ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
TAŞINIR MÜLKİYETİ
A. Konusu
Madde 762.- Taşınır mülkiyetinin konusu, nitelikleri
itibarıyla taşınabilen maddî şeyler ile edinmeye elverişli olan ve taşınmaz
mülkiyetinin kapsamına girmeyen doğal güçlerdir.
B. Kazanılması
I. Mülkiyetin nakli
1. Zilyetliğin devri
Madde 763.- Taşınır mülkiyetinin nakli için
zilyetliğin devri gerekir.
Bir taşınırın zilyetliğini iyiniyetle ve malik olmak
üzere devralan kimse, devredenin mülkiyeti devir yetkisi olmasa bile, zilyetlik
hükümlerine göre kazanmanın korunduğu hâllerde o şeyin maliki olur.
2. Mülkiyetin saklı tutulması
a. Genel olarak
Madde 764.- Başkasına devredilen bir malın
mülkiyetinin saklı tutulması kaydı, ancak resmî şekilde yapılacak sözleşmenin
devralanın yerleşim yeri noterliğinde özel siciline kaydedilmesiyle geçerli
olur.
Hayvan satışlarında mülkiyeti saklı tutma sözleşmesi
yapılamaz.
b. Taksitle satış
Madde 765.- Taksitle mal satan kimse, bu
satımlara ilişkin özel hükümlere uymak koşuluyla, mülkiyeti saklı tutma
sözleşmesine dayanarak, sattığı malın geri verilmesini isteyebilir.
3. Hükmen teslim
Madde 766.- Bir taşınırın mülkiyetini nakleden
kimse özel bir hukukî ilişkiye dayanarak o şeyin zilyetliğini korursa,
mülkiyet teslimsiz geçmiş olur. Ancak, bu işlem üçüncü kişileri zarara
sokmak veya taşınır rehni kurallarından kurtulmak için yapılmışsa, mülkiyetin
nakli sonuç doğurmaz.
Böyle bir amaç güdülüp güdülmediğini hâkim takdir
eder.
II. Sahiplenme
1. Sahipsiz şeyler
Madde 767.- Sahipsiz bir taşınırı malik olmak
iradesiyle zilyetliğine geçiren kimse, onun maliki olur.
2. Sahipsiz duruma gelen hayvanlar
Madde 768.- Tutulan av hayvanları, yeniden
serbest kalır ve sahipleri onları gecikmeksizin ve ara vermeksizin aramaz
ve tekrar tutmak için uğraşmazsa, sahipsiz duruma gelirler.
Ehlileştirilmiş hayvanlar tekrar vahşileşir ve sahiplerine
dönmezlerse, sahipsiz duruma gelirler.
Arı oğulu başkasının taşınmazına uçmuş olmakla sahipsiz
duruma gelmez.
III. Bulunmuş eşya
1. Arama ve ilân
Madde 769.- Kaybedilmiş bir şeyi bulan kimse,
malın sahibine, sahibini bilmiyorsa kolluk kuvvetlerine, köylerde muhtara
bildirmek veya araştırma yapmak ve gerektiğinde ilân etmek zorundadır.
Bulunan şey önemli ölçüde değerli ise, her hâlde
kolluk kuvvetlerine veya muhtara bildirmek gerekir.
Oturulan bir evde veya işyerinde ya da kamu hizmeti
görülen yerde bir şey bulan kimse, bunu o yer sahibine veya kiracıya ya
da kamu hizmeti görülen yerde denetim ve gözetim ile görevli olanlara teslim
etmek zorundadır.
2. Koruma ve satma
Madde 770.- Bulunan şeyin özenle korunması
gerekir.
Korunması aşırı gideri gerektirir veya çabuk bozulabilir
bir nitelik taşır ya da kolluk kuvvetleri veya kamu kurumu tarafından bir
yıldan fazla saklanmış olursa, bulunan şey satılabilir. Satış, gerektiğinde
önceden ilân edilerek açık artırma yoluyla yapılır.
Satış bedeli, bulunan şeyin yerine geçer.
3. Mülkiyetin kazanılması, geri verme
Madde 771.- Bulunan şeyin maliki, ilân veya
kolluk kuvvetlerine ya da muhtara bildirme tarihinden başlayarak beş yıl
içinde ortaya çıkmazsa; bulan kimse, yükümlülüklerini yerine getirmiş olmak
koşuluyla o şeyin mülkiyetini kazanır.
Bulunan şey malikine geri verilirse, bulan kimse
yaptığı giderlerin ödenmesini ve uygun bir ödül verilmesini isteyebilir.
Kaybedilmiş şey oturulan bir evde veya işyerinde
ya da kamu hizmeti görülen yerde bulunmuşsa; o yerin sahibi, kiracı veya
kurum, o şeyi bulan sayılır. Ancak bunlar ödül isteyemezler.
4. Define
Madde 772.- Bulunmalarından çok zaman önce
gömülmüş veya saklanmış olduğu ve duruma göre artık malikinin bulunmadığı
kesin olarak anlaşılan değerli şeyler, define sayılır.
Bilimsel değer taşıyan eşyaya ilişkin hükümler saklı
kalmak üzere define, içinde bulunduğu taşınmaz veya taşınır malın malikinin
olur.
Defineyi bulan kimse, değerinin yarısını aşmamak
üzere uygun bir ödül isteyebilir.
5. Bilimsel değeri olan eşya
Madde 773.- Bilimsel değeri olan sahipsiz
doğal şeyler ile eski eserlerin bulunması hâlinde özel kanun hükümleri
uygulanır.
IV. Düşen veya sürüklenen şeyler
Madde 774.- Su, rüzgâr, çığ veya diğer doğal
güçlerin etkisiyle veya rastlantı sonucunda taşınır mallar veya hayvanlar
kimin egemenlik alanına girerse, o kimse kaybolan eşyayı bulanın haklarına
sahip ve yükümlülüklerine tâbi olur.
Başkasının kovanına göçen arı oğulu, bir bedel ödenmesi
gerekmeksizin kovan malikinin olur.
V. İşleme
Madde 775.- Bir kimse başkasına ait bir şeyi
işler veya başka bir şekle sokarsa, emeğin değerinin o şeyin değerinden
fazla olması hâlinde, yeni şey işleyenin, aksi hâlde malikin olur.
İşleyen iyiniyetli değilse, emeğin değeri işlenen
şeyin değerinden daha fazla olsa bile hâkim , yeni şeyi malike bırakabilir.
Tazminat ve sebepsiz zenginleşmeden doğan istem
hakları saklıdır.
VI. Karışma ve birleşme
Madde 776.- Birden çok kişinin taşınır malları
önemli bir zarara uğratılmadan veya aşırı bir emek ve para harcanmadan
ayrılmayacak şekilde birbiriyle birleşmiş veya karışmışsa o kişiler, yeni
şey üzerinde kendi taşınırlarının birleşme veya karışma zamanındaki değerleri
oranında paylı mülkiyete sahip olurlar.
Bir taşınır diğer bir taşınırla onun ikincil nitelikte
bütünleyici parçası olacak şekilde karışır veya birleşirse; eşyanın tamamı,
ana parçanın malikine ait olur.
Tazminat ve sebepsiz zenginleşmeden doğan istem
hakları saklıdır.
VII. Kazandırıcı zamanaşımı
Madde 777.- Başkasının taşınır bir malını
davasız ve aralıksız beş yıl iyiniyetle ve malik sıfatıyla zilyetliğinde
bulunduran kimse, zamanaşımı yoluyla o taşınırın maliki olur.
Zilyetliğin irade dışı kaybedilmesi hâlinde zilyet,
bir yıl içinde eşyayı ele geçirir veya açacağı bir dava yoluyla onu yeniden
elde ederse kazandırıcı zamanaşımı kesilmiş olmaz.
Kazandırıcı zamanaşımı süresinin hesaplanmasında,
kesilmesinde ve durmasında Borçlar Kanununun zamanaşımına ilişkin hükümleri
kıyas yoluyla uygulanır.
C. Kaybedilmesi
Madde 778.- Taşınır mülkiyeti, malik tarafından
terk edilmedikçe veya başkası tarafından kazanılmadıkça yalnız zilyetliğin
kaybıyla sona ermez. |
