DÖRDÜNCÜ KİTAP
EŞYA HUKUKU
BİRİNCİ KISIM
MÜLKİYET
BİRİNCİ BÖLÜM
GENEL HÜKÜMLER
A. Mülkiyet hakkının içeriği
Madde 683.- Bir şeye malik olan kimse, hukuk
düzeninin sınırları içinde, o şey üzerinde dilediği gibi kullanma, yararlanma
ve tasarrufta bulunma yetkisine sahiptir.
Malik, malını haksız olarak elinde bulunduran kimseye
karşı istihkak davası açabileceği gibi, her türlü haksız elatmanın önlenmesini
de dava edebilir.
B. Mülkiyet hakkının kapsamı
I. Bütünleyici parça
Madde 684.- Bir şeye malik olan kimse, o şeyin
bütünleyici parçalarına da malik olur.
Bütünleyici parça, yerel âdetlere göre asıl şeyin
temel unsuru olan ve o şey yok edilmedikçe, zarara uğratılmadıkça veya
yapısı değiştirilmedikçe ondan ayrılmasına olanak bulunmayan parçadır.
II. Doğal ürünler
Madde 685.- Bir şeyin maliki, onun ürünlerinin
de maliki olur.
Ürünler, dönemsel olarak elde edilen doğal veya
hukukî ürünler ile bir şeyin özgülendiği amaca göre âdetler gereği ondan
elde edilmesi uygun görülen diğer verimlerdir.
Doğal ürünler asıl şeyden ayrılıncaya kadar onun
bütünleyici parçasıdır.
III. Eklenti
1. Tanım
Madde 686.- Bir şeye ilişkin tasarruflar,
aksi belirtilmedikçe onun eklentisini de kapsar.
Eklenti, asıl şey malikinin anlaşılabilen arzusuna
veya yerel âdetlere göre, işletilmesi, korunması veya yarar sağlaması için
asıl şeye sürekli olarak özgülenen ve kullanılmasında birleştirme, takma
veya başka bir biçimde asıl şeye bağlı kılınan taşınır maldır.
Eklenti, asıl şeyden geçici olarak ayrılmakla bu
niteliğini kaybetmez.
2. Eklenti sayılmayanlar
Madde 687.- Asıl şeye zilyet olan kimsenin
sadece geçici olarak kullanması veya tüketmesi için özgülenen ya da asıl
şeyin özel niteliği ile herhangi bir ilişkisi bulunmadan sadece korunmak,
satılmak veya kiraya verilmek üzere onunla birleştirilen şeyler eklenti
sayılmaz.
C. Birlikte mülkiyet
I. Paylı mülkiyet
1. Genel kurallar
Madde 688.- Paylı mülkiyette birden çok kimse,
maddî olarak bölünmüş olmayan bir şeyin tamamına belli paylarla maliktir.
Başka türlü belirlenmedikçe, paylar eşit sayılır.
Paydaşlardan her biri kendi payı bakımından malik
hak ve yükümlülüklerine sahip olur. Pay devredilebilir, rehnedilebilir
ve alacaklılar tarafından haczettirilebilir.
2. Yönetim ve tasarruf
a. Anlaşmalar
Madde 689.- Paydaşlar, kendi aralarında oybirliğiyle
anlaşarak yararlanma, kullanma ve yönetime ilişkin konularda kanun hükümlerinden
farklı bir düzenleme yapabilirler. Ancak, böyle bir anlaşmayla paydaşların
aşağıdaki hak ve yetkileri kaldırılamaz ve sınırlandırılamaz:
1. Paylı mülkiyet konusu eşyanın kullanılabilirliğinin
ve değerinin korunması için zorunlu olan yönetim işlerini yapmak ve gerektiğinde
mahkemeden buna ilişkin önlemlerin alınmasını istemek,
2. Eşyayı bir zarar tehlikesinden veya zararın artmasından
korumak için derhâl alınması gereken önlemleri bütün paydaşlar hesabına
almak.
Taşınmazlarla ilgili anlaşmalar imzalarının noterlikçe
onaylanması koşuluyla paydaşlardan birinin başvurusu üzerine tapu kütüğüne
şerh verilebilir.
b. Olağan yönetim işleri
Madde 690.- Paydaşlardan her biri olağan
yönetim işlerini yapmaya, özellikle küçük onarımları yaptırmaya ve tarımsal
işleri yürütmeye yetkilidir.
Zorunlu ve ivedi işlerin yapılmasına ilişkin kanun
hükümleri saklı kalmak kaydıyla, paydaşların çoğunlukla alacağı kararla
olağan yönetim işlerinde yetkiyle ilgili farklı düzenleme getirilebilir.
c. Önemli yönetim işleri
Madde 691.- İşletme usulünün veya tarım türünün
değiştirilmesi, adî kiraya veya ürün kirasına ilişkin sözleşmelerin yapılması
veya feshi, toprağın ıslahı gibi önemli yönetim işleri için pay ve paydaş
çoğunluğuyla karar verilmesi gerekir.
Olağan yönetim sınırlarını aşan ve paylı malın değerinin
veya yarar sağlamaya elverişliliğinin korunması için gerekli bakım, onarım
ve yapı işlerinde de aynı çoğunluk aranır.
Pay ve paydaşların eşitliği hâlinde hâkim, paydaşlardan
birinin istemi üzerine bütün paydaşların menfaatini gözeterek hakkaniyete
uygun bir karar verir; gerekli gördüğü işlerin yapılması için paydaşlar
arasından veya dışarıdan bir kayyım atayabilir.
d. Olağanüstü yönetim işleri ve tasarruflar
Madde 692.- Paylı malın özgülendiği amacın
değiştirilmesi, korumanın veya olağan şekilde kullanmanın gerekli kıldığı
ölçüyü aşan yapı işlerine girişilmesi veya paylı malın tamamı üzerinde
tasarruf işlemlerinin yapılması, oybirliğiyle aksi kararlaştırılmış olmadıkça,
bütün paydaşların kabulüne bağlıdır.
Paylar üzerinde taşınmaz rehni veya taşınmaz yükü
kurulmuşsa, paydaşlar malın tamamını benzer haklarla kayıtlayamazlar.
3. Yararlanma, kullanma ve koruma
Madde 693.- Paydaşlardan her biri, diğerlerinin
hakları ile bağdaştığı ölçüde paylı maldan yararlanabilir ve onu kullanabilir.
Uyuşmazlık hâlinde yararlanma ve kullanma şeklini
hâkim belirler. Bu belirleme, paylı malın kullanılmasının zaman veya yer
itibarıyla paydaşlar arasında bölünmesi biçiminde de olabilir.
Paydaşlardan her biri, bölünemeyen ortak menfaatlerin
korunmasını diğer paydaşları temsilen sağlayabilir.
4. Giderler ve yükümlülükler
Madde 694.- Paylı mülkiyetten doğan veya
paylı malı ilgilendiren yönetim giderleri, vergiler ve diğer yükümlülükler,
aksine bir hüküm bulunmadıkça, paydaşlar tarafından payları oranında karşılanır.
Payına düşenden fazlasını ödemiş bulunan paydaş,
diğerlerine payları oranında rücu edebilir.
5. Kararların bağlayıcılığı
Madde 695.- Yararlanma, kullanma ve yönetime
ilişkin konularda paydaşların yaptıkları düzenleme ve aldıkları kararlar
ile mahkemece verilen kararlar, sonradan paydaş olan veya pay üzerinde
aynî hak kazanan kimseleri de bağlar.
Taşınmazlarda yararlanma, kullanma ve yönetime ilişkin
kararların sonradan paydaş olan veya pay üzerinde aynî hak kazananları
bağlaması için, bunların tapu kütüğüne şerh edilmesi gerekir.
6. Paydaşlıktan çıkarma
a. Paydaşın çıkarılması
Madde 696.- Kendi tutum ve davranışlarıyla
veya malın kullanılmasını bıraktığı ya da fiillerinden sorumlu olduğu kişilerin
tutum ve davranışlarıyla diğer paydaşların tamamına veya bir kısmına karşı
olan yükümlülüklerini ağır biçimde çiğneyen paydaş, bu yüzden onlar için
paylı mülkiyet ilişkisinin devamını çekilmez hâle getirmişse, mahkeme kararıyla
paydaşlıktan çıkarılabilir.
Davanın açılması, aksi kararlaştırılmış olmadıkça,
pay ve paydaş çoğunluğuyla karar verilmesine bağlıdır.
Hâkim, çıkarma istemini haklı gördüğü takdirde,
çıkarılacak paydaşın payını karşılayacak kısmı maldan ayırmaya olanak varsa,
bu ayırmayı yaparak ayrılan parçanın paylı mülkiyetten çıkarılana özgülenmesine
karar verir.
Aynen ayrılmasına olanak bulunmayan maldaki payın
dava tarihindeki değeriyle kendilerine devrini isteyen paydaş veya paydaşlar
bu istemlerini paydaşlıktan çıkarma istemi ile birlikte ileri sürmek zorundadırlar.
Hâkim, hüküm vermeden önce re'sen belirleyeceği uygun bir süre içinde pay
değerinin ödenmesine veya tevdiine karar verir. Davanın kabulü hâlinde
payın istemde bulunan adına tesciline hükmolunur.
Payı karşılayacak kısım maldan aynen ayrılamaz ve
bu payı isteyen paydaş da bulunmazsa hâkim, davalıya payını devretmesi
için bir süre belirler ve bu süre içinde devredilmeyen payın açık artırmayla
satışına karar verir. Satış kararı, cebrî icra yoluyla paraya çevirmeye
ilişkin hükümler uyarınca yerine getirilir.
b. Diğer hak sahiplerinin çıkarılması
Madde 697.- Bir paydaşın çıkarılmasına ilişkin
hükümler, kıyas yoluyla, pay üzerinde intifa veya diğer bir aynî ya da
tapuya şerh edilmiş kişisel yararlanma hakkı sahipleri hakkında da uygulanır.
Ancak, devri caiz olmayan bir hakkın uygun bir tazminat karşılığında sona
ermesine karar verilir.
7. Paylı mülkiyetin sona ermesi
a. Paylaşma istemi
Madde 698.- Hukukî bir işlem gereğince veya
paylı malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması sebebiyle paylı mülkiyeti
devam ettirme yükümlülüğü bulunmadıkça, paydaşlardan her biri malın paylaşılmasını
isteyebilir.
Paylaşmayı isteme hakkı, hukukî bir işlemle en çok
on yıllık süre ile sınırlandırılabilir. Taşınmazlarda paylı mülkiyetin
devamına ilişkin sözleşmeler, resmî şekle bağlıdır ve tapu kütüğüne şerh
verilebilir.
Uygun olmayan zamanda paylaşma isteminde bulunulamaz.
b. Paylaşma biçimi
Madde 699.- Paylaşma, malın aynen bölüşülmesi
veya pazarlık ya da artırmayla satılarak bedelinin bölüşülmesi biçiminde
gerçekleştirilir.
Paylaşma biçiminde uyuşma sağlanamazsa, paydaşlardan
birinin istemi üzerine hâkim, malın aynen bölünerek paylaştırılmasına,
bölünen parçaların değerlerinin birbirine denk düşmemesi hâlinde eksik
değerdeki parçaya para eklenerek denkleştirme sağlanmasına karar verir.
Bölme istemi durum ve koşullara uygun görülmezse
ve özellikle paylı malın önemli bir değer kaybına uğramadan bölünmesine
olanak yoksa, açık artırmayla satışa hükmolunur. Satışın paydaşlar arasında
artırmayla yapılmasına karar verilmesi, bütün paydaşların rızasına bağlıdır.
c. İntifa hakkı sahibinin durumu
Madde 700.- Bir paydaşın kendi payı üzerinde
intifa hakkı kurması hâlinde, diğer paydaşlardan biri intifa hakkının kurulduğunun
kendisine tebliğinden başlayarak üç ay içinde paylaşma isteminde bulunursa;
satış yoluyla paylaşmada intifa hakkı, buna ilişkin paya düşecek bedel
üzerinde devam eder.
II. Elbirliği mülkiyeti
1. Kaynakları ve niteliği
Madde 701.- Kanun veya kanunda öngörülen
sözleşmeler uyarınca oluşan topluluk dolayısıyla mallara birlikte malik
olanların mülkiyeti, elbirliği mülkiyetidir.
Elbirliği mülkiyetinde ortakların belirlenmiş payları
olmayıp her birinin hakkı, ortaklığa giren malların tamamına yaygındır.
2. Hükümleri
Madde 702.- Ortakların hakları ve yükümlülükleri,
topluluğu doğuran kanun veya sözleşme hükümleri ile belirlenir.
Kanunda veya sözleşmede aksine bir hüküm bulunmadıkça,
gerek yönetim, gerek tasarruf işlemleri için ortakların oybirliğiyle karar
vermeleri gerekir.
Sözleşmeden doğan topluluk devam ettiği sürece,
paylaşma yapılamaz ve bir pay üzerinde tasarrufta bulunulamaz.
Ortaklardan her biri, topluluğa giren hakların korunmasını
sağlayabilir. Bu korumadan bütün ortaklar yararlanır.
3. Sona ermesi
Madde 703.- Elbirliği mülkiyeti, malın devri,
topluluğun dağılması veya paylı mülkiyete geçilmesiyle sona erer.
Paylaştırma, aksine bir hüküm bulunmadıkça, paylı
mülkiyet hükümlerine göre yapılır.
|
