İKİNCİ KİTAP
AİLE HUKUKU
BİRİNCİ KISIM
EVLİLİK HUKUKU
BİRİNCİ BÖLÜM
EVLENME
BİRİNCİ AYIRIM
NİŞANLILIK
A. Nişanlanma
Madde 118.- Nişanlanma, evlenme vaadiyle olur.
Nişanlanma, yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça
küçüğü veya kısıtlıyı bağlamaz.
B. Nişanlılığın hükümleri
I. Dava hakkının bulunmaması
Madde 119.- Nişanlılık, evlenmeye zorlamak
için dava hakkı vermez.
Evlenmeden kaçınma hâli için öngörülen cayma tazminatı
veya ceza şartı dava edilemez; ancak yapılan ödemeler de geri istenemez.
II. Nişanın bozulmasının sonuçları
1. Maddî tazminat
Madde 120.- Nişanlılardan biri haklı bir
sebep olmaksızın nişanı bozduğu veya nişan taraflardan birine yükletilebilen
bir sebeple bozulduğu takdirde; kusuru olan taraf, diğerine dürüstlük kuralları
çerçevesinde ve evlenme amacıyla yaptığı harcamalar ve katlandığı maddî
fedakârlıklar karşılığında uygun bir tazminat vermekle yükümlüdür. Aynı
kural nişan giderleri hakkında da uygulanır.
Tazminat istemeye hakkı olan tarafın ana ve babası
veya onlar gibi davranan kimseler de, aynı koşullar altında yaptıkları
harcamalar için uygun bir tazminat isteyebilirler.
2. Manevî tazminat
Madde 121.- Nişanın bozulması yüzünden kişilik
hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevî tazminat
olarak uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir.
III. Hediyelerin geri verilmesi
Madde 122.- Nişanlılık evlenme dışındaki bir
sebeple sona ererse, nişanlıların birbirlerine veya ana ve babanın ya da
onlar gibi davrananların, diğer nişanlıya vermiş oldukları alışılmışın
dışındaki hediyeler, verenler tarafından geri istenebilir.
Hediye aynen veya mislen geri verilemiyorsa, sebepsiz
zenginleşme hükümleri uygulanır.
IV. Zamanaşımı
Madde 123.- Nişanlılığın sona ermesinden doğan
dava hakları, sona ermenin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
İKİNCİ AYIRIM
EVLENME EHLİYETİ VE ENGELLERİ
A. Ehliyetin koşulları
I. Yaş
Madde 124.- Erkek veya kadın onyedi yaşını
doldurmadıkça evlenemez.
Ancak, hâkim olağanüstü durumlarda ve pek önemli
bir sebeple onaltı yaşını doldurmuş olan erkek veya kadının evlenmesine
izin verebilir. Olanak bulundukça karardan önce ana ve baba veya vasi dinlenir.
II. Ayırt etme gücü
Madde 125.- Ayırt etme gücüne sahip olmayanlar
evlenemez.
III. Yasal temsilcinin izni
1. Küçükler hakkında
Madde 126.- Küçük, yasal temsilcisinin izni
olmadıkça evlenemez.
2. Kısıtlılar hakkında
Madde 127.- Kısıtlı, yasal temsilcisinin
izni olmadıkça evlenemez.
3. Mahkemeye başvurma
Madde 128.- Hâkim, haklı sebep olmaksızın
evlenmeye izin vermeyen yasal temsilciyi dinledikten sonra, bu konuda başvuran
küçük veya kısıtlının evlenmesine izin verebilir.
B. Evlenme engelleri
I. Hısımlık
Madde 129.- Aşağıdaki kimseler arasında evlenme
yasaktır:
1. Üstsoy ile altsoy arasında; kardeşler arasında;
amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasında,
2. Kayın hısımlığı meydana getirmiş olan evlilik
sona ermiş olsa bile, eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu
arasında,
3. Evlât edinen ile evlâtlığın veya bunlardan biri
ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında.
II. Önceki evlilik
1. Sona erdiğinin ispatı
a. Genel olarak
Madde 130.- Yeniden evlenmek isteyen kimse,
önceki evliliğinin sona ermiş olduğunu ispat etmek zorundadır.
b. Gaiplik durumunda
Madde 131.- Gaipliğine karar verilen kişinin
eşi, mahkemece evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez.
Kaybolanın eşi evliliğin feshini, gaiplik başvurusuyla
birlikte veya ayrıca açacağı bir dava ile isteyebilir.
Ayrı bir dava ile evliliğin feshi, davacının yerleşim
yeri mahkemesinden istenir.
2. Kadın için bekleme süresi
Madde 132.- Evlilik sona ermişse, kadın,
evliliğin sona ermesinden başlayarak üçyüz gün geçmedikçe evlenemez.
Doğurmakla süre biter.
Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması
veya evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri
hâllerinde mahkeme bu süreyi kaldırır.
III. Akıl hastalığı
Madde 133.- Akıl hastaları, evlenmelerinde
tıbbî sakınca bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça
evlenemezler.
ÜÇÜNCÜ AYIRIM
EVLENME BAŞVURUSU VE TÖRENİ
A. Başvuru
I. Başvuru makamı
Madde 134.- Birbiriyle evlenecek erkek ve
kadın, içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte
başvururlar.
Evlendirme memuru, belediye bulunan yerlerde belediye
başkanı veya bu işle görevlendireceği memur, köylerde muhtardır.
II. Şekli
Madde 135.- Başvuru, evlenecekler tarafından
yazılı veya sözlü olarak yapılır.
III. Belgeler
Madde 136.- Erkek ve kadından her biri, nüfus
cüzdanı ve nüfus kayıt örneğini, önceki evliliği sona ermiş ise buna ilişkin
belgeyi, küçük veya kısıtlı ise ayrıca yasal temsilcisinin imzası onaylanmış
yazılı izin belgesini ve evlenmeye engel hastalığının bulunmadığını gösteren
sağlık raporunu evlendirme memurluğuna vermek zorundadır.
IV. Başvurunun incelenmesi ve reddi
Madde 137.- Evlendirme memuru, evlenme başvurusunu
ve buna eklenmesi gereken belgeleri inceler. Başvuruda bir noksanlık görürse
bunu tamamlar veya tamamlattırır.
Başvurunun usulüne uygun olarak yapılmadığı veya
evleneceklerden birinin evlenmeye ehil olmadığı ya da evlenmeye yasal bir
engel bulunduğu anlaşılırsa, evlenme başvurusu reddolunur ve durum evleneceklere
yazıyla hemen bildirilir.
V. Redde itiraz ve yargılama usulü
Madde 138.- Evleneceklerden her biri evlendirme
memurunun ret kararına karşı mahkemeye başvurabilir. İtiraz, evrak üzerinde
incelenip kesin karara bağlanır.
Ancak, mutlak butlan sebeplerinden birinin bulunduğuna
ilişkin ret kararlarına karşı açılan davalar, basit yargılama usulüyle
ve Cumhuriyet savcısının hazır bulunmasıyla görülür.
B. Evlenme töreni ve tescil
I. Koşulları
1. Evlenme izni
Madde 139.- Evlendirme memuru, evlenme koşullarının
varlığını tespit ederse veya ret kararı mahkemece kaldırılırsa, evleneceklere
evlenme gün ve saatini bildirir veya isterlerse evlenme izni belgesini
verir.
Evlenme izni belgesi, verildiği tarihten başlayarak
altı ay içinde evleneceklere herhangi bir evlendirme memuru önünde evlenebilme
hakkı sağlar.
2. Evlenmenin yapılamaması
Madde 140.- Evlenme koşullarının bulunmadığının
anlaşılması veya belgelerin verilmesinden başlayarak altı ayın geçmesi
hâlinde, evlendirme memuru evlenme törenini yapamaz.
II. Yapılışı
1. Tören yeri
Madde 141.- Evlenme töreni, evlendirme dairesinde
evlendirme memurunun ve ayırt etme gücüne sahip ergin iki tanığın önünde
açık olarak yapılır. Ancak, tören evleneceklerin istemi üzerine evlendirme
memurunun uygun bulacağı diğer yerlerde de yapılabilir.
2. Törenin şekli
Madde 142.- Evlendirme memuru, evleneceklerden
her birine birbiriyle evlenmek isteyip istemediklerini sorar. Evlenme,
tarafların olumlu sözlü cevaplarını verdikleri anda oluşur. Memur, evlenmenin
tarafların karşılıklı rızası ile kanuna uygun olarak yapılmış olduğunu
açıklar.
3. Aile cüzdanı ve dinî tören
Madde 143.- Evlenme töreni biter bitmez evlendirme
memuru eşlere bir aile cüzdanı verir.
Aile cüzdanı gösterilmeden evlenmenin dinî töreni
yapılamaz.
Evlenmenin geçerli olması dinî törenin yapılmasına
bağlı değildir.
C. Yönetmelik
Madde 144.- Evlenme işlemi, evlenme kütüğü,
evlenmeye ilişkin yazışma ve evlenme ile ilgili diğer konular yönetmelikle
düzenlenir.
DÖRDÜNCÜ AYIRIM
BATIL OLAN EVLENMELER
A. Mutlak butlan
I. Sebepleri
Madde 145.- Aşağıdaki hâllerde evlenme mutlak
butlanla batıldır:
1. Eşlerden birinin evlenme sırasında evli bulunması,
2. Eşlerden birinin evlenme sırasında sürekli bir
sebeple ayırt etme gücünden yoksun bulunması,
3. Eşlerden birinde evlenmeye engel olacak derecede
akıl hastalığı bulunması,
4. Eşler arasında evlenmeye engel olacak derecede
hısımlığın bulunması.
II. Dava açma görevi ve hakkı
Madde 146.- Mutlak butlan davası, Cumhuriyet
savcısı tarafından re'sen açılır.
Bu dava, ilgisi olan herkes tarafından da açılabilir.
III. Dava hakkının sınırlanması veya kalkması
Madde 147.- Sona ermiş bir evliliğin mutlak
butlanı Cumhuriyet savcısı tarafından re'sen dava edilemez; fakat her ilgili,
mutlak butlanın karar altına alınmasını isteyebilir.
Ayırt etme gücünün sonradan kazanılması veya akıl
hastalığının iyileşmiş olması durumlarında mutlak butlan davasını yalnız
ayırt etme gücünü sonradan kazanan veya akıl hastalığı iyileşen eş açabilir.
Evliyken yeniden evlenen bir kimsenin önceki evliliği
mutlak butlan kararı verilmeden önce sona ermişse ve ikinci evlenmede diğer
eş iyiniyetli ise, bu evlenmenin butlanına karar verilemez.
B. Nisbî butlan
I. Eşlerin dava hakkı
1. Ayırt etme gücünden geçici yoksunluk
Madde 148.- Evlenme sırasında geçici bir
sebeple ayırt etme gücünden yoksun olan eş, evlenmenin iptalini dava edebilir.
2. Yanılma
Madde 149.- Aşağıdaki durumlarda eşlerden
biri evlenmenin iptalini dava edebilir:
1. Evlenmeyi hiç istemediği veya evlendiği kişiyle
evlenmeyi düşünmediği hâlde yanılarak bu evlenmeye razı olmuşsa,
2. Eşinde bulunmaması onunla birlikte yaşamayı kendisi
için çekilmez bir duruma sokacak derecede önemli bir nitelikte yanılarak
evlenmişse.
3. Aldatma
Madde 150.- Aşağıdaki durumlarda eşlerden
biri evlenmenin iptalini dava edebilir:
1. Eşinin namus ve onuru hakkında doğrudan doğruya
onun tarafından veya onun bilgisi altında bir başkası tarafından aldatılarak
evlenmeye razı olmuşsa,
2. Davacının veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike
oluşturan bir hastalık kendisinden gizlenmişse.
4. Korkutma
Madde 151.- Kendisinin veya yakınlarından
birinin hayatı, sağlığı veya namus ve onuruna yönelik pek yakın ve ağır
bir tehlike ile korkutularak evlenmeye razı edilmiş eş, evlenmenin iptalini
dava edebilir.
5. Hak düşürücü süre
Madde 152.- İptal davası açma hakkı, iptal
sebebinin öğrenildiği veya korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarihten
başlayarak altı ay ve her hâlde evlenmenin üzerinden beş yıl geçmekle düşer.
II. Yasal temsilcinin dava hakkı
Madde 153.- Küçük veya kısıtlı, yasal temsilcisinin
izni olmadan evlenirse, izni alınmayan yasal temsilci evlenmenin iptalini
dava edebilir.
Bu suretle evlenen kimse sonradan onsekiz yaşını
doldurmak suretiyle ergin olur, kısıtlı olmaktan çıkar veya karı gebe kalırsa
evlenmenin iptaline karar verilemez.
C. Butlanı gerektirmeyen sebepler
I. Bekleme süresine uymama
Madde 154.- Kadının bekleme süresi bitmeden
evlenmesi, evlenmenin butlanını gerektirmez.
II. Şekil kurallarına uymama
Madde 155.- Evlendirmeye yetkili memur önünde
yapılmış olan bir evliliğin kanunun diğer şekil kurallarına uyulmaması
sebebiyle butlanına karar verilemez.
D. Butlan kararı
I. Genel olarak
Madde 156.- Batıl bir evlilik ancak hâkimin
kararıyla sona erer. Mutlak butlan hâlinde bile evlenme, hâkimin kararına
kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur.
II. Sonuçları
1. Çocuklar yönünden
Madde 157.- Mahkemece butlanına karar verilen
bir evlilikten doğan çocuklar, ana ve baba iyiniyetli olmasalar bile evlilik
içinde doğmuş sayılırlar.
Çocuklar ile ana ve baba arasındaki ilişkilere boşanmaya
ilişkin hükümler uygulanır.
2. Eşler yönünden
Madde 158.- Evlenmenin butlanına karar verilirse,
evlenirken iyiniyetli bulunan eş bu evlenme ile kazanmış olduğu kişisel
duru-munu korur.
Eşler arasındaki mal rejiminin tasfiyesi, tazminat,
nafaka ve soyadı hakkında boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır.
E. Mirasçıların dava hakkı
Madde 159.- Evlenmenin butlanını dava etme
hakkı mirasçılara geçmez. Ancak, mirasçılar açılmış olan davayı sürdürebilirler.
Dava sonucunda evlenme sırasında iyiniyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan
eş, yasal mirasçı olamayacağı gibi, daha önce yapılmış olan ölüme bağlı
tasarruflarla kendisine sağlanan hakları da kaybeder.
F. Yetki ve yargılama usulü
Madde 160.- Evlenmenin butlanı davasında,
yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır.
|
