ÜÇÜNCÜ KISIM
VESAYET
BİRİNCİ BÖLÜM
VESAYET DÜZENİ
BİRİNCİ AYIRIM
VESAYET ORGANLARI
A. Genel olarak
Madde 396.- Vesayet organları, vesayet daireleri
ile vasi ve kayyımlardır.
B. Vesayet daireleri
I. Kamu vesayeti
Madde 397.- Kamu vesayeti, vesayet makamı
ve denetim makamından oluşan vesayet daireleri tarafından yürütülür.
Vesayet makamı, sulh hukuk mahkemesi; denetim makamı,
asliye hukuk mahkemesidir.
II. Özel vesayet
1. Koşulları
Madde 398.- Vesayet altındaki kişinin menfaatinin
haklı gösterdiği, özellikle bir işletmenin, bir ortaklığın veya benzeri
işlerin sürdürülmesi gerektiği takdirde vesayet istisnaî olarak bir aileye
verilebilir.
Bu durumda vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu
kurulacak aile meclisine geçer.
2. Kurulması
Madde 399.- Özel vesayet, vesayet altına
alınan kişinin fiil ehliyetine sahip iki yakın hısımının veya bir hısımı
ile eşinin istemi üzerine denetim makamı tarafından kurulur.
3. Aile meclisi
Madde 400.- Aile meclisi, vesayet altındaki
kişinin vasi olmaya ehil, denetim makamınca dört yıl için atanacak en az
üç hısımından oluşur.
Vesayet altına alınanın eşi de aile meclisine üye
olabilir.
4. Güvence
Madde 401.- Aile meclisi üyeleri, görevlerini
gereği gibi yerine getireceklerine dair güvence vermek zorundadırlar.
Güvence sağlanmadan özel vesayet kurulamaz.
5. Sona ermesi
Madde 402.- Aile meclisi görevini yapmadığı
veya vesayet altındaki kişinin menfaati gerektirdiği takdirde, denetim
makamı her zaman aile meclisini değiştirebileceği gibi özel vesayeti de
sona erdirebilir.
C. Vasi ve kayyım
Madde 403.- Vasi, vesayet altındaki küçüğün
veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığı ile ilgili bütün menfaatlerini korumak
ve hukukî işlemlerde onu temsil etmekle yükümlüdür.
Kayyım, belirli işleri görmek veya malvarlığını
yönetmek için atanır.
Bu Kanunun vasi hakkındaki hükümleri, aksi belirtilmiş
olmadıkça kayyım hakkında da uygulanır.
BİRİNCİ AYIRIM
VESAYETİ GEREKTİREN HALLER
A. Küçüklük
Madde 404.- Velâyet altında bulunmayan her
küçük vesayet altına alınır.
Görevlerini yaparlarken vesayeti gerektiren böyle
bir hâlin varlığını öğrenen nüfus memurları, idarî makamlar, noterler ve
mahkemeler, bu durumu hemen yetkili vesayet makamına bildirmek zorundadırlar.
B. Kısıtlama
I. Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı
Madde 405.- Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı
sebebiyle işlerini göremeyen veya korunması ve bakımı için kendisine sürekli
yardım gereken ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye sokan her ergin
kısıtlanır.
Görevlerini yaparlarken vesayet altına alınmayı
gerekli kılan bir durumun varlığını öğrenen idarî makamlar, noterler ve
mahkemeler, bu durumu hemen yetkili vesayet makamına bildirmek zorundadırlar.
II. Savurganlık, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı,
kötü yaşama tarzı, kötü yönetim
Madde 406.- Savurganlığı, alkol veya uyuşturucu
madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı veya malvarlığını kötü yönetmesi sebebiyle
kendisini veya ailesini darlık veya yoksulluğa düşürme tehlikesine yol
açan ve bu yüzden devamlı korunmaya ve bakıma muhtaç olan ya da başkalarının
güvenliğini tehdit eden her ergin kısıtlanır.
III. Özgürlüğü bağlayıcı ceza
Madde 407.- Bir yıl veya daha uzun süreli
özgürlüğü bağlayıcı bir cezaya mahkûm olan her ergin kısıtlanır.
Cezayı yerine getirmekle görevli makam, böyle bir
hükümlünün cezasını çekmeye başladığını, kendisine vasi atanmak üzere hemen
yetkili vesayet makamına bildirmekle yükümlüdür.
IV. İstek üzerine
Madde 408.- Yaşlılığı, sakatlığı, dene-yimsizliği
veya ağır hastalığı sebebiyle işlerini gerektiği gibi yönetemediğini ispat
eden her ergin kısıtlanmasını isteyebilir.
C. Usul
I. İlgilinin dinlenilmesi ve bilirkişi raporu
Madde 409.- Bir kimse dinlenilmeden savurganlığı,
alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı, kötü yönetimi
veya isteği sebebiyle kısıtlanamaz.
Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlamaya
ancak resmî sağlık kurulu raporu üzerine karar verilir. Hâkim, karar vermeden
önce, kurul raporunu göz önünde tutarak kısıtlanması istenen kişiyi dinleyebilir.
II. İlân
Madde 410.- Kısıtlama kararı, kesinleşince
hemen kısıtlının yerleşim yeri ile nüfusa kayıtlı olduğu yerde ilân olunur.
Kısıtlama, iyiniyetli üçüncü kişileri ilândan önce
etkilemez.
Ayırt etme gücüne sahip olmamanın sonuçlarına ilişkin
hükümler saklıdır.
ÜÇÜNCÜ AYIRIM
YETKİ
A. Vesayet işlerinde yetki
Madde 411.- Vesayet işlerinde yetki küçüğün
veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine aittir.
B. Yerleşim yerinin değişmesi
Madde 412.- Vesayet makamının izni olmadıkça
vesayet altındaki kişi yerleşim yerini değiştiremez.
Yerleşim yerinin değişmesi hâlinde yetki, yeni vesayet
dairelerine geçer. Bu takdirde kısıtlama yeni yerleşim yerinde ilân olunur.
DÖRDÜNCÜ AYIRIM
VASİNİN ATANMASI
A. Koşulları
I. Genel olarak
Madde 413.- Vesayet makamı, bu görevi yapabilecek
yetenekte olan bir ergini vasi olarak atar.
Gereken durumlarda, bu görevi birlikte veya vesayet
makamı tarafından belirlenen yetkileri uyarınca ayrı ayrı yerine getirmek
üzere birden çok vasi atanabilir.
Rızaları bulunmadıkça birden çok kimse vesayeti
birlikte yürütmekle görevlendirilemez.
II. Eşin ve hısımların önceliği
Madde 414.- Haklı sebepler engel olmadıkça,
vesayet makamı, vesayet altına alınacak kişinin öncelikle eşini veya yakın
hısımlarından birini, vasilik koşullarına sahip olmaları kaydıyla bu göreve
atar. Bu atamada yerleşim yerlerinin yakınlığı ve kişisel ilişkiler göz
önünde tutulur.
III. İlgililerin isteği
Madde 415.- Haklı sebepler engel olmadıkça,
vasiliğe, vesayet altına alınacak kişinin ya da ana veya babasının gösterdiği
kimse atanır.
IV. Vasiliği kabul yükümlülüğü
Madde 416.- Vesayet altına alınan kimsenin
yerleşim yerinde oturanlardan vasiliğe atananlar, bu görevi kabul etmekle
yükümlüdürler.
Aile meclisince atanma hâlinde vasiliği kabul yükümlülüğü
yoktur.
V. Vasilikten kaçınma sebepleri
Madde 417.- Aşağıdaki kişiler vasiliği kabul
etmeyebilirler:
l. Altmış yaşını doldurmuş olanlar,
2.Bedensel özürleri veya sürekli hastalıkları sebebiyle
bu görevi güçlükle yapabilecek olanlar,
3. Dörtten çok çocuğun velisi olanlar,
4. Üzerinde vasilik görevi olanlar,
5. Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi ve
Bakanlar Kurulu üyeleri, hâkimlik ve savcılık mesleği mensupları.
VI. Vasiliğe engel olan sebepler
Madde 418.- Aşağıdaki kişiler vasi olamazlar:
1. Kısıtlılar,
2. Kamu hizmetinden yasaklılar veya haysiyetsiz
hayat sürenler,
3. Menfaati kendisine vasi atanacak kişinin menfaati
ile önemli ölçüde çatışanlar veya onunla aralarında düşmanlık bulunanlar,
4. İlgili vesayet daireleri hâkimleri.
B. Atama usulü
I. Vasinin atanması
Madde 419.- Vesayet makamı, gecikmeksizin
vasi atamakla yükümlüdür.
Gerek duyulduğunda henüz ergin olmayanların da kısıtlanmasına
karar verilebilir; ancak, kısıtlama kararı ergin olduktan sonra sonuç doğurur.
Kısıtlanan ergin çocuklar kural olarak vesayet altına
alınmayıp velâyet altında bırakılır.
II. Geçici önlemler
Madde 420.- Vesayet işleri zorunlu kıldığı
takdirde vesayet makamı, vasinin atanmasından önce de re'sen gerekli önlemleri
alır; özellikle, kısıtlanması istenen kişinin fiil ehliyetini geçici olarak
kaldırabilir ve ona bir temsilci atayabilir.
Vesayet makamının kararı ilân olunur.
III. Tebliğ ve ilân
Madde 421.- Atama kararı vasiye hemen tebliğ
olunur.
Kısıtlamaya ve vasi atanmasına veya kısıtlanan velâyet
altında bırakılmışsa buna ilişkin karar, kısıtlının yerleşim yerinde ve
nüfusa kayıtlı olduğu yerde ilân olunur.
IV. Kaçınma ve itiraz
1. Usul
Madde 422.- Vasiliğe atanan kişi, bu durumun
kendisine tebliğinden başlayarak on gün içinde vasilikten kaçınma hakkını
kullanabilir.
İlgili olan herkes, vasinin atandığını öğrendiği
günden başlayarak on gün içinde atamanın kanuna aykırı olduğunu ileri sürebilir.
Vesayet makamı, vasilikten kaçınma veya itiraz sebebini
yerinde görürse yeni bir vasi atar; yerinde görmediği takdirde, bu konudaki
görüşü ile birlikte gerekli kararı vermek üzere durumu denetim makamına
bildirir.
2. Geçici görev
Madde 423.- Vasiliğe atanan kimse, vasilikten
kaçınmış veya atanmasına itiraz edilmiş olsa bile, yerine bir başkası atanıncaya
kadar vasiye ait görevleri yerine getirmekle yükümlüdür.
3. Karar
Madde 424.- Denetim makamı, vereceği kararı
vasiliğe atanmış olan kimseye ve vesayet makamına bildirir.
Vasiliğe atananın görevden alınması hâlinde vesayet
makamı, hemen yeni bir vasi atar.
V. Görevin verilmesi
Madde 425.- Atama kararı kesinleşince vesayet
makamı vasinin göreve başlaması için gerekli işlemleri yapar.
BEŞİNCİ AYIRIM
KAYYIMLIK VE YASAL DANIŞMANLIK
A. Kayyımlığı gerektiren hâller
I. Temsil
Madde 426.- Vesayet makamı, aşağıda yazılı
olan veya kanunda gösterilen diğer hâllerde ilgilisinin isteği üzerine
veya re'sen temsil kayyımı atar:
1. Ergin bir kişi, hastalığı, başka bir yerde bulunması
veya benzeri bir sebeple ivedi bir işini kendisi görebilecek veya bir temsilci
atayabilecek durumda değilse,
2. Bir işte yasal temsilcinin menfaati ile küçüğün
veya kısıtlının menfaati çatışıyorsa,
3. Yasal temsilcinin görevini yerine getirmesine
bir engel varsa.
II. Yönetim
1. Kanun gereği
Madde 427.- Vesayet makamı, yönetimi kimseye
ait olmayan mallar için gereken önlemleri alır ve özellikle aşağıdaki hâllerde
bir yönetim kayyımı atar:
1. Bir kimse uzun süreden beri bulunamaz ve oturduğu
yer de bilinemezse,
2. Vesayet altına alınması için yeterli bir sebep
bulunmamakla beraber, bir kişi malvarlığını kendi başına yönetmek veya
bunun için temsilci atamak gücünden yoksunsa,
3. Bir terekede mirasçılık hakları henüz belli değilse
veya ceninin menfaatleri gerekli kılarsa,
4. Bir tüzel kişi gerekli organlardan yoksun kalmış
ve yönetimi başka yoldan sağlanamamışsa,
5. Bir hayır işi veya genel yarar amacı güden başka
bir iş için halktan toplanan para ve sair yardımı yönetme veya harcama
yolu sağlanamamışsa.
2. İstek üzerine
Madde 428.- İsteğe bağlı kısıtlama sebeplerinden
biri varsa, ergin bir kişiye kendi isteği üzerine bir kayyım atanabilir.
B. Yasal danışmanlık
Madde 429.- Kısıtlanması için yeterli sebep
bulunmamakla beraber korunması bakımından fiil ehliyetinin sınırlanması
gerekli görülen ergin bir kişiye aşağıdaki işlerde görüşü alınmak üzere
bir yasal danışman atanır:
1. Dava açma ve sulh olma,
2. Taşınmazların alımı, satımı, rehnedilmesi ve
bunlar üzerinde başka bir aynî hak kurulması,
3. Kıymetli evrakın alımı, satımı ve rehnedilmesi,
4. Olağan yönetim sınırları dışında kalan yapı işleri,
5. Ödünç verme ve alma,
6. Ana parayı alma,
7. Bağışlama,
8. Kambiyo taahhüdü altına girme,
9. Kefil olma.
Aynı koşullar altında bir kimsenin malvarlığını
yönetme yetkisi, gelirlerinde dilediği gibi tasarruf hakkı saklı kalmak
üzere kaldırılabilir.
C. Yetki
Madde 430.- Temsil kayyımı, kendisine kayyım
atanacak kimsenin yerleşim yeri vesayet makamı tarafından atanır.
Yönetim kayyımı, malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği
veya temsil edilen kimsenin payına düşen malların bulunduğu yer vesayet
makamı tarafından atanır.
D. Usul
Madde 431.- Vasinin atanması usulüne ilişkin
kurallar, kayyım ve yasal danışmanın atanmasında da uygulanır.
Kayyım veya yasal danışman atanmasına ilişkin karar,
ancak vesayet makamının gerekli görmesi hâlinde ilân olunur.
ALTINCI AYIRIM
KORUMA AMACIYLA ÖZGÜRLÜĞÜN KISITLANMASI
A. Koşulları
Madde 432.- Akıl hastalığı, akıl zayıflığı,
alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, ağır tehlike arzeden bulaşıcı
hastalık veya serserilik sebeplerinden biriyle toplum için tehlike oluşturan
her ergin kişi, kişisel korunmasının başka şekilde sağlanamaması hâlinde,
tedavisi, eğitimi veya ıslahı için elverişli bir kuruma yerleştirilir veya
alıkonulabilir. Görevlerini yaparlarken bu sebeplerden birinin varlığını
öğrenen kamu görevlileri, bu durumu hemen yetkili vesayet makamına bildirmek
zorundadırlar.
Bu konuda kişinin çevresine getirdiği külfet de
göz önünde tutulur.
İlgili kişi durumu elverir elvermez kurumdan çıkarılır.
B. Yetki
Madde 433.- Yerleştirme veya alıkoymaya karar
verme yetkisi, ilgilinin yerleşim yeri veya gecikmesinde sakınca bulunan
hâllerde bulunduğu yer vesayet makamına aittir.
Yerleştirme veya alıkoymaya karar veren vesayet
makamı, kurumdan çıkarmaya da yetkilidir.
C. Bildirim yükümlülüğü
Madde 434.- Kısıtlı bir kişi bir kuruma yerleştirildiği
veya alıkonulduğu ya da ergin bir kişi hakkında vesayete ilişkin diğer
önlemlerin alınmasına gerek görüldüğü takdirde, kişinin bulunduğu yer vesayet
makamı veya özel kanunlarda öngörülen ilgililer, durumu yerleşim yeri vesayet
makamına bildirmekle yükümlüdürler.
D. İtiraz
Madde 435.- Kuruma yerleştirilen kişi veya
yakınları, verilen karara karşı kendilerine bildirilmesinden başlayarak
on gün içinde denetim makamına itiraz edebilirler.
Bu hak, kurumdan çıkarılma isteminin reddi hâlinde
de kullanılabilir.
E. Usul
I. Genel olarak
Madde 436.- Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması,
aşağıdaki kurallar saklı kalmak üzere, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa
tâbidir:
1. Karar verilirken ilgilinin bunun sebepleri hakkında
bilgilendirilmesi ve karara karşı denetim makamına itiraz edebileceğine
yazılı olarak dikkatinin çekilmesi zorunludur.
2. Bir kuruma yerleştirilen kişiye, alıkonulma kararına
veya kurumdan çıkarılma isteminin reddine karşı en geç on gün içinde denetim
makamına itiraz edebileceği derhal yazılı olarak bildirilir.
3. Mahkeme kararını gerektiren her istem, gecikmeksizin
yetkili hâkime ulaştırılır.
4. Yerleştirme kararı veren vesayet makamı veya
hâkim durumun özelliklerine göre bu istemin görüşülmesini erteleyebilir.
5. Akıl hastalığı, akıl zayıflığı, alkol veya uyuşturucu
madde bağımlılığı, ağır tehlike arzeden bulaşıcı hastalığı olanlar hakkında,
ancak resmî sağlık kurulu raporu alındıktan sonra karar verilebilir. Vesayet
makamının daha önceden bilirkişiye başvurmuş olması hâlinde denetim makamı
bundan vazgeçebilir.
II. Yargılama usulü
Madde 437.- Hâkim, basit yargılama usulüne
göre karar verir.
Gerektiğinde ilgili kişiye adlî yardım sağlanır.
Hâkim, karar verirken ilgili kişiyi dinler.
|
