DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
EŞLER ARASINDAKİ MAL REJİMİ
BİRİNCİ AYIRIM
GENEL HÜKÜMLER
A. Yasal mal rejimi
Madde 202.- Eşler arasında edinilmiş mallara
katılma rejiminin uygulanması asıldır.
Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen
diğer rejimlerden birini kabul edebilirler.
B. Mal rejimi sözleşmesi
I. Sözleşmenin içeriği
Madde 203.- Mal rejimi sözleşmesi, evlenmeden
önce veya sonra yapılabilir. Taraflar, istedikleri mal rejimini ancak kanunda
yazılı sınırlar içinde seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilirler.
II. Sözleşme ehliyeti
Madde 204.- Mal rejimi sözleşmesi, ancak ayırt
etme gücüne sahip olanlar tarafından yapılabilir.
Küçükler ile kısıtlılar, yasal temsilcilerinin rızasını
almak zorundadırlar.
III. Sözleşmenin şekli
Madde 205.- Mal rejimi sözleşmesi, noterde
düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır. Ancak, taraflar evlenme başvurusu
sırasında hangi mal rejimini seçtiklerini yazılı olarak da bildirebilirler.
Mal rejimi sözleşmesinin taraflarca ve gerektiğinde
yasal temsilcilerince imzalanması zorunludur.
C. Olağanüstü mal rejimi
I. Eşlerden birinin istemi ile
1. Karar
Madde 206.- Haklı bir sebep varsa hâkim,
eşlerden birinin istemi üzerine, mevcut mal rejiminin mal ayrılığına dönüşmesine
karar verebilir.
Özellikle aşağıdaki hâllerde haklı bir sebebin varlığı
kabul edilir:
1. Diğer eşe ait malvarlığının borca batık veya
ortaklıktaki payının haczedilmiş olması,
2. Diğer eşin, istemde bulunanın veya ortaklığın
menfaatlerini tehlikeye düşürmüş olması,
3. Diğer eşin ortaklığın malları üzerinde bir tasarruf
işleminin yapılması için gereken rızasını haklı bir sebep olmadan esirgemesi,
4. Diğer eşin, istemde bulunan eşe malvarlığı, geliri,
borçları veya ortaklık malları hakkında bilgi vermekten kaçınması,
5. Diğer eşin sürekli olarak ayırt etme gücünden
yoksun olması.
Eşlerden biri ayırt etme gücünden sürekli olarak
yoksun ise, onun yasal temsilcisi de bu sebebe dayanarak mal ayrılığına
karar verilmesini isteyebilir.
2. Yetki
Madde 207.- Yetkili mahkeme eşlerden herhangi
birinin yerleşim yeri mahkemesidir.
3. Mal ayrılığına geçişten dönme
Madde 208.- Eşler, her zaman yeni bir mal
rejimi sözleşmesiyle önceki veya başka bir mal rejimini kabul edebilirler.
Mal ayrılığına geçişi gerektiren sebebin ortadan
kalkması hâlinde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine eski mal rejimine
dönülmesine karar verebilir.
II. Cebrî icra hâlinde
1. İflâsta
Madde 209.- Mal ortaklığını kabul etmiş olan
eşlerden birinin iflâsına karar verildiği takdirde, ortaklık kendiliğinden
mal ayrılığına dönüşür.
2. Hacizde
Madde 210.- Mal ortaklığını kabul etmiş eşlerden
birine karşı icra takibinde bulunan alacaklı, haczin uygulanmasında zarara
uğrarsa, hâkimden mal ayrılığına karar verilmesini isteyebilir.
Alacaklının istemi her iki eşe yöneltilir.
Yetkili mahkeme, borçlunun yerleşim yeri mahkemesidir.
3. Eski rejime dönme
Madde 211.- Alacaklı tatmin edildiği takdirde
eşlerden birinin istemi üzerine hâkim, mal ortaklığının yeniden kurulmasına
karar verebilir.
Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle edinilmiş mallara
katılma rejimini kabul edebilirler.
III. Önceki rejimin tasfiyesi
Madde 212.- Mal ayrılığına geçildiği takdirde,
kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, eşler arasında önceki mal rejiminin
tasfiyesi, bu rejime ilişkin hükümlere göre yapılır.
D. Alacaklıların korunması
Madde 213.- Mal rejiminin kurulması, değiştirilmesi
veya önceki rejimin tasfiyesi, eşlerden birinin veya ortaklığın alacaklılarının,
üzerinden haklarını alabilecekleri malları sorumluluk dışında bırakamaz.
Kendisine böyle mallar geçmiş olan eş, borçlardan
kişisel olarak sorumludur; ancak, söz konusu malların borcu ödemeye yetmediğini
ispat ettiği takdirde, bu ölçüde kendisini sorumluluktan kurtarabilir.
E. Mal rejiminin tasfiyesi davalarında yetki
Madde 214.- Eşler veya mirasçılar arasında
bir mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davalarda, aşağıdaki mahkemeler yetkilidir:
1. Mal rejiminin ölümle sona ermesi durumunda ölenin
son yerleşim yeri mahkemesi,
2. Boşanmaya, evliliğin iptaline veya hâkim tarafından
mal ayrılığına karar verilmesi durumunda, bu davalarda yetkili olan mahkeme,
3. Diğer durumlarda davalı eşin yerleşim yeri mahkemesi.
F. Bir eşin mallarının diğeri tarafından yönetimi
Madde 215.- Eşlerden birinin açık veya örtülü
olarak mallarının yönetimini diğer eşe bırakması hâlinde, aksi kararlaştırılmış
olmadıkça vekâlet hükümleri uygulanır.
G. Envanter
Madde 216.- Eşlerden her biri, diğerinden
her zaman mallarının envanterinin resmî senetle yapılmasını isteyebilir.
Bu envanter, malların getirilmesinden başlayarak
bir yıl içinde yapılmışsa, aksi ispatlanmış olmadıkça bu envanterin doğru
olduğu kabul edilir.
H. Eşler arasındaki borçlar
Madde 217.- Mal rejimi, eşler arasındaki
borçların muaccel olmasını önlemez. Bununla beraber bir borcun yerine getirilmesi,
borçlu eşi evlilik birliğini tehlikeye düşürecek derecede önemli güçlüklere
sokacaksa, bu eş ödeme için süre isteyebilir. Durum ve koşullar gerektiriyorsa,
hâkim istemde bulunan eşi güvence göstermekle yükümlü tutar.
İKİNCİ AYIRIM
EDİNİLMİŞ MALLARA KATILMA
A. Mülkiyet
I. Kapsamı
Madde 218.- Edinilmiş mallara katılma rejimi,
edinilmiş mallar ile eşlerden her birinin kişisel mallarını kapsar.
II. Edinilmiş mallar
Madde 219.- Edinilmiş mal, her eşin bu mal
rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir.
Bir eşin edinilmiş malları özellikle şunlardır:
1. Çalışmasının karşılığı olan edinimler,
2. Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının
veya personele yardım amacı ile kurulan sandık ve benzerlerinin yaptığı
ödemeler,
3. Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar,
4. Kişisel mallarının gelirleri,
5. Edinilmiş malların yerine geçen değerler.
III. Kişisel mallar
1. Kanuna göre
Madde 220.- Aşağıda sayılanlar, kanun gereğince
kişisel maldır:
1. Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan
eşya,
2. Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait
bulunan veya bir eşin sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde
karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlığı değerleri,
3. Manevî tazminat alacakları,
4. Kişisel mallar yerine geçen değerler.
2. Sözleşmeye göre
Madde 221.- Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle,
bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan edinilmiş
mallara dahil olması gereken malvarlığı değerlerinin kişisel mal sayılacağını
kabul edebilirler.
Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kişisel malların
gelirlerinin edinilmiş mallara dahil olmayacağını da kararlaştırabilirler.
IV. İspat
Madde 222.- Belirli bir malın eşlerden birine
ait olduğunu iddia eden kimse, iddiasını ispat etmekle yükümlüdür.
Eşlerden hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar
onların paylı mülkiyetinde sayılır.
Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar
edinilmiş mal kabul edilir.
B. Yönetim, yararlanma ve tasarruf
Madde 223.- Her eş, yasal sınırlar içerisinde
kişisel malları ile edinilmiş mallarını yönetme, bunlardan yararlanma ve
bunlar üzerinde tasarrufta bulunma hakkına sahiptir.
Aksine anlaşma olmadıkça, eşlerden biri diğerinin
rızası olmadan paylı mülkiyet konusu maldaki payı üzerinde tasarrufta bulunamaz.
C. Üçüncü kişilere karşı sorumluluk
Madde 224.- Eşlerden her biri kendi borçlarından
bütün malvarlığıyla sorumludur.
D. Mal rejiminin sona ermesi ve tasfiye
I. Sona erme anı
Madde 225.- Mal rejimi, eşlerden birinin ölümü
veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer.
Mahkemece evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle
sona erdirilmesine veya mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi hâllerinde,
mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer.
II. Malların geri alınması ve borçlar
1. Genel olarak
Madde 226.- Her eş, diğer eşte bulunan mallarını
geri alır.
Tasfiye sırasında, paylı mülkiyete konu bir mal
varsa, eşlerden biri kanunda öngörülen diğer olanaklardan yararlanabileceği
gibi, daha üstün bir yararı olduğunu ispat etmek ve diğerinin payını ödemek
suretiyle o malın bölünmeden kendisine verilmesini isteyebilir.
Eşler karşılıklı borçları ile ilgili düzenleme yapabilirler.
2. Değer artış payı
Madde 227.- Eşlerden biri diğerine ait bir
malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun
bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında bu malda
ortaya çıkan değer artışı için katkısı oranında alacak hakkına sahip olur
ve bu alacak o malın tasfiye sırasındaki değerine göre hesaplanır; bir
değer kaybı söz konusu olduğunda katkının başlangıçtaki değeri esas alınır.
Böyle bir malın daha önce elden çıkarılmış olması
hâlinde hâkim, diğer eşe ödenecek alacağı hakkaniyete uygun olarak belirler.
Eşler, yazılı bir anlaşmayla değer artışından pay
almaktan vazgeçebilecekleri gibi, pay oranını da değiştirebilirler.
III. Eşlerin paylarının hesaplanması
1. Kişisel malların ve edinilmiş malların ayrılması
Madde 228.- Eşlerin kişisel malları ile edinilmiş
malları, mal rejiminin sona ermesi anındaki durumlarına göre ayrılır.
Eşlerden birine sosyal güvenlik veya sosyal yardım
kurumlarınca yapılmış olan toptan ödemeler veya iş gücünün kaybı dolayısıyla
ödenmiş olan tazminat, toptan ödeme veya tazminat yerine ilgili sosyal
güvenlik veya sosyal yardım kurumunca uygulanan usule göre ömür boyunca
irat bağlanmış olsaydı, mal rejiminin sona erdiği tarihte bundan sonraki
döneme ait iradın peşin sermayeye çevrilmiş değeri ne olacak idiyse, tasfiyede
o miktarda kişisel mal olarak hesaba katılır.
2. Eklenecek değerler
Madde 229.- Aşağıda sayılanlar, edinilmiş
mallara değer olarak eklenir:
1. Eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden
önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında
yaptığı karşılıksız kazandırmalar,
2. Bir eşin mal rejiminin devamı süresince diğer
eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler.
Bu tür kazandırma veya devirlere ilişkin uyuşmazlıklarda
mahkeme kararı, davanın kendisine ihbar edilmiş olması koşuluyla, kazandırma
veya devirden yararlanan üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir.
3. Kişisel mallar ile edinilmiş mallar arasında denkleştirme
Madde 230.- Bir eşin kişisel mallara ilişkin
borçları edinilmiş mallardan veya edinilmiş mallara ilişkin borçları kişisel
mallarından ödenmiş ise, tasfiye sırasında denkleştirme istenebilir.
Her borç, ilişkin bulunduğu mal kesimini yükümlülük
altına sokar. Hangi kesime ait olduğu anlaşılamayan borç, edinilmiş mallara
ilişkin sayılır.
Bir mal kesiminden diğer kesimdeki malın edinilmesine,
iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunulmuşsa, değer artması
veya azalması durumunda denkleştirme, katkı oranına ve malın tasfiye zamanındaki
değerine veya mal daha önce elden çıkarılmışsa hakkaniyete göre yapılır.
4. Artık değer
Madde 231.- Artık değer, eklenmeden ve denkleştirmeden
elde edilen miktarlar da dahil olmak üzere her eşin edinilmiş mallarının
toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan
miktardır.
Değer eksilmesi göz önüne alınmaz.
IV. Değerin belirlenmesi
1. Sürüm değeri
Madde 232.- Mal rejiminin tasfiyesinde malların
sürüm değerleri esas alınır.
2. Gelir değeri
a. Genel olarak
Madde 233.- Bir eşin malik olarak bizzat
işletmeye devam ettiği veya sağ kalan eş ya da altsoyundan birinin kendisine
bir bütün olarak özgülenmesini istemeye haklı olduğu bir tarımsal işletme
için değer artışından alacağı pay ve katılma alacağı, bunların gelir değeri
göz önünde tutularak hesaplanır.
Tarımsal işletmenin maliki veya mirasçıları, diğer
eşe karşı ileri sürebilecekleri değer artışı payının veya katılma alacağının,
işletmenin sadece sürüm değeri üzerinden hesaplanmasını isteyebilir.
Değerlendirmeye ve işletmenin kazancından mirasçılara
pay ödenmesine ilişkin miras hukuku hükümleri kıyas yoluyla uygulanır.
b. Özel hâller
Madde 234.- Özel hâller gerektirdiği takdirde
hesaplanan değer, uygun bir miktarda artırılabilir.
Özellikle sağ kalan eşin geçim koşulları, tarımsal
işletmenin alım değeri, ayrıca tarımsal işletme kendisine ait olan eşin
yaptığı yatırımlar veya malî durumu özel hâllerden sayılır.
3. Değerlendirme anı
Madde 235.- Mal rejiminin sona erdiği sırada
mevcut olan edinilmiş mallar, tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılırlar.
Edinilmiş mallara hesapta eklenecek olanların değeri,
malın devredildiği tarih esas alınarak hesaplanır.
V. Artık değere katılma
1. Kanuna göre
Madde 236.- Her eş veya mirasçıları, diğer
eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olurlar. Alacaklar takas
edilir.
Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde
hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak
azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir.
2. Sözleşmeye göre
a. Genel olarak
Madde 237.- Artık değere katılmada mal rejimi
sözleşmesiyle başka bir esas kabul edilebilir.
Bu tür anlaşmalar, eşlerin ortak olmayan çocuklarının
ve onların altsoylarının saklı paylarını zedeleyemez.
b. İptal, boşanma veya mahkeme kararıyla mal ayrılığında
Madde 238.- Mahkemece evliliğin iptal veya
boşanma sebebiyle sona erdirilmesine veya mal ayrılığına geçilmesine karar
verilmesi hâllerinde, kanundaki artık değere katılmaya ilişkin düzenlemeden
farklı anlaşmalar, ancak mal rejimi sözleşmesinde bunun açıkça öngörülmüş
olması hâlinde geçerlidir. VI. Katılma alacağının ve değer
artış payının ödenmesi
VI. Katılma alacağının ve değer artış payının
ödenmesi
1. Ödeme ve ertelenmesi
Madde 239.- Katılma alacağı ve değer artış
payı ayın veya para olarak ödenebilir. Aynî ödemede malların sürüm değeri
esas alınır; bir mesleğin icrasına ayrılmış birimler ile işletmelerin ekonomik
bütünlüğü gözetilir.
Katılma alacağının ve değer artış payının derhâl
ödenmesi kendisi için ciddî güçlükler doğuracaksa, borçlu eş ödemelerinin
uygun bir süre ertelenmesini isteyebilir.
Aksine anlaşma yoksa, tasfiyenin sona ermesinden
başlayarak katılma alacağına ve değer artış payına faiz yürütülür; durum
ve koşullar gerektiriyorsa ayrıca borçludan güvence istenebilir.
2. Aile konutu ve ev eşyası
Madde 240.- Sağ kalan eş, eski yaşantısını
devam ettirebilmesi için, ölen eşine ait olup birlikte yaşadıkları konut
üzerinde kendisine katılma alacağına mahsup edilmek, yetmez ise bedel eklenmek
suretiyle intifa veya oturma hakkı tanınmasını isteyebilir; mal rejimi
sözleşmesiyle kabul edilen başka düzenlemeler saklıdır.
Sağ kalan eş, aynı koşullar altında ev eşyası üzerinde
kendisine mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir.
Haklı sebeplerin varlığı hâlinde, sağ kalan eşin
veya ölen eşin yasal mirasçılarının istemiyle intifa veya oturma hakkı
yerine, konut üzerinde mülkiyet hakkı tanınabilir.
Sağ kalan eş, mirasbırakanın bir meslek veya sanat
icra ettiği ve altsoyundan birinin aynı meslek veya sanatı icra etmesi
için gerekli olan bölümlerde bu hakları kullanamaz. Tarımsal taşınmazlara
ilişkin miras hukuku hükümleri saklıdır.
3. Üçüncü kişilere karşı dava
Madde 241.- Tasfiye sırasında, borçlu eşin
malvarlığı veya terekesi, katılma alacağını karşılamadığı takdirde, alacaklı
eş veya mirasçıları, edinilmiş mallarda hesaba katılması gereken karşılıksız
kazandırmaları bunlardan yararlanan üçüncü kişilerden eksik kalan miktarla
sınırlı olarak isteyebilir.
Dava hakkı, alacaklı eş veya mirasçılarının haklarının
zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde mal
rejiminin sona ermesinin üzerinden beş yıl geçmekle düşer.
Yukarıdaki fıkra hükümleri ve yetki kuralları dışında
mirastaki tenkis davasına ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır.
ÜÇÜNCÜ AYIRIM
MAL AYRILIĞI
A. Yönetim, yararlanma ve tasarruf
Madde 242.- Mal ayrılığı rejiminde eşlerden
her biri, yasal sınırlar içerisinde kendi malvarlığı üzerinde yönetim,
yararlanma ve tasarruf haklarını korur.
B. Diğer hükümler
Madde 243.- İspat, borçlardan sorumluluk ve
paylı mülkün özgülenmesi konularında paylaşmalı mal ayrılığı rejimine ilişkin
hükümler uygulanır.
DÖRDÜNCÜ AYIRIM
PAYLAŞMALI MAL AYRILIĞI
A. Yönetim, yararlanma ve tasarruf
I. Genel olarak
Madde 244.- Eşlerden her biri, yasal sınırlar
içerisinde kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarını
korur.
II. İspat
Madde 245.- Belirli bir malın eşlerden birine
ait olduğunu iddia eden kimse, iddiasını ispat etmekle yükümlüdür.
Eşlerden hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar
onların paylı mülkiyetinde sayılır.
B. Borçlardan sorumluluk
Madde 246.- Eşlerden her biri, kendi borçlarından
bütün malvarlığıyla sorumludur.
C. Mal rejiminin sona ermesi ve tasfiye
I. Sona erme anı
Madde 247.- Mal rejimi, eşlerden birinin ölümü
veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer.
Mahkemece evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle
sona erdirilmesine veya mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi hâllerinde
de, mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer.
II. Malların geri alınması ve paylı malın verilmesi
1. Genel olarak
Madde 248.- Her eş, diğer eşte bulunan mallarını
geri alır.
Paylaşmalı mal ayrılığı rejimi sona erdiğinde, üstün
yararı olduğunu ispat eden eş, diğer önlemler yanında, eşine payının ödeme
günündeki karşılığını vermek suretiyle paylı mülkiyetteki malın kendisine
verilmesini isteyebilir.
2. Katkıdan doğan hak
Madde 249.- Eşlerden biri diğerine ait olup,
paylaştırma dışı kalan bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına
hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa; mal rejiminin
sona ermesi hâlinde, katkısı oranında hakkaniyete uygun bir bedel ödenmesini
isteyebilir.
Aynı istem, paylaştırma dışı kalan malın yerine
geçen değerler için de geçerlidir.
III. Aileye özgülenen mallar
1. Kural
Madde 250.- Eşlerden biri tarafından paylaşmalı
mal ayrılığı rejiminin kurulmasından sonra edinilmiş olup ailenin ortak
kullanım ve yararlanmasına özgülenmiş mallar ile ailenin ekonomik geleceğini
güvence altına almaya yönelik yatırımlar veya bunların yerine geçen değerler,
mal rejiminin sona ermesi hâlinde eşler arasında eşit olarak paylaşılır.
Paylaştırmada işletmelerin ekonomik bütünlüğü gözetilir.
Manevî tazminat alacakları, miras yoluyla edinilen
mallar ile karşılıksız kazandırmada bulunanın açık iradesinden aksi anlaşılmadıkça,
sağlararası veya ölüme bağlı tasarruflarla edinilen mallar hakkında bu
hüküm uygulanmaz.
2. Paylaşmaya aykırı davranışlar
Madde 251.- Eşlerden biri, diğer eşin payını
azaltmak kastıyla paylaşmadan önce bir malı karşılıksız olarak elden çıkardığı
takdirde hâkim, diğer eşin alacağı denkleştirme bedelini hakkaniyete uygun
olarak belirler.
Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde
diğer eşin rızası olmadan olağan hediyeler dışında yapılan karşılıksız
kazandırmaların bu eşin payını azaltmak kastıyla yapıldığı varsayılır.
Bu tür kazandırmalara ilişkin uyuşmazlıklarda mahkeme
kararı, davanın kendisine ihbar edilmiş olması koşuluyla, kazandırmadan
yararlanan üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir.
3. Paylaştırma isteminin reddi
Madde 252.- Zina veya hayata kast nedeniyle
boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin payının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına
veya kaldırılmasına karar verebilir.
4. Paylaştırma yöntemi
Madde 253.- Paylaştırmanın ayın olarak yapılması
asıldır. Buna olanak yoksa bedel eklemek suretiyle paylar denkleştirilir.
Eşlerden birinin diğerine ödeyeceği bedel, malların tasfiye anındaki sürüm
değerlerine göre hesaplanır. Bu hesaplamada paylaşım konusu malların edinilmesinden
doğan borçlar indirilir.
Denkleştirme bedelinin derhal ödenmesi kendisi için
ciddî güçlükler doğuracaksa, borçlu eş ödemelerin uygun bir süre ertelenmesini
isteyebilir.
Aksine anlaşma yoksa, tasfiyenin sona ermesinden
başlayarak denkleştirme bedeline faiz yürütülür; durum ve koşullar gerektiriyorsa
ayrıca borçludan güvence istenebilir.
IV. Aile konutu ve ev eşyası
1. İptal veya boşanma hâlinde
Madde 254.- Evliliğin iptal veya boşanma
kararıyla sona erdirilmesi hâlinde, ailenin ortak kullanımına özgülenmiş
ve eşler arasında eşit olarak paylaşma konusu olan konutta kalmaya ve ev
eşyasını kullanmaya hangisinin devam edeceği konusunda eşler anlaşabilirler.
Konutta kalma hakkını elde eden eş, bu hakkın tapu kütüğüne şerh edilmesini
isteyebilir.
Eşlerin aile konutunda kimin kalmaya ve ev eşyasını
kimin kullanmaya devam edeceği konusunda anlaşamamaları hâlinde, hakkaniyet
gerektiriyorsa hâkim, olayın özelliklerini, eşlerin ekonomik ve sosyal
durumlarını ve varsa çocukların menfaatlerini göz önünde bulundurarak bu
hakka hangisinin sahip olacağına iptal veya boşanma kararıyla birlikte
re'sen karar verir; bu kararında kalma ve kullanma süresini belirleyerek
tapu kütüğüne şerhi için tapu memurluğuna bildirir.
Hâkim aksine karar vermedikçe hak, belirlenen sürenin
bitiminde kendiliğinden sona erer. Ancak, bu süre sona ermeden yararlanan
tarafın durumunda değişiklik olması hâlinde, diğer taraf hâkimden, kararın
gözden geçirilmesini isteyebilir.
Eşler konutta kira ile oturuyorlarsa hâkim, gerektiğinde
konutta kiracı sıfatı taşımayan eşin kalmasına karar verebilir. Bu durumda,
kiralayanın sözleşmeden doğan haklarını güvenceye almak için gerekli düzenleme
yapılmasına iptal veya boşanma kararıyla birlikte re'sen karar verilir.
2. Ölüm hâlinde
Madde 255.- Eşlerden birinin ölümü hâlinde,
paylaşma konusu olan mallar arasında ev eşyası veya eşlerin birlikte yaşadıkları
konut
varsa; sağ kalan eş, bunlar üzerinde kendisine miras ve paylaşmadan
doğan hakkına mahsup edilmek ve yetmezse bir bedel eklenmek suretiyle mülkiyet
hakkı tanınmasını isteyebilir.
Haklı sebeplerin varlığı hâlinde sağ kalan eşin
veya ölenin diğer yasal mirasçılardan birinin istemi üzerine, mülkiyet
yerine intifa veya oturma hakkı tanınmasına da karar verilebilir.
Sağ kalan eş, mirasbırakanın bir meslek veya sanat
icra ettiği ve altsoyundan birinin aynı meslek veya sanatı icra etmesi
için gerekli olan bölümlerde bu hakları kullanamaz. Tarımsal taşınmazlara
ilişkin miras hükümleri saklıdır.
BEŞİNCİ AYIRIM
MAL ORTAKLIĞI
A. Mülkiyet
I. Kapsamı
Madde 256.- Mal ortaklığı rejimi, ortaklık
malları ile eşlerin kişisel mallarını kapsar.
II. Ortaklık malları
1. Genel mal ortaklığı
Madde 257.- Genel mal ortaklığında eşlerin
kanun gereğince kişisel mal sayılanlar dışındaki malları ile gelirleri
ortaklık mallarını oluşturur.
Eşler, ortaklık mallarına bölünmemiş bir bütün olarak
sahip olurlar.
Hiçbir eş, ortaklık payı üzerinde tek başına tasarruf
hakkına sahip değildir.
2. Sınırlı mal ortaklığı
a. Edinilmiş mallarda ortaklık
Madde 258.- Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle
sadece edinilmiş mallardan oluşan bir ortaklık kabul edebilirler.
Kişisel malların gelirleri de bu ortaklığa dahildir.
b. Diğer mal ortaklıkları
Madde 259.- Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle
belirli malvarlığı değerlerini veya türlerini, özellikle taşınmaz malları,
bir eşin kazancını, bir meslek veya sanat icrası için kullandığı
malları ortaklık dışında tutabilirler.
Aksi sözleşmede öngörülmedikçe bu malların gelirleri
ortaklığa dahil değildir.
III. Kişisel mallar
Madde 260.- Kişisel mallar, mal rejimi
sözleşmesi, üçüncü kişinin karşılıksız kazandırması veya kanunla belirlenir.
Eşlerden her birinin sadece kişisel kullanımına
ayrılmış olan eşyası ile manevî tazminat alacakları kanundan dolayı kişisel
malıdır.
Bir eşin saklı pay olarak isteyebileceği malvarlığı
değerleri, mal rejimi sözleşmesiyle ortaklığa dahil edildiği ölçüde, mirasbırakanları
tarafından kendisine kişisel mal olarak kazandırılamaz.
IV. İspat
Madde 261.- Bir eşin kişisel malı olduğu ispatlanmadıkça
tüm malvarlığı değerleri ortaklık malı sayılır.
B. Yönetim ve tasarruf
I. Ortaklık mallarında
1. Olağan yönetim
Madde 262.- Eşler, ortaklık mallarını evlilik
birliğinin yararına uygun olarak yönetirler.
Olağan yönetim sınırları içinde her eş, ortaklığı
yükümlülük altına sokabilir ve ortak mallarda tasarrufta bulunabilir.
2. Olağanüstü yönetim
Madde 263.- Olağan yönetim dışında kalan
konularda eşler, ancak birlikte veya biri diğerinin rızasını almak suretiyle
ortaklığı yükümlülük altına sokabilir veya mallarda tasarrufta bulunabilir.
Rızanın bulunmadığını bilmeyen veya bilecek durumda
olmayan üçüncü kişiler için bu rıza var sayılır.
Evlilik birliğinin temsiline ilişkin hükümler saklıdır.
3. Ortaklık malları ile meslek veya sanat icrası
Madde 264.- Eşlerden biri, diğerinin rızasıyla
ortaklık mallarını kullanarak, tek başına bir meslek veya sanat icra ederse,
bu meslek veya sanata ilişkin bütün hukukî işlemleri yapabilir.
4. Mirasın kabulü veya reddi
Madde 265.- Eşlerden biri, diğerinin rızası
olmaksızın ortaklık mallarına girecek olan bir mirası reddemeyeceği gibi,
tereke borca batıksa mirası kabul de edemez.
Diğer eşin rızasının alınmasına olanak bulunamazsa
veya bu konudaki istem onun tarafından haklı sebep olmaksızın reddedilirse,
istem sahibi eş kendi yerleşim yeri mahkemesine başvurabilir.
5. Sorumluluk ve yönetim giderleri
Madde 266.- Mal ortaklığının sona ermesi
hâlinde, eşlerden her biri ortaklık malıyla ilgili işlemlerden dolayı vekil
gibi sorumludur.
Yönetim giderleri ortaklık mallarından karşılanır.
II. Kişisel mallar
Madde 267.- Eşlerden her biri, yasal sınırlar
içerisinde kendi kişisel mallarını yönetme ve bunlar üzerinde tasarrufta
bulunma hakkına sahiptir.
Kişisel mallara giren gelirler varsa, yönetim giderleri
bu gelirlerden karşılanır.
C. Üçüncü kişilere karşı sorumluluk
I. Ortaklık borçları
Madde 268.- Eşlerden her biri, aşağıdaki borçlardan
kişisel malları ve ortaklık mallarıyla sorumludur:
1. Evlilik birliğini temsil veya ortaklık mallarını
yönetme yetkisine dayanarak yapılan borçlardan,
2. Ortaklık mallarını veya ortaklık mallarına giren
gelirleri kullanarak bir meslek veya sanatın icra edilmesi nedeniyle yapılan
borçlardan,
3. Diğer eş için de kişisel sorumluluk doğuran borçlardan,
4. Kişisel mal yanında ortaklık mallarının da sorumlu
olacağı hususunda eşlerin üçüncü kişilerle anlaşarak yaptığı borçlardan.
II. Kişisel borçlar
Madde 269.- Her eş, diğer bütün borçlardan
kendi kişisel mallarıyla ve ortaklık mallarının değerinin yarısı kadarıyla
sorumlu tutulur.
Ortaklığın zenginleşmesinden kaynaklanan istemler
saklıdır.
D. Eşler arasındaki borçlar
Madde 270.- Mal rejimi eşler arasındaki borçların
muaccel olmasını önlemez. Bununla beraber bir borcun yerine getirilmesi
borçlu eşi, evlilik birliğini tehlikeye düşürecek derecede önemli güçlüklere
sokacaksa, bu eş ödeme için süre isteyebilir. Durum ve koşullar gerektiriyorsa
hâkim, istemde bulunan eşi güvence göstermekle yükümlü tutar.
E. Mal rejiminin sona ermesi ve tasfiye
I. Sona erme anı
Madde 271.- Mal rejimi eşlerden birinin ölümü,
diğer bir mal rejiminin kabul edilmesi veya eşlerden biri hakkında iflâsın
açılmasıyla son bulur.
Mahkemece evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle
sona erdirilmesine veya mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi hâllerinde,
mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer.
Ortaklık mallarıyla kişisel malların kapsamının
belirlenmesinde mal ortaklığının sona erdiği tarih esas alınır.
II. Kişisel mala ekleme
Madde 272.- Eşlerden birine sosyal güvenlik
veya sosyal yardım kurumlarınca yapılmış olan toptan ödemeler veya iş gücünün
kaybı dolayısıyla ödenmiş olan tazminat, toptan ödeme veya tazminat yerine
ilgili sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumunca uygulanan usule göre
ömür boyunca irat bağlanmış olsaydı, mal rejiminin sona erdiği tarihte
bundan sonraki döneme ait iradın peşin sermayeye çevrilmiş değeri ne olacak
idiyse, tasfiyede o miktarda kişisel mal olarak hesaba katılır.
III. Kişisel mal ile ortaklık malı arasındaki denkleştirme
Madde 273.- Bir eşin kişisel mallara ilişkin
borçları, ortaklık mallarından veya ortaklık mallarına ilişkin borçları
kişisel mallarından ödenmiş ise; tasfiye sırasında denkleştirme istenebilir.
Her borç, ilişkin bulunduğu mal kesimini yükümlülük
altına sokar. Hangi kesime ait olduğu anlaşılamayan borç ortaklık mallarına
ilişkin sayılır.
IV. Değer artış payı
Madde 274.- Bir eşin kişisel malı veya ortaklık
malıyla bir başka mal kesimine giren malvarlığı değerinin edinilmesi,
iyileştirilmesi veya korunmasına katkıda bulunulmuşsa, edinilmiş mallara
katılma rejiminde değer artış payına ilişkin hükümler uygulanır.
V. Değer belirlenmesi
Madde 275.- Mal rejimi sona erince, mevcut
ortaklık mallarının değerlendirilmesinde tasfiye anı esas alınır.
VI. Paylaşma
1. Ölüm veya diğer bir mal rejiminin kabulü hâlinde
Madde 276.- Eşlerden birinin ölümü veya diğer bir
mal rejiminin kabulü sebebiyle mal ortaklığının sona ermesi hâlinde, her
eşe veya mirasçılarına ortaklık mallarının yarısı verilir.
Mal rejimi sözleşmesiyle başka bir paylaşma oranı
kararlaştırılabilir.
Bu tür anlaşmalar altsoyun saklı paylarını zedeleyemez.
2. Diğer hâllerde
Madde 277.- Boşanma veya evliliğin iptali
sebebiyle ya da kanun veya mahkeme kararı gereğince mal ayrılığına geçiş
hâllerinde, her eş edinilmiş mallara katılma rejiminde kendi kişisel malı
sayılacak olanları ortaklık mallarından geri alır.
Geri kalan ortaklık malları eşler arasında yarı
yarıya paylaşılır.
Yasal paylaşmanın değiştirilmesine ilişkin anlaşmalar,
ancak mal rejimi sözleşmesinde bunun açıkça öngörülmüş olması hâlinde geçerlidir.
VII. Paylaşma usulü
1. Kişisel mallar
Madde 278.- Mal ortaklığının eşlerden birinin
ölümüyle sona ermesi hâlinde sağ kalan eş, edinilmiş mallara katılma rejiminde
kişisel malı sayılabilecek olanların payına mahsuben kendisine verilmesini
isteyebilir.
2. Aile konutu ve ev eşyası
Madde 279.- Eşlerin birlikte yaşadıkları
konut veya ev eşyası ortaklık mallarına dahil ise, sağ kalan eş, payına
mahsuben bunların mülkiyetinin kendisine verilmesini isteyebilir.
Haklı sebeplerin varlığı hâlinde, sağ kalan eş veya
ölenin diğer yasal mirasçılarının istemiyle bunlar üzerinde mülkiyet yerine
intifa veya oturma hakkı tanınabilir.
Mal ortaklığı rejiminin ölüm dışındaki bir sebeple
son bulması hâlinde, eşlerden her biri, üstün bir yararının varlığını ispat
etmek suretiyle aynı istemleri ileri sürebilir.
3. Diğer malvarlığı değerleri
Madde 280.- Bir eş, üstün bir yararının varlığını
ispat etmek suretiyle diğer malvarlığı değerlerinin de payına mahsuben
kendisine verilmesini isteyebilir.
4. Diğer paylaşma kuralları
Madde 281.- Diğer hâllerde paylı mülkiyet
ve mirasın paylaşılmasına ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır.
|
