili ilçe veya ilk kademe belediye meclisinin talebi üzerine" olarak değiştirilmesi, ikinci fıkrasında yer alan "bu" ibaresine açıklık getirilmesini teminen  "birinci fıkrada yazılı" olarak redaksiyona tabi tutulması, dördüncü fıkrasında yer alan "11'inci" ibaresi, metne yeni 9 uncu maddenin eklenmesi nedeniyle "12 nci"  madde olarak redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

- 7 nci maddesi; birinci fıkrası,  ilçe ve ilk kademe belediyelerinin nazım imar planı yürürlüğe girdikten sonra uygulama imar planları ve parselasyon planlarını yapma sürelerini kısaltmalarını teminen  (b) bendinde yer alan "iki" ibaresinin "bir" olarak değiştirilmesi, (c) bendinin sonuna "20.7.1966 tarihli ve 775 sayılı Gecekondu Kanununda büyükşehir belediyelerine verilen yetkileri kullanmak," hükmünün eklenmesi, (d) bendinde "işyerleri ile" ibaresinin, "iş yerlerine" olarak redaksiyona tabi tutulması, (f) bendinde "her türlü toplu taşım araçlarının sayılarını" ibaresinin, servis ve taksilerinde ulaşım planlama ve koordinasyonu içinde değerlendirilmesini teminen "her türlü servis ve toplu taşım araçları ile taksi sayılarını" bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergahlarını belirlemek; durak yerleri" olarak ve "taksi durak yerleri" ibaresinin "durak yerleri" olarak değiştirilmesi, (g) bendinde uygulamada aksaklıklara yol açmamasını teminen  "yerler üzerindeki" ibaresinin "yerlere cephesi bulunan" olarak değiştirilmesi ve "ilan ve reklam yerleriyle" ibaresinin mükerrerliğe yol açmaması için çıkarılması, (i) bendinde  "ağaçlandırma yapmak" ibaresinden sonra gelmek üzere büyükşehirlerde yaşanan önemli bir sorunun giderilmesi amacıyla "hafriyat toprağı, moloz, kum, çakıl depolama alanlarını odun ve kömür satış depolama sahalarını belirlemek, bunların taşınmasında çevre kirliliğine meydan vermeyecek tedbirler almak;" ibaresinin eklenmesi suretiyle, (l) bendinde,  terminal ve otopark konusunda büyükşehire ruhsat verme yetkisi tanınmasını teminen bendin sonuna "veya ruhsat vermek"ibaresinin eklenmesi suretiyle, (m) bendinde "amatör spor klüplerine malzeme desteği sağlamak," ibaresinden önce gelmek üzere ihtiyaç hasıl olduğunda gerekli desteğin sağlanması amacıyla "gerektiğinde" ibaresinin eklenmesi ve bendin sonuna  sporun teşvik edilmesi amacıyla "amatör takımlar arasında spor müsabakaları düzenlemek, yurt içi ve yurt dışı müsabakalarda üstün başarı gösteren veya derece alan sporculara belediye meclis kararıyla ödül vermek," hükmünün eklenmesi, (s) bendinde "mezarlıklar tesis etmek ve işletmek," ibaresinden sonra "işlettirmek" ibaresinin eklenmesi, (u) bendinde,  yangına ve diğer afetlere karşı alınacak önlemlerin denetlenmesinin kapsamının genişletilmesi amacıyla "tespit etmek" ibaresinden sonra gelmek üzere "konut, işyeri, eğlence yeri" ibaresinin eklenmesi, "sanayi kuruluşlarını" ibaresinin "sanayi kuruluşları olarak değiştirilmesi ile  kamu kuruluşlarını" ibaresinin eklenmesi,   (v) bendinde, sosyal ve kültürel hizmetleri yürütmek" ibaresinden önce gelmek üzere  "her türlü" ibaresinin eklenmesi,  katılımcı yönetim anlayışının bir gereği olarak bendin sonuna  "bu hizmetleri yürütürken üniversiteler, yüksekokullar, meslek liseleri, kamu kuruluşları ve sivil toplum örgütleri ile işbirliği yapmak" hükmünün eklenmesi suretiyle, afetler konusunda gerekli önlemlerin alınabilmesini teminen "Afet  riski taşıyan can ve mal  güvenliği açısından tehlike oluşturan binaları insandan tahliye etmek ve yıkmak" şeklinde yeni (z) bendinin maddeye eklenmesi suretiyle, üçüncü fıkranın  (a) bendinde yer alan  "belediye görev ve yetkileri" ibaresinin daha iyi ifade edilebilmesini teminen "görevleri yapmak ve yetkileri kullanmak" şeklinde değiştirilmesi, (b) bendi redaksiyona tabi tutulması,   (c ) bendi, "sıhhi işyerlerini, 2 nci ve 3 üncü sınıf gayrisıhhi müesseseleri, umuma açık istirahat ve eğlence yerlerini ruhsatlandırmak ve denetlemek"  şeklinde redaksiyona tabi tutulması, (d) bendinde "parkların yapılması" ibaresi "parkları yapmak," olarak, "kültürel hizmetler" ibaresinden sonra gelmek üzere "sunmak" ibaresinin eklenmesi, "tarihi dokunun korunması" ibaresi, "tarihi dokuyu korumak" olarak değiştirilmesi, "ilişkin hizmetler" ibaresinden sonra gelmek üzere  "yapmak" ibaresinin eklenerek redaksiyona tabi tutulması, (e) bendinde yer alan "hizmetlerin yürütülmesi" ibaresi "hizmetleri yürütmek" şeklinde redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

- 8 inci maddesi; kanun tekniğine uygunluk sağlanması amacıyla iki ayrı madde olarak düzenlenmesini teminen Ulaşım Koordinasyon Merkezi ile ilgili  düzenlemelerin çıkarılarak 9 uncu maddeye taşınması ayrıca, birinci fıkrasında kamu ve özel  altyapı hizmetlerinin bütünlük içinde koordinasyonunu temin etmek amacıyla kamu kurum ve kuruluşlarına özel kuruluşlarında ilave edilmesi doğrultusunda değiştirilmesi" ve yapılan değişikliklere paralellik sağlanmasına yönelik "Altyapı ve ulaşım" olan başlığının "Altyapı hizmetleri" olarak değiştirilmesi suretiyle,

- Ulaşım hizmetlerine yönelik 8 inci maddede yer alan hükümlerin  yeni 9 uncu madde olarak, düzenlenmesi suretiyle,

-  1983  tarihli ve 2683 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunuyla Kültür Bakanlığına ve koruma kurullarına verilen yetkilerin Büyükşehir ve mücavir alan sınırları içinde Büyükşehir Koruma Kurulunca kullanılmasını ve Büyükşehir Koruma Kurulunun kuruluş, görev, yetki ve sorumluluklarının düzenlenmesine yönelik bir hükmün metne yeni 10 uncu maddenin eklenmesi suretiyle,

- 9 uncu maddesi; 11 inci madde olarak aynen,

- 10 uncu maddesi; üçüncü fıkrasında yer alan "doğrudan kullanılır" ibaresi, "kullanma hakkını haizdir."  olarak, ayrıca İmar Kanununun tarih numarasının eklenerek redaksiyona tabi tutulması suretiyle, 12 nci madde olarak,

- 11 inci maddesi; üçüncü fıkrasında yer alan "Gündemdeki konularla ilgili" ibaresinden sonra gelmek üzere "olmak üzere;" ibaresinin eklenmesi şeklinde redaksiyona tabi tutulması, "kişi veya kurum temsilcileriyle" ibaresinin "kurum temsilcileri" olarak değiştirilmesi ve bu değişiklik doğrultusunda "sivil toplum örgütlerinin temsilcileri" ibaresinden sonra gelmek üzere "ile davet edilen uzman kişiler" ibaresinin eklenmesi suretiyle 13 üncü madde olarak,

- 12 nci maddesi; üçüncü fıkrasında "ve mahallin mülki amirine" ibaresinin çıkarılması ve ayrıca "önceden bilgi vermek kaydıyla" ibaresinden sonra gelmek üzere uygulamada ortaya çıkabilecek tereddütlere meydan vermemek için "belediye hudutları dahilinde" ibaresinin eklenmesi suretiyle 14 üncü madde olarak,

- 13 üncü maddesi; üçüncü fıkrası belediye başkanının kesinleşen kararlar aleyhine on gün içinde idari yargıya başvurabileceği yönünde yeniden düzenlenmesi suretiyle, 15 inci madde olarak,

- 14 üncü maddesi; üçüncü fıkrası ve dördüncü fıkrası birleştirilerek üçüncü fıkra imar komisyonu ve diğer komisyonların çalışmasının  düzenlenmesi suretiyle,  16 ncı madde olarak,

- 15 inci maddesi; belediye başkanlığının sona ermesine ilişkin düzenlemenin, büyükşehir belediye başkanının görev ve yetkilerini düzenleyen maddeyi müteakip yer verilmesinin kanun tekniğine uygunluk açısından yerinde olduğu gerekçesiyle  20 nci madde olarak düzenlenmesi  suretiyle,

- 16 ncı maddesi; üçüncü fıkrasında yer alan belediye encümeninin seçilmiş üyeleri için verilmesi öngörülen aylık brüt ödeneğe ilişkin  "15.000" gösterge rakamının "12.000" olarak değiştirilmesi, "encümenin" ibaresi "encümeninin" olarak redaksiyona tabi tutulması suretiyle,  17 nci madde olarak,

- 17 nci maddesi, 18 inci madde olarak; aynen,

- 18 inci maddesi; belediye başkanının görev ve yetkileri içinde yer almasının önem ve önceliğe sahip olduğu gerekçesiyle belediye teşkilatının en üst amiri olarak belediye teşkilatını sevk ve idare etmek, belediyenin hak ve menfaatlerini korumayı düzenleyen bir hükmün şeklinde yeni  (a) bendi olarak eklenmesi ve bentlerin teselsül ettirilmesi, (c) bendi "ve uygulamak ibaresinin" metinden çıkarılması (g) bendi, büyükşehir belediyesinin mahkemelerde davacı, davalı sıfatıyla ve resmi merciler önünde temsil olanaklarının artırılmasını teminen bendin sonuna "belediye ve bağlı kuruluş avukatlarına veya özel avukatlara temsil ettirmek" hükmünün eklenmesi suretiyle, 19 uncu madde olarak,

- 19 uncu maddesi; danışmanlar için öngörülen brüt ücretin üst sınırının yüksek belirlenmiş olduğu ve düşürülmesini teminen ikinci fıkrasında yer alan "yüzde 90'ını geçmemek" ibaresinin "yüzde 50'sini geçmemek" olarak değiştirilmesi suretiyle 21 inci madde olarak,

- 20 nci maddesi; Belediyeler Kanunu Tasarısında yer almakla birlikte açıklık kazandırılmak amacıyla, birinci fıkrasına "belediye teşkilatı;" ibaresinden sonra gelmek üzere "norm kadro esaslarına uygun olarak" ibaresinin eklenmesi, en fazla beş genel sekreter yardımcısı atanabilme koşulunun artan görev ve yetkiler paralelinde, beş milyondan üç milyona çekilmesini teminen üçüncü fıkrasında yer alan "beş" ibaresinin "üç" olarak değiştirilmesi suretiyle 22 nci madde olarak,

- 21 inci maddesi; birinci fıkrasının metinden çıkarılması, ikinci fıkrasında "atanır ve" ibaresinin "atanır." olarak değiştirilmesi ve büyükşehir belediye meclisinin gündeminin yoğunluğu nedeniyle  tüm personel yerine yönetici durumunda olanların atamalarının meclisin bilgisine sunulmasını teminen bu ibareden sonra gelmek üzere, "Personelden müdür ve üstü unvanlar olanlar" ibaresinin eklenmesi, üçüncü fıkrası Genel sekreter kadrosuna atananlar genel idare hizmet sınıfına dahil bakanlık genel müdürleri için ilgili mevzuatında öngörülen tüm haklardan aynen yararlanmaları doğrultusunda yeniden düzenlenmesi  suretiyle 23 üncü madde olarak,

- 22 nci maddesi; birinci fıkrası (d) bendi redaksiyona tabi tutulması ikinci fıkrası ikinci cümlesinin metinden çıkarılması üçüncü ve dördüncü fıkraların üçüncü fıkra olarak birleştirilmesi suretiyle, 24 üncü madde olarak,

 - 23 üncü maddesi; birinci fıkrası (i) bendinde yer alan "ücretler" ibaresinin faiz ve borçlanma için uygun bir ifade olmadığı gerekçesiyle "ödemeler" şeklinde değiştirilmesi, (j) bendinde, "sosyal yardımlar" ibaresinin hizmetleri de kapsayacak şekilde "sosyal hizmet ve yardımlar" olarak değiştirilmesi, (m) bendinde "ücretleri" ibaresinin yapılacak hizmetler karşılığı alınması öngörülen ödeme biçimini ifade etmediği için "ödemeleri" olarak değiştirilmesi, (n) bendinde, amacın daha iyi ifade edilmesini teminen bendin başına "Kamu yararı görülen konularda" ibaresinin eklenmesi ve  "kamu ve özel kesim ile" ibaresinin "kamu sektörü, özel sektör ve" olarak redaksiyona tabi tutulması suretiyle 25 inci madde olarak,

- 24 üncü maddesi, birinci fıkrasında yer alan "Büyükşehir belediye bütçesi doğrudan, ilçe ve ilk kademe belediye bütçeleri ise büyükşehir belediye meclisi tarafından," hükmü, "Büyükşehir belediye bütçesi ile ilçe ve ilk kademe belediyelerinden gelen bütçeler büyükşehir belediye meclisine sunulur, büyükşehir belediye meclisince" olarak redaksiyona tabi tutulması, bütçe metninde kanun dışında idari düzenlemeler olan tüzük ve yönetmeliklere de aykırılıkların giderilmesini teminen üçüncü fıkrası (a) bendinde yer alan "kanuna aykırı" ibaresi "kanun, tüzük ve yönetmeliklere aykırı"olarak değiştirilmesi, dördüncü fıkrada, "belediyelerinde" ibaresi ifadeye açıklık kazandırılmasını teminen "belediye bütçelerinde" olarak redaksiyona tabi tutulması suretiyle 26 ncı madde olarak,

- 25 inci maddesi; belirtilen çerçevede büyükşehir belediyelerinin sermaye  şirketlerine de ortak olabilmesini teminen bendin sonuna "ve kurulmuş olanlara ortak olabilir." ibaresinin eklenmesi suretiyle 27 nci madde olarak,

- 26 ncı maddesi; beşinci ve altıncı fıkralarının büyükşehir belediyesinin ilçe ve ilk kademe belediyeleri ile ortak projeler geliştirmelerini, yatırım yapabilmelerini, ayrıca belirtilen koşullarda ilçe ve ilk kademe belediyelerine mali yardım yapabilmelerini teminen, beşinci fıkra olarak düzenlenmesi yedinci fıkrasındaki bir yıllık sürenin iki yıl olarak değiştirilmesi suretiyle, 28 inci madde olarak,

-  27 nci maddesi; "Bu Kanunda hüküm bulunmayan  durumlarda, Belediyeler Kanunu ve diğer kanunların belediyelere ilişkin hükümleri" ibaresi kanun tekniğine uygunluğunun sağlanması amacıyla "Belediye Kanunu ve diğer ilgili kanunların bu kanuna aykırı olmayan hükümleri" olarak değiştirilmesi ve başlığının "Diğer hükümler"  şeklinde redaksiyona tabi tutulması suretiyle, 29 uncu madde olarak,

- Kanun tekniğine uygunluk açısından 29 uncu maddenin "Değiştirilen hükümler" başlığıyla  30 uncu madde olarak düzenlenmesi suretiyle,

- 29 uncu maddesi; Büyükşehir belediye meclisine seçmenlerce doğrudan üye seçilmesini öngören düzenlemenin benimsenmemesi nedeniyle yürürlükteki 2972 sayılı Kanunun 24 üncü maddesinin muhafazası ve ilk kademe belediyesinin de dahil edilmemesini teminen 2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanunun 24 üncü maddesinin (a) bendindeki "her ilçe" ibaresinden sonra gelmek üzere  "ve ilk kademe belediyesi" ibaresinin eklenmesini temin etmek amacıyla yeni 31 inci madde olarak,

- 28 inci maddesi;  metne eklenen yeni 31 inci maddede yapılan düzenleme ile paralelliğin sağlanması amacıyla "18.1.1984 tarihli ve 2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanunun 24 üncü maddesi" ibaresinin çıkarılması suretiyle 32 nci madde olarak,

- Geçici 1 inci madde aynen,

- Büyükşehir belediye sınırlarının belirlenmesinde ülkemizin gelişimi sürecinde ortaya çıkan ihtiyaçların  karşılanması amacına yönelik objektif kıstasların düzenlenmesini teminen yeni geçici 2 nci maddenin metne eklenmesi  suretiyle,

- Yürürlük  ve yürütmeye ilişkin 30 ve 31 inci maddeleri, 33 ve 34 üncü maddeler olarak aynen,

Kabul edilmiştir.

Ayrıca, Tasarının başlığı Büyükşehir Belediyesi Kanunu Tasarısı olarak değiştirilmiştir.

Bu defa, Komisyonumuzun, 24.6.2004 tarihinde Hükümeti temsilen İçişleri Bakanı Abdülkadir AKSU ile İçişleri Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Çevre ve Orman Bakanlığı, Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı, Hazine Müsteşarlığı ve Devlet Personel Başkanlığı temsilcilerinin de  katılımlarıyla yapmış olduğu, 59 uncu birleşiminde alt komisyonca hazırlanan rapor ve metin esas alınmak suretiyle, görüşmelere geçilmiştir.

Komisyonumuzda, tasarının tümü üzerinde yapılan müzakerelerde,

- Merkezi idarenin görevleri dışındaki tüm mahalli ve müşterek nitelikli ihtiyaçların yerel yönetimlerce karşılanmasının ve tüm yetkilerin devrini içeren bir yetki devri ilkesinin Anayasaya aykırılık teşkil ettiği,

- Büyükşehir belediyelerinin şirket kurma yada kurulu şirketlere ortak olma yolunun açılmasının yolsuzluklara açık bir yapı oluşturacağı, belediye iktisadi teşebbüslerinin günümüze değin pek çok yolsuzluğun kaynağı olduğu, denetimlerinin Türk Ticaret Kanunu çerçevesinde yapılacağından kamu kaynaklarının kullanımlarının kamu denetimi dışında tutulamayacağı,

- Belediyeye bağlı bir  şirketin kurulmasının Bakanlar Kurulu Kararı ile gerçekleşebildiği, özelleştirilmesinin ise belediye meclisi kararı ile yapılabilmesinin hukuka aykırılık oluşturacağı,

- Meslek odaları, kamu  kurum  ve kuruluşları, özel sektörün alanına giren konularda ihtisas boyutu aranmaksızın belediyelerin yetkilendirildiği, özellikle servis araçları ile taksi sayılarının büyükşehir belediyelerince belirlenmemesi gerektiği, öte yandan, 1983 tarihli ve 2683 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ile koruma kurullarına ve değişik bakanlıklara verilen yetkilerin büyükşehir belediyelerine verilmesinin ciddi sorunlara yol açabileceği,

- Katılımcılık ilkesinin güçlendirilmesi gerektiği, hemşehrilik hukukunun tek boyutlu olarak düzenlendiği, hemşehrilerin karar alma süreçlerinde etkin rol alacağı mekanizmaların öngörülmediği,

- Saydamlık ve hesap verebilirlik ilkeleri çerçevesinde stratejik plan ve performans bütçe arasındaki ilişkilerin sağlıklı kurulamadığı, mahalli idarelerin de kapsamında bulunduğu Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun gereklerinin karşılanmadığı,

- Büyükşehir belediyelerinin cari harcamalar için borçlanabilmelerine olanak tanındığı, bu düzenlemenin kamu finansman dengeleri açısından sorun oluşturabileceği,

- Belediye Kanunu Tasarısı, Büyükşehir  Belediyeleri Kanunu Tasarısı ve İl Özel İdaresi Kanunu Tasarılarında çok sayıda yetki ve görev mükerrerlikleri bulunduğu, bürokratik işlemlerin çoğalarak işleyişte sorunlara yol açabileceği,

- Görev ve yetkileri artan büyükşehir belediyelerinin yeterli mali kaynak ile güçlendirilmesi gerektiği, mali portrenin görülmediği, gerekli yasal çalışmaların eş zamanlı yapılmasının ve meclisin düzenlemelerinin bütünsel açıdan  değerlendirmesinin büyük önem taşıdığı,

- Bu tür kanunların temenni niteliğinde olduğu, kanun koyucu takdir eder ise  belirtilen nüfus sınırlarının altında kalan yerlerde de büyükşehir belediyesi kurulabileceği,

- İlçe belediyelerinin büyükşehir belediyesi karşısında çok güçsüzleştirildiği, yerinden yönetim ilkesinin bir gereği olarak ilçe belediyelerinin görev ve yetkilerinin artırılmak suretiyle yeniden  düzenlenmesi gerektiği,

- Büyükşehir belediyelerinin radyo ve televizyon faaliyetlerinde bulunması gerektiği,  halkın belediye hizmetlerine ilişkin bilgilenmesi ve kamuoyu denetimi açısından son derece önemli olduğu,

- Büyükşehirlerde ulaşıma ilişkin önemli görev ve sorumluluk üstlenen belediyelerin vatandaşlara ehliyet verilmesi konusunda da yetkilendirilmesi gerektiği,

- Özellikle bölge içi bağlantıların belirli bir plan dahilinde kurulabilmesi için coğrafi olarak yakın belediyelerin işbirliği mekanizmalarının güçlendirilmesinin son derece önem taşıdığı, bu doğrultuda bölgesel konseylerin kurulması gerektiği,

Şeklindeki görüş, eleştiri ve temennileri takiben Hükümet adına yapılan tamamlayıcı açıklamalarda ise;

- Merkezi idare ile mahalli idareler arasında görev, yetki ve sorumlulukların yeniden düzenlenmesinin ülkemizin ihtiyaçları, yönetim alanında yaşanan çağdaş gelişmeler ve imzalamış bulunduğumuz Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı  çerçevesinde yapıldığı,

- Anayasanın idarenin bütünlüğü ilkesi göz önünde bulundurulmak suretiyle merkezi idarenin mahalli idareler üzerindeki idari vesayetinin azaltılmasının, mahalli idarelerin özerkliklerinin güçlendirilmesinin, bu doğrultuda demokratik, katılımcı ve saydam bir yönetim modeli oluşturulmasının öngörüldüğü,

- Belediyeler arası işbirliği ve koordinasyon konusunda gerekli mekanizmaların hayata geçirilmesine ilişkin imkanların bulunduğu,

- Büyükşehir belediyeleri sınırları içinde yapılan genel bütçe vergi gelirleri tahsilatından halen % 4,1 olarak ayrılan payın % 5' e yükseltilmesinin yanısıra  mahalli idarelerin finansmanına yönelik yeni düzenlemeler öngören çalışmaların yapıldığı, kısa zaman içinde tasarı olarak Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulacağı,

-  Merkezi idare ile mahalli idareler ve mahalli idarelerin kendileri arasında herhangi bir görev, yetki ve sorumluluk konusunda mükerrerliğin bulunmadığı, kaynakların rasyonel kullanımını amaçlayan yeni düzenlemelerin titiz çalışmalar sonucu ortaya çıktığı,

- Büyükşehir belediyesinin ruhsatlandırma yetkilerinin artırılması suretiyle bürokrasinin azaltılacağı ve işleyişin etkinleşeceği,

- Üniversiteler, kamu kurum ve kuruluşları, sivil toplum örgütleri ve vatandaşlarla  hizmetlerin gerçekleşmesine yönelik gönüllülük yöntemlerinin uygulanmasıyla iş görme yollarının çeşitleneceği, bunun da, yönetim ile vatandaş arasında karşılıklı güven duygularının artmasına yol açacağı,

- Alt Komisyonda, 1983 tarihli ve 2683 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ile koruma kurullarına ve değişik bakanlıklara verilen yetkilerin büyükşehir belediyelerine verilmesi konusunda yapılan düzenlemenin yerinde olmadığı,

- Yürürlükteki mahalli idarelerin işleyişinde görülen en önemli sorunların başında, büyükşehir belediyeleri ile ilçe belediyeleri arasında yaşanan yetki karmaşası olduğu, bu itibarla, özellikle kentsel yaşamı etkileyen konularda, imkanları ve yönetim kapasitesi güçlü büyükşehir belediyelerinin sorumluluk alanlarının genişletilmesinin hizmetlerin sağlıklı yürütülmesi açısından bir zaruret olduğu,

İfade edilmiştir.

Komisyonumuzda, alt komisyon tarafından hazırlanan metin üzerinden görüşmelerin yapılması kabul edilmiştir.

 Alt Komisyon metninin;

- 1, 2 ve 3 üncü maddeleri;  aynen,

- 4 üncü maddesi; Büyükşehir kurulabilmesi için belirlenen nüfus sayısının azaltılmasını teminen "1.000.000'dan" ibaresi "750.000'den" olarak değiştirilmesi suretiyle,

- 5 inci maddesi; aynen,

- 6 ncı maddesi; ikinci fıkrasında yer alan "yazılı" ibaresinin "belirtilen" olarak redaksiyona tabi tutulmak suretiyle,

- 7 nci maddesi; çevre düzeni planı ile nazım imar planı arasındaki uyumun sağlanması amacıyla birinci fıkrasının (b) bendinin başına "Çevre düzeni planına uygun olmak kaydıyla" ibaresinin eklenmesi, bentte yer alan "1/50.000" ibaresinin "1/25.000" olarak değiştirilmesi, (c) bendinde yer alan Gecekondu Kanununda büyükşehir belediyelerine verilmiş özel bir yetki olmadığından "Büyükşehir belediyelerine" ibaresinin "belediyelere" olarak değiştirilmesi, (f) bendinde büyükşehirler sınırları içinde park yerlerinin işletilme yetkisinin büyükşehirlere verildiği için "bunlardan Büyükşehir belediyesinin yetkili olduğu alanlar içinde olanları" ibaresinin metinden çıkarılması, (i) bendinde yer alan "tedbirler almak" ibaresinden sonra gelmek üzere "büyükşehir katı atık yönetim planını yapmak, yaptırmak" ibaresinin  eklenmesi,  teknik olarak  ifadenin  düzeltilmesi amacıyla "ortadan kaldırma" ibaresinin "bertaraf edilmesine" olarak değiştirilmesi, (r) bendinde ifadeye açıklık getirilmesi amacıyla "kaynak suyu pazarlamak" ibaresinin "kaynak suyu veya arıtma sonunda üretilen suları pazarlamak" olarak değiştirilmesi, büyükşehir belediyesi tarafından hazırlanacak olan plan ve proje gerekleri doğrultusunda katı atık toplama işleminin yapılmasını teminen üçüncü fıkrasının (b) bendinin başına "Büyükşehir katı atık yönetim planına uygun olarak" ibaresinin  eklenmesi  suretiyle,

-  8 inci maddesi redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

-  9 uncu maddesi; yerinden yönetim ilkesinin bir gereği olarak ikinci fıkrasında yer alan "tespit edilen yetkiler" ibaresinden sonra gelmek üzere "ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri" ibaresinin eklenmesi suretiyle,

- 10 uncu maddesi; konunun 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu çerçevesinde düzenlenmiş bulunduğu sözkonusu yasanın  bütünlük ve anlayışının korunması amacıyla metinden çıkarılması ve madde numaralarının teselsül ettirilmesi suretiyle,

-11 inci maddesi; "görevli oldukları konularda" ibaresinden sonra gelmek üzere "bu Kanunla birlikte" ibaresinin eklenmesi, "diğer mevzuat hükümleri ile" ibaresinden sonra gelmek üzere "ilgisine göre" ibaresinin eklenmesi, "yetki, imtiyaz ve muafiyetlere" ibaresinden sonra gelmek üzere "de" bağlacının eklenerek maddenin redaksiyona tabi tutulması suretiyle,

- 12 nci maddesi; 11 inci madde olarak aynen,

- 13 üncü maddesi; Belediye Kanunu Tasarısı ile uyum sağlanması amacıyla üçüncü fıkrasının metinden çıkarılması suretiyle 12 nci madde olarak

- 14 üncü maddesi;  13 üncü madde olarak aynen,

- 15 inci maddesi; dördüncü fıkrasının sonuna "Mülki idare amirine gönderilmeyen kararlar yürürlüğe girmez." hükmünün eklenmesi suretiyle 14 üncü madde olarak,

- 16 ncı maddesi;  üçüncü fıkrasının ilk cümlesinin fıkra ile uyumsuzluğunun giderilmesini teminen çıkarılması, 13 üncü maddeden çıkarılan ancak, ihtisas komisyonuna gündemdeki konularla ilgili olmak üzere katılabilecekleri düzenleyen  hükmün taşınmasını teminen dördüncü fıkrasının sonuna eklenmesi suretiyle 15 inci madde olarak,

- 17 nci maddesi; üçüncü fıkrasında yer alan "encümeninin seçilmiş üyelerine" ibaresinin "encümeninin başkanı ve seçilmiş üyelerine" olarak ve "Devlet memurları için belirlenen aylık katsayı" ibaresinin "devlet memur aylıkları için belirlenen aylık katsayı" olarak redaksiyona tabi tutulması suretiyle 16 ncı madde olarak,

- 18 inci maddesi; üçüncü fıkrasının belediye başkanlarının siyasi partilerde görev alabilmesi konusundaki sınırlamanın Belediye Kanununa paralel olarak düzenlenmesini  teminen değiştirilmesi suretiyle 17 nci madde olarak,

- 19 uncu maddesi, büyükşehir belediye başkanının belediye meclisi ve encümenine başkanlık etme hususuna açıklık getirilmesini teminen ( c ) bendinde yer alan "encümeninin" ibaresinin "encümenine başkanlık etmek, bu organların" olarak düzenlenmesi suretiyle 18 inci madde olarak,

-  20 nci maddesi; 19 uncu madde olarak aynen,

- 21 inci maddesi; konuya açıklık getirmek için "Danışman olarak görevlendirilme, memuriyete geçiş hakkı doğurmaz." ibaresinin "Danışman olarak görevlendirilme, memuriyete geçiş, sözleşmeli veya işçi statüsünde çalışma dahil ilgililer açısından herhangi bir hak teşkil etmez." şeklinde değiştirilmesi, ikinci fıkrası danışmana verilecek ücretin yetenekli kişilerin danışman olarak kullanılmasını teminen  ödenecek ücretin hesabında  metinde belirtilen genel sekretere ödenen aylığın %50'si yerine %75 oranının benimsenmesi   suretiyle 20 nci madde olarak,

- 22 nci maddesi; nitelikli personelin danışman olarak çalışabilmesinin özendirilmesi amacıyla "yüzde 50' sini aşmamak" ibaresinin "yüzde 75'ini aşmamak" olarak değiştirilmesi suretiyle 21 inci madde olarak,

- 22 nci maddesi; 21 inci madde olarak aynen,

- 23 üncü maddesi; ikinci fıkrası ikramiyenin amacına ulaşabilmesini sağlamak amacıyla "encümen kararıyla" ibaresinden önce gelmek üzere " hastalık ve yıllık izinleri dahil olmak üzere çalıştıkları sürelerle orantılı olmak üzere"  ibaresinin eklenmesi suretiyle 22 nci madde olarak,

- 24 üncü maddesi; uygulama ile uygunluğun sağlanması amacıyla birinci fıkrası ( b ) bendinde yer alan "gelir saymanları" ibaresinin "Maliye Bakanlığı" olarak değiştirilmesi , 7 nci maddenin (f) bendine göre elde edilecek gelirlerin belediye gelirleri arasında sayılmasının teminen yeni (f) bendi eklenmesi, ve bentlerin buna göre teselsül ettirilmesi (k) bendinin metinden çıkarılması, ikinci fıkrası genel bütçe vergi gelirleri tahsilat toplamının %75' inin doğrudan ilgili Büyükşehir belediyesine, kalan %25'inin de nüfuslarına göre büyükşehir belediyelerine dağıtımını öngören bir hükmün fıkranın sonuna eklenmesi, üçüncü fıkrası Büyükşehir belediyeler ile ilçe ve ilk kademe belediyeleri arasında doğan mali yükümlülüklerin yerine getirilmesine ilişkin düzenleme kapsamına  bağlı kuruluşların da dahil edilmesi, su, atık su ve doğal gaz bedellerinin de işleyiş içinde değerlendirilmesini teminen metnin yeniden düzenlenmesi suretiyle 23 üncü madde olarak,

- 25 ve 26 ncı maddeleri; 24 ve 25 inci maddeler olarak aynen,

- 27 nci maddesi; Büyükşehir belediyelerinin kurulmuş şirketlere ortak olmasının engellenmesi amacıyla "ve kurulmuş olanlara ortak olabilir" ibaresinin çıkarılması ve belediye başkanı, genel sekreter ve diğer belediye üst yöneticilerinin şirketlerin yönetim ve denetim kurullarında görev alamayacaklarına ilişkin bir hükmün madde sonuna eklenmesi suretiyle 26 ncı madde olarak,

- 28 inci maddesi; beşinci fıkrasının sonundaki "belediyelerine mali yardım yapabilir" ibaresinin "belediyelerine mali ve ayni yardım yapabilir," şeklinde değiştirilmesi, altıncı fıkrada yer alan "en geç iki yıl içinde geri ödenmek üzere" ibaresinin metinden çıkarılması ve son fıkrasında yer alan "kurumlardan" ibaresinin "kuruluşlardan"olarak redaksiyona tabi tutulması suretiyle 27 nci madde olarak,

- 29, 30, 31, 32 nci maddeleri; 28, 29, 30 ve 31 inci maddeler olarak aynen,

- Geçici 1 inci maddesi; aynen,

- Geçici 2 nci maddesi; büyükşehir sınırlarının tespitine açıklık kazandırılmasını teminen değiştirilmek suretiyle,

- 31.5.2004 tarihi itibarıyla büyükşehir belediyeleri ve bağlı kuruluşları ile sermayesinin yüzde 50'den fazlasına büyükşehir belediyelerine ait şirketlerin, diğer belediyeler ile kamu kurum ve kuruluşlarından olan alacaklarının, kamu kurum ve kuruluşlarına olan borçlarına karşılık mahsup edilmesine imkan sağlanması; mahsuptan sonra belediyelerin kalan borçlarının her ay genel bütçe vergi gelirlerinden almakta oldukları payların yüzde 40'ını geçmemek üzere tahsil edilmesi ve alacak ve borçların fer'ilerini de kapsaması; mahsup ve kesinti işlemlerinin karara bağlanmasında yetkili olmak üzere bir uzlaştırma komisyonu kurulması ve temsil yapısının belirlenmesi amacıyla yeni geçici 3 üncü maddenin eklenmesi suretiyle,

- 33 üncü maddesi; 24 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendinin 1.1.2005 tarihinde, aynı maddenin ikinci fıkrası yayımını izleyen ay başında, diğer maddelerin ise yayımı tarihinde yürürlüğe girmesini teminen değiştirilmesi suretiyle 32 nci madde olarak,

- Yürütmeye ilişkin 34 üncü maddesi, 33 üncü madde olarak aynen,

Kabul edilmiştir.

Ayrıca, metnin tümü yazım kuralları bakımından redaksiyona tabi tutulmuştur.

Raporumuz, Genel Kurulun onayına sunulmak üzere Yüksek Başkanlığa saygı ile arz olunur.
 

Büyükşehir belediyelerinin ortaya çıkış nedeni yaşanan hızlı kentleşmedir. Dünyanın her yerinde görülen kentleşme özellikle gelişmekte olan ülkelerde daha hızlı bir gelişim göstermektedir. Hızlı kentleşme sonucunda büyük kentlerin daha çok büyümesi, belediye sınırlarının dışında düzensiz ve plansız gelişmelere yol açınca, anakentlerin yönetiminde özel model arayışı öncelik kazanmıştır. 1984 yılından itibaren çıkarılan yasalarla Büyükşehir uygulaması başlatılmıştır.

Büyükşehir belediye sistemi temelini 1982 Anayasasından almıştır. Anayasanın 127 nci maddesinde "Kanun, büyük yerleşim yerleri için özel yönetim biçimleri getirebilir" hükmü yer almaktadır.

3030 sayılı Kanun ile Büyükşehir belediyelerinin yönetim yapısı, hukuki statüsü, görevleri düzenlenmiştir. Bu kanuna göre bir yerde Büyükşehir belediye yönetiminin kurulabilmesi için belediye sınırları içinde birden fazla ilçenin bulunması, şayet yoksa öncelikle merkezi idare tarafından en az iki ilçenin kurulması gerekmektedir. Ancak uygulamada durum böyle olmamıştır. Antalya, Diyarbakır, Erzurum, Eskişehir, İzmit, Mersin ve Samsun illerinin Merkez belediyelerini büyükşehir belediyesine dönüştüren 2.9.1993 tarihli 504 sayılı Kanun Hükümünde Kararnamede, belediye sınırları içinde ilçe belediyesi bulunması koşulu aranmaksızın "alt belediyeler" kurulması ve bu alt belediyelerin ilçe belediyelerinin fonksiyonlarını yerine getirmeleri öngörülmüştür.

Komisyonda görüşülen Tasarı, belediye sınırları içinde bulunması gerekli ilçe belediye sayısını en az üç olarak belirlerken 504 sayılı KHK'dekine benzer bir şekilde ilçe belediyesi fonksiyonunu yerine getirecek "ilk kademe belediyeleri" kurulmasını öngörmüş, 4 üncü madde hükmü ile, son nüfus sayımına göre toplam nüfusu 750.000'den fazla olan ilk merkez belediyelerinin, fiziki yerleşim durumları ve ekonomik gelişmişlik düzeyleri de dikkate alınarak kanunla büyükşehir belediyesine dönüştürülebileceği hükme bağlanmıştır.

Tasarının katılmadığımız düzenlemeleri aşağıdadır:

1. Tasarının "Büyükşehir belediyesine katılma" başlığını taşıyan 6 ncı maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkraları;

1988 yılında Türkiye tarafından imzalanan "Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı" 1991 yılında bazı çekinceler ile, 3723 sayılı Kanunla onaylanmıştır. Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı'nın Türkiye tarafından da benimsenen ''Yerel Yönetim Sınırlarının Korunması" başlığını taşıyan 5 inci maddesi aynen şöyledir:

''Yerel yönetimlerin sınırlarında, mevzuatın elverdiği durumlarda ve mümkünse bir referandum yoluyla ilgili topluluklara önceden danışılmadan değişiklik yapılamaz"

"Avrupa Birliği Müktesabatının Üstlenilmesine İlişkin Türkiye Ulusal Programı" ile "Avrupa Birliği Müktesabatının Üstlenilmesine İlişkin Türkiye Ulusal Programının Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Karar"ın kabulüne ilişkin 23.6.2003 tarihli Bakanlar Kurulu Kararında; "...yerel yönetimlerin, ülkemizin de imzalayarak taraf olduğu Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartına uygun olarak yeniden yapılandırılması öngörülmektedir." denilmesine karşın, Tasarı ile yapılan düzenleme, tüzel kişilikleri sona erdirilip ilgili belediyeye katılması söz konusu toplulukların yani belediye ile köy halkının, katılma konusunda kendilerine referandum yoluyla danışılmasını öngörmediğinden usulüne göre yürürlüğe konulmuş olan söz konusu uluslararası anlaşmaya aykırılık oluşturmaktadır.

2. Büyükşehir Belediyeleri Kanunu Tasarısının 10 uncu maddesi hükmü ile, Büyükşehir belediyesine, ilçe ve ilk kademe belediyelerinin imar uygulamalarını denetleme yetkisinin verilmesi yerinde olmakla beraber yapılan yasadışı uygulamaların tümüyle ortadan kaldırılması için yeterli değildir. Ülkemizde 1980’li yıllardan bu yana yaşanan imar uygulamaları belediyelerin imar uygulamalarını denetleyecek il veya bölge kurullarının oluşturulmasını gerekli kıldığı düşüncesindeyiz. Tasarı bu açıdan eksiktir.

3. Tasarının 24 üncü maddesi büyükşehir belediyelerinin gelirlerini düzenlemektedir.

Gerek Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısı gerekse yerel yönetimlerle ilgili tasarıların kendilerinden beklenen sonucu sağlamaları için gerekli olan olmazsa olmaz koşulların arasında yeterli malî kaynağın düzenli bir şekilde sağlanması gelmektedir. Belediyelerin gelirleri ile ilgili çok çeşitli mevzuat bulunmaktadır. Böyle bir blok kanun tasarısı geldiğinde en azından temel gelirlere yönelik düzenlemelerin ya bu tasarılar içinde ya da hazırlanacak olan yeni bir yerel yönetim gelirleri tasarısı içinde ele alınması gerekmektedir.

Tasarıların kaynak yapısını ve akışını ortaya koyacak bir çerçeve içinde ele alınmaması ve hazırlanmaması önemli bir eksikliktir. Özellikle belediyelerin gelirlerini düzenleyen mevzuatın içinde yer alan maktu tutarların (2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu başta olmak üzere) uzun bir süre değişmediği de dikkate alındığında bu eksiklik çok daha ön plana çıkmaktadır.

Tasarılarda genel bütçe vergi gelirlerinden aktarılacak pay büyükşehir belediyeleri için yüzde 5 olarak belirlenmiştir. Bakanlar Kurulu bu oranı iki katına kadar artırabilecek veya yüzde 5’e kadar indirebilecektir. Belediyeler ve il özel idarelere ilişkin tasarılarda da bir oran belirlenmemiştir. Yani 2380 sayılı Kanuna göre belediyelere yüzde 6 il özel idarelerine yüzde 1.12 oranında pay verilmeye devam edilecektir. Bu durum yerel yönetimlere devredilen yetkilerle orantılı değildir. Yani görev ve kaynak dağılımı konusunda merkezi yönetim ile yerel yönetimler arasından denge kurulmuş olmamaktadır. Bu konu yerel yönetimlerce kendilerine devredilen görevlerin sağlıklı bir şekilde yerine getirilmesi bakımından oldukça önemlidir.

Malî kaynak paylaşımı konusunda sistematik bir yaklaşım ortaya koymayan tasarılar bu konuları anlaşıldığı kadarıyla başka düzenlemelere ihale etmektedirb Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısı ile onu tamamlayıcı nitelikte olması beklenen yerel yönetimler tasarılarının bu konuda daha somut bir çerçeve koyması gerekirdi.

Büyükşehir belediyelerinin ve il özel idarelerinin üstlendikleri hizmetlerin Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısının öngördüğü çerçevede artacağı varsayımında vergi benzeri kaynak yaratma konusundaki yetkileri artırılmalıdır. Belki daha önemlisi bu konuda bu kurumsal yapıları zorlayıcı çeşitli düzenlemelerin yapılması gerekmektedir.

Büyükşehir belediyelerinin belediye sınırları içinde toplanan gelirden alacağı payın dağıtımı konusunda yapılacak düzenlemeler büyükşehir belediyelerinin gelirlerini önemli ölçüde değiştirmektedir. Örneğin 2003 yılında yapılan değişiklikle toplanan gelirlerin yüzde 40'ının doğrudan ilgili büyükşehir belediyesine, yüzde 60'ını ise havuzda toplanıp nüfuslarına göre tekrar büyükşehir belediyeleri arasında dağıtımı; Diyarbakır belediyesinin aldığı payın yaklaşık 6 kat, Konya belediyesinin aldığı payın yaklaşık 2,5 kat, Antalya belediyesinin aldığı payın ise yaklaşık 2 kat artmasına yol açmıştır. Bununla birlikte, Ankara, İstanbul ve Kocaeli Büyükşehir Belediyelerinin ise aldıkları pay hissedilir ölçüde düşmüştür. Yeni getirilen sistemin mali etkisinin ne olacağının iyi anlaşılması için 2003 gerçekleşmelerine göre değerlendirmelerin yapılması gerekmektedir. Eğer mali eşitlik sağlanması temel amaç olarak ön plana çıkıyorsa yüzde 75, yüzde 25 oranı bunu sağlama konusunda yetersiz kalacaktır. Konuya ilişkin Anayasa Mahkemesi kararları da dikkate alınarak Tasarıda kabul edilenin dışında yeni bir düzenleme yapılması gerekmektedir.

4.  Tasarı  ile  bir  ilk gerçekleştirilmektedir. Büyükşehir belediyesinin gelirlerini düzenleyen 24 üncü maddenin ( c) bendinde Elektrik ve Gaz Tüketim Vergisinden söz edilmektedir. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununda Elektrik ve Havagazı Tüketim Vergisi olup Tasarıda yer alan şekliyle Elektrik ve Gaz Tüketim Vergisi bulunmamaktadır. Anlaşılan hükümet ileride halen uygulaması olmayan Elektrik ve Havagazı Tüketim Vergisinin adını değiştirmek suretiyle doğalgazdan ek bir vergi alınmasını düşünmektedir. Ancak gelecekte yürürlüğe konulması planlanan bir verginin bir yasa tasarısında ismen anılması Türk Hukuk Tarihi açısından ilginç bir örnek oluşturacaktır.

5. Tasarının "Belediyeler arası hizmet ilişkileri ve koordinasyonu" başlığını taşıyan 26 ncı maddesinin birinci fikrasında,

"Büyükşehir kapsamındaki belediyeler arasında hizmetlerin yerine getirilmesi bakımından uyum ve koordinasyon Büyükşehir belediyesi tarafından sağlanır. Büyükşehir, ilçe ve ilk kademe belediyeleri arasında hizmetlerin yürütülmesiyle ilgili ihtilaf çıkması durumunda, Büyükşehir belediye meclisi yönlendirici ve düzenleyici kararlar almaya yetkilidir." denilmiştir.

Hızlı kentleşme sonucunda artan yerel hizmet talebinin karşılanmasında verimliliği sağlamak ve rekabet ortamı oluşturarak hizmet kalitesini yükseltmek amacıyla, bazı devlet hizmetlerinin özelleştirilmesi yönünde çalışmalara devam edilmektedir. Ancak, özelleştirme politikası, hizmetlerin kamu kesiminden özel sektöre aktarılmasına odaklanmış; yerel yönetimlerin güçlendirilmesi ve kurumsal kapasitenin artırılması amaçlı önlemler ihmal edilmiştir. Özelleştirme uygulamalarında belediyelerin güçlü bir eşgüdüm ve denetim sistemi oluşturamamaları, verimlilikte düşüşlere yol açabilmekte, hizmet özelleştirmelerinde gerçek bir rekabet ortamı sağlanamamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, hizmetlerin yerine getirilmesinde ve özellikle özelleştirme uygulamalarında belediyelerin güçlü bir eşgüdüm ve denetim sistemi oluşturmaları açısından maddede bu bağlamda ek düzenleme yapılmasında yarar görülmektedir.

6. Tasarıda, servis araçları ile taksi sayılarının büyükşehir belediyelerince belirlenmesi esası getirilmektedir. Bu uygulama, meslek odalarına, kamu kurum ve kuruluşlarına ve hatta fabrikasına işçi taşıyan özel sektöre müdahale anlamı taşır.

7. Büyükşehir belediyelerinin görevleri belirlenirken görev alanları oldukça geniş tutulmuş ilçe ve alt kademe belediyelerinin görevleri ise sınırlı kalmıştır.

8. Bugün yerel yönetimlerin temel sorunu kaynak yetersizliğidir. Kaynak sorununun çözümlenmediği bir ortamda, yerel yönetimlerde yeni düzenlemelere gitmek sorunları çözmeyecektir. Bu nedenle öncelikle yerel yönetimlerin kaynak sorununu çözen tasarıların TBMM'ye getirilmesi gerekirdi.

9. Belediye Kanunu, Büyükşehir Belediye Kanunu ve İl Özel İdaresi Kanunu tasarılarında çok sayıda yetki ve görev mükerrerlikleri vardır. Böyle bir düzenleme, tasarılar yasalaştığında pek çok bürokratik işlemin doğmasına ve bürokraside gereksiz çekişmelere ortam hazırlayacaktır.

10. Belediyeler Kanunu için getirdiğimiz eleştiri ve öneriler bu Tasarı için de geçerlidir.

Osman Coşkunoğlu, Uşak
Enis Tütüncü, Tekirdağ
Kazım Türkmen, Ordu
Gürol Ergin, Muğla
Bülent Baratalı, İzmir
Kemal Kılıçdaroğlu, İstanbul
M. Akif Hamzaçebi, Trabzon
Osman Kaptan, Antalya
M. Mesut Özakcan, Aydın
A. Kemal Deveciler, Balıkesir
Birgen Keleş, İstanbul
A. Kemal Kumkumoğlu, İstanbul